Башоратчилик ва башоратчиларга бориш ҳаромлиги

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُمُورًا كُنَّا نَصْنَعُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ كُنَّا نَأْتِي الْكُهَّانَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَأْتُوا الْكُهَّانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ كُنَّا نَتَطَيَّرُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ شَىْءٌ يَجِدُهُ أَحَدُكُمْ فِي نَفْسِهِ فَلاَ يَصُدَّنَّكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Менга Абу Тоҳир ва Ҳармала ибн Яҳё ривоят қилиб, иккови деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Абу Салама ибн Абдураҳмон ибн Авфдан, у Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламийдан хабар бердики, у деди: «Эй Расулуллаҳ, биз жоҳилиятда қиладиган баъзи ишлар (ҳақида сўрайман): биз коҳинларга (фолбинларга) борар эдик», — дедим. У: «Бас, коҳинларга борманглар», — дедилар. Мен: «Биз қуш учириб фол очар эдик», — дедим. У: «У бирортангиз ўз нафсида топадиган нарсадир, бас, у сизларни (ишингиздан) қайтариб юбормасин», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنِي حُجَيْنٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُثَنَّى - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَ مَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّ مَالِكًا فِي حَدِيثِهِ ذَكَرَ الطِّيَرَةَ وَلَيْسَ فِيهِ ذِكْرُ الْكُهَّانِ ‏.‏

Ва менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, менга Ҳужайн — яъни ибн ал-Мусанно — ривоят қилди, бизга Лайс Уқайлдан ривоят қилди. (ҳ) Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилиб, иккови деди: бизга Абдураззоқ хабар берди, бизга Маъмар хабар берди. (ҳ) Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Шабаба ибн Саввор ривоят қилди, бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди. (ҳ) Ва менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Ишоқ ибн Исо хабар берди, бизга Молик хабар берди — ҳаммаси Зуҳрийдан шу иснод билан — Юнуснинг ҳадиси маъносига ўхшаш. Фақат Молик ўз ҳадисида қуш учириб фол очишни зикр қилди, унда коҳинларнинг зикри йўқ.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، كِلاَهُمَا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ، يَسَارٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ وَزَادَ فِي حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ قُلْتُ وَمِنَّا رِجَالٌ يَخُطُّونَ قَالَ ‏ "‏ كَانَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطُّهُ فَذَاكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Саббоҳ ва Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилиб дедилар: Бизга Исмоил — у Ибн Улайядир — Ҳажжож ас-Саввофдан ривоят қилди. (ҳ) Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ҳам ривоят қилди: Бизга Ийсо ибн Юнус хабар берди: Бизга Авзоий ривоят қилди. Иккаласи Яҳё ибн Абу Касирдан, у Ҳилол ибн Абу Маймунадан, у Ато ибн Ясордан, у Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламийдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан — Зуҳрийнинг Абу Саламадан, унинг Муовиядан ривоят қилган ҳадиси маъносида ривоят қилди. Яҳё ибн Абу Касирнинг ҳадисида шу зиёда бор: У деди: Мен: «Биздан баъзи кишилар (қумга) чизиқ тортадилар», дедим. У: «Пайғамбарлардан бир набий чизиқ тортар эди. Кимнинг чизиғи унинг чизиғига мос келса, мана шу (тўғридир)», деди.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ يَحْيَى، بْنِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْكُهَّانَ كَانُوا يُحَدِّثُونَنَا بِالشَّىْءِ فَنَجِدُهُ حَقًّا قَالَ ‏ "‏ تِلْكَ الْكَلِمَةُ الْحَقُّ يَخْطَفُهَا الْجِنِّيُّ فَيَقْذِفُهَا فِي أُذُنِ وَلِيِّهِ وَيَزِيدُ فِيهَا مِائَةَ كَذْبَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди: Бизга Абдурраззоқ хабар берди: Бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Яҳё ибн Урва ибн Зубайрдан, у отасидан, у Оишадан хабар берди. У деди: Мен: «Ё Расулуллаҳ, коҳинлар бизга баъзи нарсаларни айтар эдилар, биз эса уни ҳақ деб топар эдик», дедим. У: «Ўша ҳақ сўзни жинний ўғирлаб олади-да, уни ўз дўстининг қулоғига ташлайди ва унга юзтача ёлғон қўшади», деди.

حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، - وَهْوَ ابْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عُرْوَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ، يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ سَأَلَ أُنَاسٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكُهَّانِ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسُوا بِشَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُمْ يُحَدِّثُونَ أَحْيَانًا الشَّىْءَ يَكُونُ حَقًّا ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تِلْكَ الْكَلِمَةُ مِنَ الْجِنِّ يَخْطَفُهَا الْجِنِّيُّ فَيَقُرُّهَا فِي أُذُنِ وَلِيِّهِ قَرَّ الدَّجَاجَةِ فَيَخْلِطُونَ فِيهَا أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ كَذْبَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Менга Салама ибн Шабиб ривоят қилди: Бизга Ҳасан ибн Аъян ривоят қилди: Бизга Маъқил — у Ибн Убайдуллаҳдир — Зуҳрийдан ривоят қилди: Менга Яҳё ибн Урва хабар бердики, у Урвани: Оиша деди, деганини эшитган: Баъзи одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан коҳинлар ҳақида сўрадилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга: «Улар ҳеч нарса эмаслар», деди. Улар: «Ё Расулуллаҳ, лекин улар баъзан ҳақ бўлиб чиқадиган нарсани айтадилар-ку», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ўша сўз жиндандир, жинний уни ўғирлаб олади-да, уни ўз дўстининг қулоғига товуқнинг қақиллаши каби қуяди, улар эса унга юздан ортиқ ёлғон аралаштирадилар», деди.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَ رِوَايَةِ مَعْقِلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ، ‏.‏

Менга Абу Тоҳир ривоят қилди: Бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди: Менга Муҳаммад ибн Амр Ибн Журайждан, у Ибн Шиҳобдан шу иснод билан Маъқилнинг Зуҳрийдан ривоятига ўхшаш хабар берди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَسَنٌ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، وَقَالَ، عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُمْ بَيْنَمَا هُمْ جُلُوسٌ لَيْلَةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رُمِيَ بِنَجْمٍ فَاسْتَنَارَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَاذَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا رُمِيَ بِمِثْلِ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ كُنَّا نَقُولُ وُلِدَ اللَّيْلَةَ رَجُلٌ عَظِيمٌ وَمَاتَ رَجُلٌ عَظِيمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنَّهَا لاَ يُرْمَى بِهَا لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنْ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى اسْمُهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا سَبَّحَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ ثُمَّ سَبَّحَ أَهْلُ السَّمَاءِ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ التَّسْبِيحُ أَهْلَ هَذِهِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا ثُمَّ قَالَ الَّذِينَ يَلُونَ حَمَلَةَ الْعَرْشِ لِحَمَلَةِ الْعَرْشِ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ فَيُخْبِرُونَهُمْ مَاذَا قَالَ - قَالَ - فَيَسْتَخْبِرُ بَعْضُ أَهْلِ السَّمَوَاتِ بَعْضًا حَتَّى يَبْلُغَ الْخَبَرُ هَذِهِ السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَتَخْطَفُ الْجِنُّ السَّمْعَ فَيَقْذِفُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ وَيُرْمَوْنَ بِهِ فَمَا جَاءُوا بِهِ عَلَى وَجْهِهِ فَهُوَ حَقٌّ وَلَكِنَّهُمْ يَقْرِفُونَ فِيهِ وَيَزِيدُونَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳасан ибн Али ал-Ҳулвоний ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилдилар. Ҳасан: Бизга Яъқуб ривоят қилди, деди; Абд эса: Менга Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, деди: Бизга отам Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди: Менга Али ибн Ҳусайн ривоят қилдики, Абдуллаҳ ибн Аббос деди: Менга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ансорий саҳобаларидан бир киши хабар бердики, улар бир кечаси Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ўтирган пайтларида бир юлдуз отилиб ёришди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга: «Жоҳилиятда мана шунга ўхшаш нарса отилганда нима дердингиз?» деди. Улар: «Аллаҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар. Биз: ‹Бу кеча улуғ бир киши туғилди ёки улуғ бир киши вафот этди›, дер эдик», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта у бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун отилмайди. Балки Роббимиз — исми муборак ва олий бўлган Зот — бир ишни ҳукм қилса, Арш кўтарувчилари тасбиҳ айтадилар, сўнг улардан кейинги осмон аҳли тасбиҳ айтади, ҳатто тасбиҳ шу дунё осмони аҳлига етади. Сўнг Арш кўтарувчиларига яқин бўлганлар Арш кўтарувчиларига: ‹Роббингиз нима деди?› дейдилар, улар эса У нима деганини хабар берадилар. Шундай қилиб осмонлар аҳлининг баъзиси баъзисидан сўраб хабар олади, ҳатто хабар шу дунё осмонига етади. Бас, жинлар эшитганини ўғирлаб оладилар-да, ўз дўстларига ташлайдилар ва отиб юбориладилар. Улар келтирган нарса ўз ҳолича бўлса, у ҳақдир, лекин улар унга (ёлғон) аралаштириб, зиёда қиладилар», деди.

وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ، شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، - يَعْنِي ابْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ - كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّ يُونُسَ، قَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَنِي رِجَالٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ مِنَ الأَنْصَارِ وَفِي حَدِيثِ الأَوْزَاعِيِّ ‏"‏ وَلَكِنْ يَقْرِفُونَ فِيهِ وَيَزِيدُونَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ يُونُسَ ‏"‏ وَلَكِنَّهُمْ يَرْقَوْنَ فِيهِ وَيَزِيدُونَ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ فِي حَدِيثِ يُونُسَ وَقَالَ اللَّهُ ‏"‏ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ مَعْقِلٍ كَمَا قَالَ الأَوْزَاعِيُّ ‏"‏ وَلَكِنَّهُمْ يَقْرِفُونَ فِيهِ وَيَزِيدُونَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди: Бизга Валид ибн Муслим ривоят қилди: Бизга Абу Амр ал-Авзоий ривоят қилди. (ҳ) Бизга Абу Тоҳир ва Ҳармала ҳам ривоят қилиб дедилар: Бизга Ибн Ваҳб хабар берди: Менга Юнус хабар берди. (ҳ) Менга Салама ибн Шабиб ҳам ривоят қилди: Бизга Ҳасан ибн Аъян ривоят қилди: Бизга Маъқил — яъни Ибн Убайдуллаҳ — ривоят қилди. Уларнинг ҳаммаси Зуҳрийдан шу иснод билан ривоят қилдилар. Фақат Юнус: Абдуллаҳ ибн Аббосдан, деди: Менга Расулуллаҳнинг ансорий саҳобаларидан бир неча киши хабар берди. Авзоийнинг ҳадисида: «Лекин улар унга (ёлғон) аралаштириб, зиёда қиладилар», дейилган. Юнуснинг ҳадисида: «Лекин улар унга афсун қўшиб, зиёда қиладилар», дейилган. Юнуснинг ҳадисида шу зиёда бор: Аллаҳ: «Ҳатто қалбларидан қўрқув кетказилганда, ‹Роббингиз нима деди?› дейдилар. ‹Ҳақни›, дейдилар», деди. Маъқилнинг ҳадисида эса Авзоий айтгани каби: «Лекин улар унга (ёлғон) аралаштириб, зиёда қиладилар», дейилган.