حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي، مُلَيْكَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ خَلِيلاً " .
Bizga Muhammad ibn Musanno va ibn Bashshor rivoyat qildilar, ular dedilar: bizga Abdurrahmon rivoyat qildi, menga Sufyon rivoyat qildi, u Abu Ishoqdan, u Abul Ahvasdan, u Abdullohdan. (h) Va bizga Abd ibn Humayd rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Avn xabar berdi, bizga Abu Umays xabar berdi, u ibn Abu Mulaykadan, u Abdullohdan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Agar men birortasini xalil tutadigan bo'lsam, ibn Abu Quhofani (Abu Bakrni) xalil tutardim».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ وَاصِلِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي، الْهُذَيْلِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ خَلِيلاً وَلَكِنْ صَاحِبُكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba, Zuhayr ibn Harb va Ishoq ibn Ibrohim rivoyat qildilar. Ishoq ‹xabar berdi› dedi, qolgan ikkisi ‹rivoyat qildi› dedilar: bizga Jarir rivoyat qildi, u Mug'iyradan, u Vosil ibn Hayyondan, u Abdulloh ibn Abul Huzayldan, u Abul Ahvasdan, u Abdullohdan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: «Agar men yer ahlidan birortasini xalil tutadigan bo'lsam, ibn Abu Quhofani xalil tutardim. Lekin sizning sohibingiz (men) Allahning xalilidir».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ، إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ - وَاللَّفْظُ لَهُمَا - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى كُلِّ خِلٍّ مِنْ خِلِّهِ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ " .
Bizga Abu Bakr ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya va Vaki' rivoyat qildilar. (h) Va bizga Ishoq ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga Jarir xabar berdi. (h) Va bizga ibn Abu Umar rivoyat qildi, bizga Sufyon rivoyat qildi, barchasi A'mashdan. (h) Va bizga Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayr va Abu Sa'id Ashajj — lafz ikkalasiniki — rivoyat qildilar, ular dedilar: bizga Vaki' rivoyat qildi, bizga A'mash rivoyat qildi, u Abdulloh ibn Murradan, u Abul Ahvasdan, u Abdullohdan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Ogoh bo'linglar! Men har bir xalildan, uning xilligidan tonaman (uzoqman). Agar men birortasini xalil tutadigan bo'lsam, Abu Bakrni xalil tutardim. Albatta, sizning sohibingiz (men) Allahning xalilidir».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلاَسِلِ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَىُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ " عَائِشَةُ " . قُلْتُ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ " أَبُوهَا " . قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ " عُمَرُ " . فَعَدَّ رِجَالاً .
Bizga Yahyo ibn Yahyo rivoyat qildi, bizga Xolid ibn Abdulloh xabar berdi, u Xoliddan, u Abu Usmondan, menga Amr ibn Os xabar berdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni Zotus-salosil qo'shiniga (qo'mondon qilib) yubordilar. U dedi: Men u kishining oldiga kelib dedim: ‹Odamlardan kim senga eng suyukli?› U: «Oisha» dedi. Men: ‹Erkaklardan-chi?› dedim. U: «Uning otasi (Abu Bakr)» dedi. Men: ‹Keyin kim?› dedim. U: «Umar» dedi. So'ng bir necha erkaklarni sanab ketdi.
وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنِ ابْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، وَسُئِلَتْ، مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَخْلِفًا لَوِ اسْتَخْلَفَهُ قَالَتْ أَبُو بَكْرٍ . فَقِيلَ لَهَا ثُمَّ مَنْ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ عُمَرُ . ثُمَّ قِيلَ لَهَا مَنْ بَعْدَ عُمَرَ قَالَتْ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ . ثُمَّ انْتَهَتْ إِلَى هَذَا .
Va menga Hasan ibn Ali Hulvoniy rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Avn rivoyat qildi, u Abu Umaysdan. (h) Va bizga Abd ibn Humayd — lafz uniki — rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Avn xabar berdi, bizga Abu Umays xabar berdi, u ibn Abu Mulaykadan: Oishadan, undan: ‹Rasulullah sollallahu alayhi vasallam birortasini o'rinbosar (xalifa) qiladigan bo'lsalar, kimni qilgan bo'lardilar?› deb so'ralganini eshitdim. U: ‹Abu Bakrni› dedi. Unga: ‹Abu Bakrdan keyin kimni?› deyildi. U: ‹Umarni› dedi. So'ng unga: ‹Umardan keyin kimni?› deyildi. U: ‹Abu Ubayda ibn Jarrohni› dedi. So'ng shu yerda to'xtadi.
حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ، بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جِئْتُ فَلَمْ أَجِدْكَ قَالَ أَبِي كَأَنَّهَا تَعْنِي الْمَوْتَ . قَالَ " فَإِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ " . وَحَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ أَبَاهُ، جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَتْهُ فِي شَىْءٍ فَأَمَرَهَا بِأَمْرٍ . بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مُوسَى .
Menga Abbod ibn Muso rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Sa'd rivoyat qildi, menga otam xabar berdi, u Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'imdan, u otasidan: Bir ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan biror narsa so'radi. U ayolga keyin yana qaytib kelishni buyurdi. Ayol: ‹Ey Allahning Rasuli, agar kelsam-u, sizni topmasam-chi?› dedi. Otam dedi: U go'yo o'limni nazarda tutar edi. U dedi: «Agar meni topmasang, Abu Bakrning oldiga bor». Va buni menga Hajjoj ibn Shoir rivoyat qildi, bizga Ya'qub ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, u otasidan, menga Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'im xabar berdi: Otasi Jubayr ibn Mut'im unga xabar berdi: Bir ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldiga kelib biror narsa haqida gaplashdi, u ayolga bir ish buyurdi — Abbod ibn Muso hadisi kabi.
حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ، بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جِئْتُ فَلَمْ أَجِدْكَ قَالَ أَبِي كَأَنَّهَا تَعْنِي الْمَوْتَ . قَالَ " فَإِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ " . وَحَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ أَبَاهُ، جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَتْهُ فِي شَىْءٍ فَأَمَرَهَا بِأَمْرٍ . بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مُوسَى .
Menga Abbod ibn Muso rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Sa'd rivoyat qildi, menga otam xabar berdi, u Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'imdan, u otasidan: Bir ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan biror narsa so'radi. U ayolga keyin yana qaytib kelishni buyurdi. Ayol: ‹Ey Allahning Rasuli, agar kelsam-u, sizni topmasam-chi?› dedi. Otam dedi: U go'yo o'limni nazarda tutar edi. U dedi: «Agar meni topmasang, Abu Bakrning oldiga bor». Va buni menga Hajjoj ibn Shoir rivoyat qildi, bizga Ya'qub ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, u otasidan, menga Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'im xabar berdi: Otasi Jubayr ibn Mut'im unga xabar berdi: Bir ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldiga kelib biror narsa haqida gaplashdi, u ayolga bir ish buyurdi — Abbod ibn Muso hadisi kabi.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ " ادْعِي لِي أَبَا بَكْرٍ وَأَخَاكِ حَتَّى أَكْتُبَ كِتَابًا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَمَنَّى مُتَمَنٍّ وَيَقُولَ قَائِلٌ أَنَا أَوْلَى . وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلاَّ أَبَا بَكْرٍ " .
Bizga Ubaydulloh ibn Sa'id rivoyat qildi, bizga Yazid ibn Horun rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Sa'd xabar berdi, bizga Solih ibn Kayson rivoyat qildi, u Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam kasalliklari paytida menga dedilar: «Menga Abu Bakrni va akangni chaqir, men bir xat yozay. Chunki men bir orzu qiluvchi orzu qilishidan va bir gapiruvchi ‹Men loyiqroqman› deyishidan qo'rqaman. Allah va mo'minlar esa Abu Bakrdan boshqasini istamaydilar».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ صَائِمًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . قَالَ " فَمَنْ تَبِعَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ جَنَازَةً " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . قَالَ " فَمَنْ أَطْعَمَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مِسْكِينًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . قَالَ " فَمَنْ عَادَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مَرِيضًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا اجْتَمَعْنَ فِي امْرِئٍ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Bizga Muhammad ibn Abu Umar Makkiy rivoyat qildi, bizga Marvon ibn Muoviya Fazoriy rivoyat qildi, u Yazid — ya'ni ibn Kaysondan, u Abu Hozim Ashja'iydan, u Abu Hurayradan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Bugun sizlardan kim ro'zador holda tongni qarshi oldi?» Abu Bakr: ‹Men› dedi. U: «Bugun sizlardan kim bir janozaga ergashdi?» dedi. Abu Bakr: ‹Men› dedi. U: «Bugun sizlardan kim bir miskinni taomlantirdi?» dedi. Abu Bakr: ‹Men› dedi. U: «Bugun sizlardan kim bir bemorni ko'rishga bordi?» dedi. Abu Bakr: ‹Men› dedi. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Bular bir kishida jamlangan bo'lsa, u albatta jannatga kiradi».
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَمَا رَجُلٌ يَسُوقُ بَقَرَةً لَهُ قَدْ حَمَلَ عَلَيْهَا الْتَفَتَتْ إِلَيْهِ الْبَقَرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي لَمْ أُخْلَقْ لِهَذَا وَلَكِنِّي إِنَّمَا خُلِقْتُ لِلْحَرْثِ " . فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ . تَعَجُّبًا وَفَزَعًا . أَبَقَرَةٌ تَكَلَّمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي أُومِنُ بِهِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا رَاعٍ فِي غَنَمِهِ عَدَا عَلَيْهِ الذِّئْبُ فَأَخَذَ مِنْهَا شَاةً فَطَلَبَهُ الرَّاعِي حَتَّى اسْتَنْقَذَهَا مِنْهُ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الذِّئْبُ فَقَالَ لَهُ مَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ يَوْمَ لَيْسَ لَهَا رَاعٍ غَيْرِي " . فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي أُومِنُ بِذَلِكَ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " .
Menga Abu Tohir Ahmad ibn Amr ibn Sarh va Harmala ibn Yahyo rivoyat qildilar, ular dedilar: bizga ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus xabar berdi, u ibn Shihobdan, menga Sa'id ibn Musayyab va Abu Salama ibn Abdurrahmon rivoyat qildilar: Ular Abu Hurayrani shunday deganini eshitdilar: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Bir kishi o'z sigirini haydab, ustiga yuk ortgan edi. Sigir unga o'girilib dedi: ‹Men buning uchun yaratilmaganman, men faqat haydash (yer haydash) uchun yaratilganman›». Odamlar hayratlanib va qo'rqib: ‹Subhanallah! Sigir gapiradimi?› dedilar. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Men bunga iymon keltiraman, Abu Bakr va Umar ham». Abu Hurayra dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Bir cho'pon qo'ylari orasida turganda, unga bo'ri hujum qilib ulardan bir qo'yni oldi. Cho'pon uni quvib uni undan qutqarib oldi. Bo'ri unga o'girilib dedi: ‹Men (qutqaruvchi)dan boshqa cho'poni bo'lmagan o'sha kun — yirtqichlar kunida — uni kim (himoya) qiladi?›». Odamlar: ‹Subhanallah!› dedilar. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Men bunga iymon keltiraman, men va Abu Bakr va Umar».
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ، خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . قِصَّةَ الشَّاةِ وَالذِّئْبِ وَلَمْ يَذْكُرْ قِصَّةَ الْبَقَرَةِ .
Va menga Abdulmalik ibn Shuayb ibn Lays rivoyat qildi, menga otam rivoyat qildi, u bobomdan, menga Uqayl ibn Xolid rivoyat qildi, u ibn Shihobdan, ushbu isnod bilan — qo'y va bo'ri qissasini (rivoyat qildi), sigir qissasini esa zikr qilmadi.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي، هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَفِي حَدِيثِهِمَا ذِكْرُ الْبَقَرَةِ وَالشَّاةِ مَعًا وَقَالاَ فِي حَدِيثِهِمَا " فَإِنِّي أُومِنُ بِهِ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . وَمَا هُمَا ثَمَّ .
Bizga Muhammad ibn Abbod rivoyat qildi, bizga Sufyon ibn Uyayna rivoyat qildi, (h) menga Muhammad ibn Rofe' ham rivoyat qildi, bizga Abu Dovud al-Hafariy Sufyondan rivoyat qildi — har ikkalasi Abuz-Zinoddan, u A'rajdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan — Yunusning Zuhriydan rivoyat qilgan hadisi ma'nosida. Va ularning hadisida sigir va qo'yning birga zikr qilinishi bor. Hamda ular o'z hadislarida: «Bas, men va Abu Bakr va Umar bunga iymon keltiramiz» deb aytdilar, holbuki ular o'sha yerda yo'q edilar.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، كِلاَهُمَا عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Buni bizga Muhammad ibn al-Musanno va Ibn Bashshor rivoyat qildilar, ular: bizga Muhammad ibn Ja'far rivoyat qildi, bizga Shu'ba rivoyat qildi dedilar, (h) bizga Muhammad ibn Abbod ham rivoyat qildi, bizga Sufyon ibn Uyayna Mis'ardan rivoyat qildi — har ikkalasi Sa'd ibn Ibrohimdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildilar.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، وَأَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كُرَيْبٍ - قَالَ أَبُو الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ وُضِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَلَى سَرِيرِهِ فَتَكَنَّفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُثْنُونَ وَيُصَلُّونَ عَلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ وَأَنَا فِيهِمْ - قَالَ - فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ بِرَجُلٍ قَدْ أَخَذَ بِمَنْكِبِي مِنْ وَرَائِي فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ عَلِيُّ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ وَقَالَ مَا خَلَّفْتَ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ أَنْ يَجْعَلَكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ وَذَاكَ أَنِّي كُنْتُ أُكَثِّرُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " جِئْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَخَرَجْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . فَإِنْ كُنْتُ لأَرْجُو أَوْ لأَظُنُّ أَنْ يَجْعَلَكَ اللَّهُ مَعَهُمَا .
Bizga Sa'iyd ibn Amr al-Ash'asiy va Abur-Robiy' al-Atakiy va Abu Kurayb Muhammad ibn al-Alo' rivoyat qildilar — lafz Abu Kuraybniki. Abur-Robiy': bizga rivoyat qildi, dedi; boshqa ikkalasi: bizga xabar berdi, dedilar — Ibnul-Muborak Umar ibn Sa'iyd ibn Abu Husayndan, u Ibn Abu Mulaykadan rivoyat qildi. U dedi: Ibn Abbosning shunday deyayotganini eshitdim: Umar ibn Xattob o'z so'ri ustiga qo'yildi, odamlar uni o'rab oldilar, u ko'tarilishidan oldin duo qilib, maqtab, unga namoz o'qiyotgan edilar, men ham ular orasida edim. Dedi: Meni faqat ortimdan yelkamdan ushlagan bir kishigina cho'chitdi. Unga qaytib qarasam, u Aliy ekan. U Umarga rahmat tilab dedi: «Sen ortingda men Allahga uning amaliga o'xshash amal bilan ro'paro' bo'lishimni o'zingdan ko'ra ko'proq yaxshi ko'radigan biror kishini qoldirmading. Allahga qasamki, men Allah seni ikki yo'ldoshing bilan birga qiladi deb gumon qilardim. Buning sababi shuki, men ko'p marta Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning: ‹Men va Abu Bakr va Umar keldik, men va Abu Bakr va Umar kirdik, men va Abu Bakr va Umar chiqdik› deyayotganini eshitardim. Bas, men albatta Allah seni ular bilan birga qiladi deb umid qilar yoki gumon qilardim.»
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ .
Bizga Is'hoq ibn Ibrohim ham rivoyat qildi, bizga Iyso ibn Yunus Umar ibn Sa'iyddan, shu isnod ila uning misli rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُمْ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ، بْنُ سَهْلٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ وَمَرَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ " . قَالُوا مَاذَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الدِّينَ " .
Bizga Mansur ibn Abu Muzohim rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Sa'd Solih ibn Kaysondan rivoyat qildi, (h) bizga Zuhayr ibn Harb va al-Hasan ibn Aliy al-Hulvoniy va Abd ibn Humayd ham rivoyat qildilar — lafz ularniki — ular: bizga Ya'qub ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga otam Solihdan, u Ibn Shihobdan rivoyat qildi, menga Abu Umoma ibn Sahl rivoyat qildiki, u Abu Sa'iyd al-Xudriyning shunday deyayotganini eshitgan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Men uxlab yotganimda, odamlarni menga ko'rsatilayotganini ko'rdim, ularning ustida ko'ylaklar bor edi — ba'zisi ko'kraklariga yetar, ba'zisi undan pastroq edi. Va Umar ibn Xattob o'tdi, uning ustida sudralib yuradigan ko'ylak bor edi.» Ular: «Buni nimaga ta'bir qildingiz, ey Rasulullah?» dedilar. U: «Diynga» dedi.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ إِذْ رَأَيْتُ قَدَحًا أُتِيتُ بِهِ فِيهِ لَبَنٌ فَشَرِبْتُ مِنْهُ حَتَّى إِنِّي لأَرَى الرِّيَّ يَجْرِي فِي أَظْفَارِي ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " . قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الْعِلْمَ " .
Menga Harmala ibn Yahyo rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus xabar berdiki, Ibn Shihob unga Hamza ibn Abdulloh ibn Umar ibn Xattobdan, u otasidan, u Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan xabar berdi. U dedi: «Men uxlab yotganimda, menga keltirilgan bir kosani ko'rdim, unda sut bor edi. Men undan ichdim, hatto qonganlik tirnoqlarimda oqib turganini ko'rdim. So'ng ortib qolganini Umar ibn Xattobga berdim.» Ular: «Buni nimaga ta'bir qildingiz, ey Rasulullah?» dedilar. U: «Ilmga» dedi.
وَحَدَّثَنَاهُ قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ، حُمَيْدٍ كِلاَهُمَا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، بِإِسْنَادِ يُونُسَ نَحْوَ حَدِيثِهِ .
Buni bizga Qutayba ibn Sa'iyd ham rivoyat qildi, bizga Lays Uqayldan rivoyat qildi, (h) bizga al-Hulvoniy va Abd ibn Humayd ham — har ikkalasi Ya'qub ibn Ibrohim ibn Sa'ddan rivoyat qildilar, bizga otam Solihdan, Yunusning isnodi ila uning hadisiga o'xshash rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ، الْمُسَيَّبِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي عَلَى قَلِيبٍ عَلَيْهَا دَلْوٌ فَنَزَعْتُ مِنْهَا مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَخَذَهَا ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ فَنَزَعَ بِهَا ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ وَفِي نَزْعِهِ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ ضَعْفٌ ثُمَّ اسْتَحَالَتْ غَرْبًا فَأَخَذَهَا ابْنُ الْخَطَّابِ فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا مِنَ النَّاسِ يَنْزِعُ نَزْعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ " .
Bizga Harmala rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus Ibn Shihobdan xabar berdiki, Sa'iyd ibnul-Musayyab unga xabar berdi, u Abu Hurayraning shunday deyayotganini eshitdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deyayotganini eshitdim: «Men uxlab yotganimda, o'zimni bir quduq boshida ko'rdim, uning ustida chelak bor edi. Men undan Allah xohlagancha tortdim. So'ng uni Ibn Abu Quhofa (Abu Bakr) oldi va u bilan bir-ikki chelak tortdi, uning tortishida zaiflik bor edi — Allah uni mag'firat qilsin. So'ng u katta chelakka aylandi, uni Ibn Xattob oldi. Men odamlar ichidan Umar ibn Xattobning tortishidek tortadigan birorta dohi mohir kishini ko'rmadim, hatto odamlar suvga to'yib, tuyalarini cho'ktirgan joyga (suv havzasiga) kelguncha.»
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ، خَالِدٍ ح وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَالْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، بِإِسْنَادِ يُونُسَ نَحْوَ حَدِيثِهِ .
Menga Abdulmalik ibn Shu'ayb ibn al-Lays rivoyat qildi, menga otam bobomdan rivoyat qildi, menga Uqayl ibn Xolid rivoyat qildi, (h) bizga Amr an-Noqid va al-Hulvoniy va Abd ibn Humayd ham Ya'qub ibn Ibrohim ibn Sa'ddan rivoyat qildilar, bizga otam Solihdan, Yunusning isnodi ila uning hadisiga o'xshash rivoyat qildi.