باب مِنْ فَضَائِلِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ وَأَهْلِ سَفِينَتِهِمْ رضى
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنِي بُرَيْدٌ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمَا أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ - إِمَّا قَالَ بِضْعًا وَإِمَّا قَالَ ثَلاَثَةً وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي - قَالَ فَرَكِبْنَا سَفِينَةً فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا هَا هُنَا وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا . فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا - قَالَ - فَوَافَقْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا - أَوْ قَالَ أَعْطَانَا مِنْهَا - وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ إِلاَّ لأَصْحَابِ سَفِينَتِنَا مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ - قَالَ - فَكَانَ نَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا - يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ - نَحْنُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ . قَالَ فَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ - وَهِيَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا - عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِ فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ . قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ . فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلِمَةً كَذَبْتَ يَا عُمَرُ كَلاَّ وَاللَّهِ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ فِي الْحَبَشَةِ وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ وَايْمُ اللَّهِ لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ وَوَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ . قَالَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ " . قَالَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ مَا مِنَ الدُّنْيَا شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي .
Бизга Абдуллаҳ ибн Баррод ал-Ашъарий ва Муҳаммад ибн ал-Алў ал-Ҳамдоний ривоят қилиб дедилар: бизга Абу Усома ривоят қилди: менга Бурайд Абу Бурдадан, у Абу Мусодан ривоят қилди, у деди: биз Яманда бўлганимизда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг чиққани (зуҳур этгани) бизга етиб келди. Шунда биз унга муҳожир бўлиб чиқдик — мен ва икки акам, мен уларнинг кичиги эдим, бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм — қавмимдан ё бир неча, ёки эллик уч, ёки эллик икки киши (билан) деди. (Абу Мусо) деди: биз бир кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистондаги Нажошийга олиб борди. Биз у ерда Жаъфар ибн Абу Толиб ва унинг ашобларига тўғри келдик. Жаъфар: «Албатта, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизни бу ерга жўнатди ва бизга (бу ерда) қолишни буюрди, сизлар ҳам биз билан қолинглар» деди. Биз у билан қолдик, токи ҳаммамиз бирга (Мадинага) келдик. (Абу Мусо) деди: биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга у Хайбарни фатҳ қилган вақтда тўғри келдик. У бизга (ўлжадан) улуш ажратди — ёки бизга ундан берди деди. У Хайбар фатҳидан ғойиб бўлган бирорта кишига ундан ҳеч нарса бўлиб бермади, фақат у билан бирга қатнашганларгагина (берди), магар кемамиз аҳли — Жаъфар ва унинг ашоблари бундан мустасно, уларга ҳам бирга (улуш) бўлиб берди. (Абу Мусо) деди: одамлардан баъзи кишилар бизга — яъни кема аҳлига — : «Биз ҳижрат билан сизлардан ўзиб кетдик» дердилар. (Ҳадис давоми 6411-рақамда).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنِي بُرَيْدٌ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمَا أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ - إِمَّا قَالَ بِضْعًا وَإِمَّا قَالَ ثَلاَثَةً وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي - قَالَ فَرَكِبْنَا سَفِينَةً فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا هَا هُنَا وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا . فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا - قَالَ - فَوَافَقْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا - أَوْ قَالَ أَعْطَانَا مِنْهَا - وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ إِلاَّ لأَصْحَابِ سَفِينَتِنَا مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ - قَالَ - فَكَانَ نَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا - يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ - نَحْنُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ . قَالَ فَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ - وَهِيَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا - عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِ فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ . قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ . فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلِمَةً كَذَبْتَ يَا عُمَرُ كَلاَّ وَاللَّهِ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ فِي الْحَبَشَةِ وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ وَايْمُ اللَّهِ لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ وَوَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ . قَالَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ " . قَالَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ مَا مِنَ الدُّنْيَا شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي .
Бизга Абдуллаҳ ибн Баррод ал-Ашъарий ва Муҳаммад ибн ал-Алў ал-Ҳамдоний ривоят қилиб дедилар: бизга Абу Усома ривоят қилди: менга Бурайд Абу Бурдадан, у Абу Мусодан ривоят қилди, у деди: биз Яманда бўлганимизда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг чиққани бизга етиб келди. Шунда биз унга муҳожир бўлиб чиқдик — мен ва икки акам, мен уларнинг кичиги эдим, бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм — қавмимдан ё бир неча, ёки эллик уч, ёки эллик икки киши (билан) деди. (Абу Мусо) деди: биз бир кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистондаги Нажошийга олиб борди. Биз у ерда Жаъфар ибн Абу Толиб ва унинг ашобларига тўғри келдик. Жаъфар: «Албатта, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизни бу ерга жўнатди ва бизга қолишни буюрди, сизлар ҳам биз билан қолинглар» деди. Биз у билан қолдик, токи ҳаммамиз бирга келдик. (Абу Мусо) деди: биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга у Хайбарни фатҳ қилган вақтда тўғри келдик. У бизга улуш ажратди — ёки бизга ундан берди деди — ва у Хайбар фатҳидан ғойиб бўлган бирорта кишига ундан ҳеч нарса бўлиб бермади, фақат у билан қатнашганларга, магар кемамиз аҳли — Жаъфар ва унинг ашоблари бундан мустасно, уларга бирга бўлиб берди. (Абу Мусо) деди: одамлардан баъзилар бизга — яъни кема аҳлига — : «Биз ҳижрат билан сизлардан ўзиб кетдик» дердилар. (Абу Мусо) деди: Асмў бинт Умайс — у биз билан келганлардан эди — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Ҳафсанинг ҳузурига зиёратга кирди, у Нажошийга ҳижрат қилганлар ичида ҳижрат қилган эди. Умар Ҳафсанинг ҳузурига кирди, Асмў унинг ёнида эди. Умар Асмўни кўрганда: «Бу ким?» деди. (Ҳафса): «Асмў бинт Умайс» деди. Умар: «Бу Ҳабашиялик (аёл)ми? Бу денгиздан келган (аёл)ми?» деди. Асмў: «Ҳа» деди. Умар: «Биз ҳижрат билан сизлардан ўзиб кетдик, демак биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга сизлардан ҳақлироқмиз» деди. Шунда у (Асмў) ғазабланди ва бир сўз айтди: «Ёлғон айтдинг, эй Умар. Йўқ, Аллаҳга қасамки, сизлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга эдингиз, у очларингизни тўйғазар, жоҳилларингизга ваъз қилар эди, биз эса Ҳабашистонда — узоқ, ёмон кўрадиган (кишилар) юртида ё ерида эдик, ва бу Аллаҳ ва Унинг Расули йўлида эди. Аллаҳга қасамки, мен сен айтган гапингни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга айтмагунимча таом емайман ва ичимлик ичмайман. Биз азият кўрар ва қўрқар эдик, мен буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга айтаман ва ундан сўрайман. Аллаҳга қасамки, мен ёлғон айтмайман, оғишмайман ва бунга (гапга) ортиқ қўшмайман» деди. (Абу Мусо) деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам келганда, у (Асмў): «Эй Аллаҳнинг Набийси, Умар шундай-шундай деди» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У менга сизлардан ҳақлироқ эмас, унга ва унинг ашобларига бир ҳижрат бордир, сизларга эса, эй кема аҳли, икки ҳижрат бордир» деди. (Асмў) деди: мен Абу Мусо ва кема ашобларини гуруҳ-гуруҳ бўлиб олдимга келиб, мендан бу ҳадисни сўраётганларини кўрдим. Дунёда улар учун Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам айтган нарсадан кўра суюнарлироқ ва кўнгилларида улуғроқ ҳеч нарса йўқ эди. Абу Бурда деди: Асмў деди: мен Абу Мусони кўрдим, у бу ҳадисни мендан такрор-такрор сўрарди.