حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ، - يَعْنِي الْحِزَامِيَّ - عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّهُ لَيَأْتِي الرَّجُلُ الْعَظِيمُ السَّمِينُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ يَزِنُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ اقْرَءُوا { فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا} " .
Менга Абу Бакр ибн Ишоқ ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Букайр ривоят қилди, менга Муғийра — яъни Ҳизомий — Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У деди: «Албатта қиёмат кунида улкан, семиз киши келади, лекин Аллаҳ ҳузурида чивиннинг қанотичалик ҳам вазнга эга бўлмайди. ‹Бас, қиёмат кунида уларга (ҳеч қандай) вазн белгиламаймиз› (оятини) ўқинглар».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، - يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ جَاءَ حَبْرٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَوْ يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُمْسِكُ السَّمَوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى إِصْبَعٍ وَالأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ وَالْجِبَالَ وَالشَّجَرَ عَلَى إِصْبَعٍ وَالْمَاءَ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ وَسَائِرَ الْخَلْقِ عَلَى إِصْبَعٍ ثُمَّ يَهُزُّهُنَّ فَيَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَنَا الْمَلِكُ . فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعَجُّبًا مِمَّا قَالَ الْحَبْرُ تَصْدِيقًا لَهُ ثُمَّ قَرَأَ { وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ}
Бизга Аҳмад ибн Абдуллаҳ ибн Юнус ривоят қилди, бизга Фузайл — яъни Ибн Иёз — Мансурдан, у Иброҳимдан, у Абида Салмонийдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан ривоят қилди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига бир яҳудий олими келиб: «Эй Муҳаммад — ёки эй Абул-Қосим — албатта Аллаҳ таоло қиёмат кунида осмонларни бир бармоқ устига, ерларни бир бармоқ устига, тоғлар ва дарахтларни бир бармоқ устига, сув ва тупроқни бир бармоқ устига, қолган барча махлуқотни бир бармоқ устига ушлаб туради-да, сўнг уларни силкитиб: ‹Мен Подшоҳман, Мен Подшоҳман› дейди» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам яҳудий олими айтган нарсадан ҳайратланиб ва уни тасдиқлаб кулди. Сўнг: ‹Улар Аллаҳни ҳақиқий қадри билан қадрламадилар. Ҳолбуки бутун ер қиёмат кунида Унинг қабзасида, осмонлар эса Унинг ўнг қўлида ўралган бўлади. У покдир ва улар ширк келтираётган нарсадан олийдир› (оятини) ўқиди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، كِلاَهُمَا عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ جَاءَ حَبْرٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ فُضَيْلٍ وَلَمْ يَذْكُرْ ثُمَّ يَهُزُّهُنَّ . وَقَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ تَعَجُّبًا لِمَا قَالَ تَصْدِيقًا لَهُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " { وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ} " . وَتَلاَ الآيَةَ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим, иккови Жарирдан, у Мансурдан шу иснод билан ривоят қилдилар. У деди: Яҳудийлардан бир олим Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди — Фузайлнинг ҳадиси каби. Фақат у «сўнг уларни силкитади»ни зикр қилмади. Ва у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни — унинг айтган нарсасидан ҳайратланиб ва уни тасдиқлаб — озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулганини кўрдим. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Улар Аллаҳни ҳақиқий қадри билан қадрламадилар› деди ва оятни тиловат қилди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلْقَمَةَ، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ وَالأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ وَالشَّجَرَ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ وَالْخَلاَئِقَ عَلَى إِصْبَعٍ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَنَا الْمَلِكُ . قَالَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ثُمَّ قَرَأَ { وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ}
Бизга Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Аъмаш ривоят қилиб деди: Иброҳимнинг шундай деганини эшитдим: Алқаманинг шундай деганини эшитдим: Абдуллаҳ деди: Аҳли китобдан бир киши Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: «Эй Абул-Қосим, албатта Аллаҳ осмонларни бир бармоқ устига, ерларни бир бармоқ устига, дарахт ва тупроқни бир бармоқ устига, махлуқотларни бир бармоқ устига ушлаб туради-да, сўнг: ‹Мен Подшоҳман, Мен Подшоҳман› дейди» деди. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулганини кўрдим. Сўнг: ‹Улар Аллаҳни ҳақиқий қадри билан қадрламадилар› (оятини) ўқиди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي، شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِهِمْ جَمِيعًا وَالشَّجَرَ عَلَى إِصْبَعٍ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ وَالْخَلاَئِقَ عَلَى إِصْبَعٍ . وَلَكِنْ فِي حَدِيثِهِ وَالْجِبَالَ عَلَى إِصْبَعٍ . وَزَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ تَصْدِيقًا لَهُ تَعَجُّبًا لِمَا قَالَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абу Курайб ривоят қилиб дедилар: бизга Абу Муовия ривоят қилди (ҳ); бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Али ибн Хашрам ҳам ривоят қилиб дедилар: бизга Исо ибн Юнус хабар берди (ҳ); бизга Усмон ибн Абу Шайба ҳам ривоят қилди, бизга Жарир ривоят қилди — ҳаммаси Аъмашдан шу иснод билан. Фақат уларнинг барча ҳадисида «дарахтни бир бармоқ устига ва тупроқни бир бармоқ устига» дейилган. Жарирнинг ҳадисида «махлуқотларни бир бармоқ устига» йўқ, лекин унинг ҳадисида «тоғларни бир бармоқ устига» бор. Ва Жарирнинг ҳадисида «уни тасдиқлаб, айтган нарсасидан ҳайратланиб» дегани қўшимча келтирилди.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَقْبِضُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى الأَرْضَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ مُلُوكُ الأَرْضِ " .
Менга Ҳармала ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан хабар берди, менга Ибнул-Мусайяб ривоят қилдики, Абу Ҳурайра шундай дерди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ табарака ва таоло қиёмат кунида ерни қабзлаб олади ва осмонни ўз ўнг қўли билан ўрайди, сўнг: ‹Мен Подшоҳман, қани ер подшоҳлари?› дейди» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ سَالِمِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَطْوِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ السَّمَوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ثُمَّ يَطْوِي الأَرَضِينَ بِشِمَالِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ҳам ривоят қилди, бизга Абу Усома Умар ибн Ҳамзадан, у Солим ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, менга Абдуллаҳ ибн Умар хабар бериб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ азза ва жалла қиёмат кунида осмонларни ўрайди, сўнг уларни ўнг қўли билан олади-да: ‹Мен Подшоҳман, қани жаббор (зўравон)лар? Қани мутакаббирлар?› дейди. Сўнг ерларни чап қўли билан ўрайди-да: ‹Мен Подшоҳман, қани жабборлар? Қани мутакаббирлар?› дейди» деди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ كَيْفَ يَحْكِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَأْخُذُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ سَمَوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدَيْهِ فَيَقُولُ أَنَا اللَّهُ - وَيَقْبِضُ أَصَابِعَهُ وَيَبْسُطُهَا - أَنَا الْمَلِكُ " حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ يَتَحَرَّكُ مِنْ أَسْفَلِ شَىْءٍ مِنْهُ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ أَسَاقِطٌ هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
Бизга Саъид ибн Мансур ривоят қилди, бизга Яъқуб — яъни Ибн Абдурраҳмон — ривоят қилди, менга Абу Ҳозим Убайдуллаҳ ибн Миқсамдан ривоят қилдики, у Абдуллаҳ ибн Умар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни қандай ҳикоя қилганига қараган. У деди: «Аллаҳ азза ва жалла ўз осмонлари ва ерларини икки қўли билан олади-да: ‹Мен Аллаҳман› — ва бармоқларини букиб, ёзиб — ‹Мен Подшоҳман› дейди». Ҳатто мен минбарнинг пастидаги бир нарсадан ҳаракатланаётганини кўрдим, шу даражадаки: «У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан йиқилиб тушадими?» дейиш даражасига етдим.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُبَيْدِ، اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ " يَأْخُذُ الْجَبَّارُ عَزَّ وَجَلَّ سَمَوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدَيْهِ " . ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ يَعْقُوبَ .
Бизга Саъид ибн Мансур ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим ривоят қилди, менга отам Убайдуллаҳ ибн Миқсамдан, у Абдуллаҳ ибн Умардан ривоят қилди. У деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни минбар устида туриб: «Жаббор (Аллаҳ) азза ва жалла ўз осмонлари ва ерларини икки қўли билан олади» деганини кўрдим. Сўнг Яъқубнинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди.