Муҳожирларнинг фатҳ билан бойиганларида ансорларга совғаларини қайтариши

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ مِنْ مَكَّةَ الْمَدِينَةَ قَدِمُوا وَلَيْسَ بِأَيْدِيهِمْ شَىْءٌ وَكَانَ الأَنْصَارُ أَهْلَ الأَرْضِ وَالْعَقَارِ فَقَاسَمَهُمُ الأَنْصَارُ عَلَى أَنْ أَعْطَوْهُمْ أَنْصَافَ ثِمَارِ أَمْوَالِهِمْ كُلَّ عَامٍ وَيَكْفُونَهُمُ الْعَمَلَ وَالْمَئُونَةَ وَكَانَتْ أُمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَهْىَ تُدْعَى أُمَّ سُلَيْمٍ - وَكَانَتْ أُمَّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ كَانَ أَخًا لأَنَسٍ لأُمِّهِ - وَكَانَتْ أَعْطَتْ أُمُّ أَنَسٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِذَاقًا لَهَا فَأَعْطَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمَّ أَيْمَنَ مَوْلاَتَهُ أُمَّ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا فَرَغَ مِنْ قِتَالِ أَهْلِ خَيْبَرَ وَانْصَرَفَ إِلَى الْمَدِينَةِ رَدَّ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى الأَنْصَارِ مَنَائِحَهُمُ الَّتِي كَانُوا مَنَحُوهُمْ مِنْ ثِمَارِهِمْ - قَالَ - فَرَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أُمِّي عِذَاقَهَا وَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمَّ أَيْمَنَ مَكَانَهُنَّ مِنْ حَائِطِهِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَكَانَ مِنْ شَأْنِ أُمِّ أَيْمَنَ أُمِّ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهَا كَانَتْ وَصِيفَةً لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَكَانَتْ مِنَ الْحَبَشَةِ فَلَمَّا وَلَدَتْ آمِنَةُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا تُوُفِّيَ أَبُوهُ فَكَانَتْ أُمُّ أَيْمَنَ تَحْضُنُهُ حَتَّى كَبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْتَقَهَا ثُمَّ أَنْكَحَهَا زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ ثُمَّ تُوُفِّيَتْ بَعْدَ مَا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِخَمْسَةِ أَشْهُرٍ ‏.‏

Менга Абут-Тоҳир ва Ҳармала ривоят қилдилар, улар дедилар: Бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Анас ибн Моликдан хабар берди. У деди: Муҳожирлар Маккадан Мадинага келганларида, қўлларида ҳеч нарса бўлмаган ҳолда келдилар. Ансорлар эса ер ва мулк эгалари эди. Ансорлар ҳар йили мол-мулклари мевасининг ярмини уларга бериб, улардан иш ва харажатни ўз зиммаларига олиш шарти билан улар билан баҳам кўрдилар. Анас ибн Моликнинг онаси — у Умму Сулайм деб чақирилар, у Абдуллаҳ ибн Абу Талҳанинг онаси эди, у Анаснинг она томонидан акаси эди — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга ўзининг баъзи хурмо дарахтларини берган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни ўзининг озод қилган чўриси, Усома ибн Зайднинг онаси Умму Айманга берди. Ибн Шиҳоб деди: Менга Анас ибн Молик хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар аҳли билан жангдан фароғат топиб, Мадинага қайтганда, муҳожирлар ансорларга улар ўз меваларидан берган инъомларини қайтардилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам онамга унинг хурмо дарахтларини қайтарди ва Умму Айманга уларнинг ўрнига ўз боғидан берди. Ибн Шиҳоб деди: Умму Айман — Усома ибн Зайднинг онасининг иши шундай эди: У Абдуллаҳ ибн Абдулмутталибнинг хизматкори (чўриси) эди ва Ҳабашадан эди. Омина Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни — отаси вафот этганидан кейин — туққач, Умму Айман уни тарбиялар эди, то Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улғайгунича. Сўнг у уни озод қилди, кейин уни Зайд ибн Ҳорисага уйлантирди. Сўнг у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам вафотидан беш ой кейин вафот этди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ الْبَكْرَاوِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، الْقَيْسِيُّ كُلُّهُمْ عَنِ الْمُعْتَمِرِ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي شَيْبَةَ - حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، - وَقَالَ حَامِدٌ وَابْنُ عَبْدِ الأَعْلَى أَنَّ الرَّجُلَ، - كَانَ يَجْعَلُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّخَلاَتِ مِنْ أَرْضِهِ ‏.‏ حَتَّى فُتِحَتْ عَلَيْهِ قُرَيْظَةُ وَالنَّضِيرُ فَجَعَلَ بَعْدَ ذَلِكَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مَا كَانَ أَعْطَاهُ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَإِنَّ أَهْلِي أَمَرُونِي أَنْ آتِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْأَلَهُ مَا كَانَ أَهْلُهُ أَعْطَوْهُ أَوْ بَعْضَهُ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَعْطَاهُ أُمَّ أَيْمَنَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِيهِنَّ فَجَاءَتْ أُمُّ أَيْمَنَ فَجَعَلَتِ الثَّوْبَ فِي عُنُقِي وَقَالَتْ وَاللَّهِ لاَ نُعْطِيكَاهُنَّ وَقَدْ أَعْطَانِيهِنَّ ‏.‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا أُمَّ أَيْمَنَ اتْرُكِيهِ وَلَكِ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَتَقُولُ كَلاَّ وَالَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ ‏.‏ فَجَعَلَ يَقُولُ كَذَا حَتَّى أَعْطَاهَا عَشْرَةَ أَمْثَالِهِ أَوْ قَرِيبًا مِنْ عَشْرَةِ أَمْثَالِهِ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Ҳамид ибн Умар ал-Бакровий ва Муҳаммад ибн Абдул Аъло ал-Қайсий — барчаси Муътамирдан — ривоят қилдилар (матн ибн Абу Шайбаники). Бизга Муътамир ибн Сулаймон ат-Таймий отасидан, у Анасдан ривоят қилди: «Бир киши (Ҳамид ва ибн Абдул Аъло: ‹ўша киши›) ўз еридан Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга бир неча хурмо дарахтини ажратиб берган эди. Қурайза ва Назийр фатҳ этилгач, у (киши) берган нарсасини қайтиб олишни бошлади». Анас деди: «Аҳлим менга буюрдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига бориб, аҳлим берган нарсани ёки унинг бир қисмини сўра. Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам эса уни Умму Айманга берган эди. Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдим, у эса ўшаларни менга берди. Шунда Умму Айман келиб, кийимни менинг бўйнимга солди ва: ‹Аллаҳга қасамки, уларни сенга бермаймиз, ҳолбуки у (Набий) уларни менга берган эди› деди. Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Эй Умму Айман, уни қўйиб юбор, сенга бунча-бунча бор› деди. У эса: ‹Йўқ, ундан бошқа илоҳ йўқ Зотга қасамки› дерди. У (Набий) шундай дерди, охири унга ўшанинг ўн бараварини ёки ўн бараварига яқинини берди».