Узр билан жамоатга келмасликка рухсат

Masjidlar kitobi · 3 ҳадис

باب الرُّخْصَةِ فِي التَّخَلُّفِ عَنِ الْجَمَاعَةِ، بِعُذْرٍ ‏

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ مَحْمُودَ بْنَ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ وَهُوَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ أَنْكَرْتُ بَصَرِي وَأَنَا أُصَلِّي لِقَوْمِي وَإِذَا كَانَتِ الأَمْطَارُ سَالَ الْوَادِي الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ وَلَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ آتِيَ مَسْجِدَهُمْ فَأُصَلِّيَ لَهُمْ وَدِدْتُ أَنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَأْتِي فَتُصَلِّي فِي مُصَلًّى ‏.‏ فَأَتَّخِذَهُ مُصَلًّى ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَأَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عِتْبَانُ فَغَدَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ حِينَ ارْتَفَعَ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَشَرْتُ إِلَى نَاحِيَةٍ مِنَ الْبَيْتِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ فَقُمْنَا وَرَاءَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ - قَالَ - وَحَبَسْنَاهُ عَلَى خَزِيرٍ صَنَعْنَاهُ لَهُ - قَالَ - فَثَابَ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ حَوْلَنَا حَتَّى اجْتَمَعَ فِي الْبَيْتِ رِجَالٌ ذَوُو عَدَدٍ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَيْنَ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُنِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُلْ لَهُ ذَلِكَ أَلاَ تَرَاهُ قَدْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّمَا نَرَى وَجْهَهُ وَنَصِيحَتَهُ لِلْمُنَافِقِينَ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ثُمَّ سَأَلْتُ الْحُصَيْنَ بْنَ مُحَمَّدٍ الأَنْصَارِيَّ - وَهُوَ أَحَدُ بَنِي سَالِمٍ وَهُوَ مِنْ سَرَاتِهِمْ - عَنْ حَدِيثِ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ فَصَدَّقَهُ بِذَلِكَ ‏.‏

Маҳмуд ибн ар-Рабиъ ал-Ансорий (ривоят қилди)ки: Итбон ибн Молик — у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан, Ансордан Бадрда қатнашганлардан — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва: «Эй Расулуллаҳ, менинг кўзим хира тортди (ожизлашди); мен ўз қавмимга (имом бўлиб) намоз ўқийман; ёмғирлар бўлса, мен билан улар орасидаги водий (сел билан) тошади ва мен уларнинг масжидига бориб, уларга намоз ўқишга қодир бўлмайман. Эй Расулуллаҳ, Сен келиб, менинг уйимда бир жойда намоз ўқисанг эди, мен уни намозгоҳ (жойнамоз) қилиб олар эдим» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иншааллаҳ, шундай қиламан» деди. Итбон: Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва Абу Бакр Сиддиқ кундуз кўтарилган (чошгоҳ) пайтда келдилар; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) изн сўради, мен унга изн бердим. У — уйга кирмагунча — ўтирмади, кейин: «Уйингнинг қайси жойида намоз ўқишни хоҳлайсан?» деди. Мен уйнинг бир томонига ишора қилдим; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турди ва такбир айтди, биз унинг ортида турдик; у икки ракат ўқиди, кейин салом берди. Биз уни ўзимиз тайёрлаган «хазира» (таом)га (қолдириб) ушлаб қолдик. Бас уй аҳлидан кишилар атрофимизга тўпланди, ҳатто уйда анчагина киши йиғилди. Улардан бири: «Молик ибн ад-Духшун қани?» деди. Баъзилари: «У — мунофиқ, Аллаҳни ва Расулини севмайди» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга бундай дема; кўрмайсанми, у ‹Ло илаҳа иллаллаҳ› деди — бу билан Аллаҳнинг юзини (розилигини) истаб? » деди. Улар: «Аллаҳ ва Расули билувчироқ» дедилар. Улар: «Биз унинг юзи (мойиллиги) ва насиҳати мунофиқларга (қаратилган) деб кўрамиз» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ ‹Ло илаҳа иллаллаҳ› деб — бу билан Аллаҳнинг юзини истовчи кишига дўзахни ҳаром қилди» деди. Ибн Шиҳоб: Кейин мен Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Ансорий — у Бану Солимдан, уларнинг улуғларидан — дан Маҳмуд ибн ар-Рабиъ ҳадиси ҳақида сўрадим; бас у уни тасдиқлади.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي مَحْمُودُ بْنُ رَبِيعٍ، عَنْ عِتْبَانَ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ أَيْنَ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُنِ أَوِ الدُّخَيْشِنِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ نَفَرًا فِيهِمْ أَبُو أَيُّوبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ مَا أَظُنُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا قُلْتَ - قَالَ - فَحَلَفْتُ إِنْ رَجَعْتُ إِلَى عِتْبَانَ أَنْ أَسْأَلَهُ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَوَجَدْتُهُ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ وَهُوَ إِمَامُ قَوْمِهِ فَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثَنِيهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ ثُمَّ نَزَلَتْ بَعْدَ ذَلِكَ فَرَائِضُ وَأُمُورٌ نُرَى أَنَّ الأَمْرَ انْتَهَى إِلَيْهَا فَمَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لاَ يَغْتَرَّ فَلاَ يَغْتَرَّ ‏.‏

Итбон ибн Молик айтди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келдим — ва ҳадисни Юнус ҳадиси маъносида келтирди; фақат у: «Бир киши: ‹Молик ибн ад-Духшун ёки ад-Духайшин қани?› деди» деди ва ҳадисда зиёда қилди: Маҳмуд: Мен бу ҳадисни бир неча кишига — улар ичида Абу Айюб ал-Ансорий бор эди — айтдим; у: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сен айтган (сўз)ни айтди деб ўйламайман» деди. Бас мен: Агар Итбоннинг олдига қайтсам, ундан сўрайман, деб қасам ичдим. Бас унинг олдига қайтдим ва уни — кексайиб, кўзи кетган, ўз қавмига имом ҳолда — топдим. Ёнига ўтирдим ва ундан бу ҳадис ҳақида сўрадим; бас у менга — биринчи марта айтгандек — айтди. Зуҳрий: Кейин шундан кейин фаризалар ва (бошқа) ишлар нозил бўлди; биз иш уларга (охирги ҳукмларга) етиб борди деб ўйлаймиз; бас кимки алданмасликка қодир бўлса, алданмасин.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، قَالَ إِنِّي لأَعْقِلُ مَجَّةً مَجَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ دَلْوٍ فِي دَارِنَا ‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ فَحَدَّثَنِي عِتْبَانُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَصَرِي قَدْ سَاءَ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ إِلَى قَوْلِهِ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ وَحَبَسْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَشِيشَةٍ صَنَعْنَاهَا لَهُ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ مِنْ زِيَادَةِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ ‏.‏

Маҳмуд ибн ар-Рабиъ айтди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг ҳовлимиздаги бир пақирдан (сувни) оғзига олиб, (юзимга) пуркаган бир пуркашни (ҳали) ёдда сақлайман. Маҳмуд: Бас менга Итбон ибн Молик айтди: «Мен: ‹Эй Расулуллаҳ, менинг кўзим ёмонлашди› дедим» — ва ҳадисни «бас бизга икки ракат ўқиди ва биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўзимиз тайёрлаган ‹жашиша› (таом)га (қолдириб) ушлаб қолдик» деган сўзига қадар келтирди; ва ундан кейинги — Юнус ва Маъмар(нинг) зиёдасини — зикр қилмади.