حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ قَاعَدْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ خَمْسَ سِنِينَ فَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِيَاءُ كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ وَإِنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي وَسَتَكُونُ خُلَفَاءُ فَتَكْثُرُ " . قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " فُوا بِبَيْعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ وَأَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا اسْتَرْعَاهُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Фурот ал-Қаззоздан, у Абу Ҳозимдан ривоят қилди. У деди: Мен беш йил Абу Ҳурайра билан ҳамсуҳбат бўлдим ва унинг Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ҳадис айтаётганини эшитдим. У деди: «Бани Исроилни пайғамбарлар бошқарар эдилар. Қачон бир набий ҳалок бўлса (вафот этса), унинг ўрнига бошқа набий келар эди. Мендан кейин эса набий йўқ. Энди халифалар бўлади ва улар кўпаяди». Улар: «Бизга нима буюрасиз?», дедилар. У: «Аввалгисига, сўнг ундан кейингисига бўлган байъатга вафо қилинглар ва уларнинг ҳаққини беринглар. Зеро Аллаҳ уларни ўзларига топширган нарсаси (раияти) ҳақида сўроққа тутади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، بْنُ إِدْرِيسَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абдуллаҳ ибн Баррод ал-Ашъарий ривоят қилди, иккаласи: бизга Абдуллаҳ ибн Идрис ал-Ҳасан ибн Фуротдан, у отасидан, шу иснод билан худди шунга ўхшаш ривоят қилди, дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، الأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ، وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا سَتَكُونُ بَعْدِي أَثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَأْمُرُ مَنْ أَدْرَكَ مِنَّا ذَلِكَ قَالَ " تُؤَدُّونَ الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ وَتَسْأَلُونَ اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абул-Аҳвас ва Вакиъ ривоят қилди. (ҳ) Ва менга Абу Саъид ал-Ашажж ривоят қилди, бизга Вакиъ ривоят қилди. (ҳ) Ва бизга Абу Курайб ва Ибн Нумайр ривоят қилди, иккаласи: бизга Абу Муовия ривоят қилди, дедилар. (ҳ) Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Али ибн Хашрам ривоят қилди, иккаласи: бизга Ийсо ибн Юнус хабар берди, дедилар - ҳаммаси Аъмашдан. (ҳ) Ва бизга Усмон ибн Абу Шайба - лафз уники - ривоят қилди, бизга Жарир Аъмашдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта мендан кейин (ўзгаларни афзал кўриш) ва сизлар инкор қиладиган ишлар бўлади». Улар: «Ё Расулуллаҳ, биздан ким бунга етишса, унга нима буюрасиз?», дедилар. У: «Сизлар зиммангиздаги ҳақни адо этасизлар ва ўзингизга (тегишли) ҳақни Аллаҳдан сўрайсизлар», дедилар.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ، زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَالنَّاسُ مُجْتَمِعُونَ عَلَيْهِ فَأَتَيْتُهُمْ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَمِنَّا مَنْ يُصْلِحُ خِبَاءَهُ وَمِنَّا مَنْ يَنْتَضِلُ وَمِنَّا مَنْ هُوَ فِي جَشَرِهِ إِذْ نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ جَامِعَةً . فَاجْتَمَعْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ حَقًّا عَلَيْهِ أَنْ يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى خَيْرِ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ وَيُنْذِرَهُمْ شَرَّ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ وَإِنَّ أُمَّتَكُمْ هَذِهِ جُعِلَ عَافِيَتُهَا فِي أَوَّلِهَا وَسَيُصِيبُ آخِرَهَا بَلاَءٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا وَتَجِيءُ فِتْنَةٌ فَيُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضًا وَتَجِيءُ الْفِتْنَةُ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي . ثُمَّ تَنْكَشِفُ وَتَجِيءُ الْفِتْنَةُ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ هَذِهِ . فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُزَحْزَحَ عَنِ النَّارِ وَيَدْخُلَ الْجَنَّةَ فَلْتَأْتِهِ مَنِيَّتُهُ وَهُوَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَلْيَأْتِ إِلَى النَّاسِ الَّذِي يُحِبُّ أَنْ يُؤْتَى إِلَيْهِ وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ " . فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَقُلْتُ لَهُ أَنْشُدُكَ اللَّهَ آنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَهْوَى إِلَى أُذُنَيْهِ وَقَلْبِهِ بِيَدَيْهِ وَقَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي . فَقُلْتُ لَهُ هَذَا ابْنُ عَمِّكَ مُعَاوِيَةُ يَأْمُرُنَا أَنْ نَأْكُلَ أَمْوَالَنَا بَيْنَنَا بِالْبَاطِلِ وَنَقْتُلَ أَنْفُسَنَا وَاللَّهُ يَقُولُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَلاَ تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا} قَالَ فَسَكَتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ أَطِعْهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ وَاعْصِهِ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ .
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ва Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди. Ишоқ: хабар берди, деди, Зуҳайр эса: ривоят қилди, деди. Бизга Жарир Аъмашдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Абдурраҳмон ибн Абду Раббил-Каъбадан ривоят қилди. У деди: Мен масжидга кирдим. Қарасам Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Ос Каъбанинг соясида ўтирар, одамлар унинг атрофига тўпланиб олишган эди. Мен уларнинг олдига келдим ва унинг ёнига ўтирдим. У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бир сафарда эдик. Бир манзилга тушдик. Биздан кимдир чодирини тузатарди, кимдир ўқ отиш мусобақаси қиларди, кимдир ҳайвонлари олдида эди. Шу пайт Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг жарчиси «Намозга тўпланинглар» деб чақирди. Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига тўпландик. У деди: «Мендан олдин шундай бир набий йўқ эдики, унга умматини биладиган энг яхши нарса сари йўл кўрсатиш ва биладиган энг ёмон нарсадан огоҳлантириш вожиб бўлмаган бўлсин. Сизларнинг бу умматингизнинг офияти (саломатлиги) аввалида қилинган, охирини эса бало ва сизлар инкор қиладиган ишлар топади. Фитна келади ва унинг баъзиси баъзисини енгиллаштиради. Яна фитна келади ва мўмин: ‹Мана шу мени ҳалок қилади›, дейди. Сўнг у очилади (кўтарилади). Яна фитна келади ва мўмин: ‹Мана шу, мана шу (мени ҳалок қилади)›, дейди. Ким дўзахдан узоқлаштирилиб жаннатга киришни хоҳласа, Аллаҳга ва охират кунига иймон келтирган ҳолда ўлими келсин ва одамларга ўзига қилинишини истаган нарсасини қилсин. Ким бир имомга байъат бериб, унга қўлини ва қалби мевасини берган бўлса, қўлидан келгунча унга итоат қилсин. Агар бошқаси келиб у билан тортишса, у бошқасининг бўйнини уринглар». Мен унга яқинлашдим ва дедим: Сиздан Аллаҳ ҳақи сўрайман, буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ўзингиз эшитдингизми? У икки қўли билан қулоқларига ва қалбига ишора қилди ва: «Буни икки қулоғим эшитди ва қалбим ёдда сақлади», деди. Мен унга дедим: Мана бу амакингнинг ўғли Муовия бизни мол-мулкимизни ўзаро ботил йўл билан ейишга ва ўзимизни ўлдиришга буюряпти, ҳолбуки Аллаҳ: «Эй иймон келтирганлар, мол-мулкларингизни ўзаро ботил йўл билан еманглар, магар ўзаро розилик билан бўлган савдо бўлса (бу бошқа). Ва ўзларингизни ўлдирманглар. Албатта Аллаҳ сизларга раҳмлидир», дейди-ку. У бир соат жим турди, сўнг деди: Унга Аллаҳга итоатда итоат қил ва Аллаҳга итоатсизликда унга итоат қилма.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Ибн Нумайр ва Абу Саъид ал-Ашажж ривоят қилди, улар: бизга Вакиъ ривоят қилди, дедилар. (ҳ) Ва бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди - иккаласи Аъмашдан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُنْذِرِ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ، أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ، رَبِّ الْكَعْبَةِ الصَّائِدِيِّ قَالَ رَأَيْتُ جَمَاعَةً عِنْدَ الْكَعْبَةِ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ الأَعْمَشِ .
Ва менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Абул-Мунзир Исмоил ибн Умар ривоят қилди, бизга Юнус ибн Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Абус-Сафар Омирдан, у Абдурраҳмон ибн Абду Раббил-Каъба ас-Соидийдан ривоят қилди. У деди: Мен Каъба олдида бир жамоа кўрдим. Сўнг Аъмаш ҳадисига ўхшаш зикр қилди.