حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنُونَ ابْنَ سَعِيدٍ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم { يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ} قَالَ " يَقُومُ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ " . وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ الْمُثَنَّى قَالَ " يَقُومُ النَّاسُ " . لَمْ يَذْكُرْ يَوْمَ .
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб, Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Убайдуллаҳ ибн Саъийд ривоят қилиб айтдилар: Бизга Яҳё — яъни ибн Саъийд — Убайдуллаҳъдан ривоят қилди, менга Нофеъ ибн Умардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ‹Одамлар оламлар Роббига турадиган кун› (ояти ҳақида) хабар берди: У дедилар: «Уларнинг бири ўз тери ичида қулоқларининг ярмигача туради.» Ибн ал-Мусанно ривоятида: «Одамлар турадилар» деди, «кун» сўзини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ، ح وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ، بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، ح وَحَدَّثَنِي عَبْدُ، اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو نَصْرٍ التَّمَّارُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ، بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمَعْنَى حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ . غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ وَصَالِحٍ " حَتَّى يَغِيبَ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исъҳоқ ал-Мусайябий ривоят қилди, бизга Анас — яъни ибн Иёз — ривоят қилди. (ҳ) Яна менга Сувайд ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Ҳафс ибн Майсара ривоят қилди, иккалови Мусо ибн Уқбаъдан. (ҳ) Яна бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абу Холид ал-Аҳмар ва Ийсо ибн Юнус ибн Авнъдан ривоят қилдилар. (ҳ) Яна менга Абдуллаҳ ибн Жаъфар ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик ривоят қилди. (ҳ) Яна менга Абу Наср ат-Таммор ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама Айюбъдан ривоят қилди. (ҳ) Яна бизга ал-Ҳулвоний ва Абд ибн Ҳумайд Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъдъдан ривоят қилдилар, бизга отам Солиҳъдан ривоят қилди — буларнинг ҳаммаси Нофеъъдан, у ибн Умардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Убайдуллаҳънинг Нофеъъдан қилган ривояти маъноси билан ривоят қилдилар. Фақат Мусо ибн Уқба ва Солиҳнинг ривоятида: «Ҳатто уларнинг бири ўз тери ичида қулоқларининг ярмигача ботиб кетади» дейилган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَرَقَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَيَذْهَبُ فِي الأَرْضِ سَبْعِينَ بَاعًا وَإِنَّهُ لَيَبْلُغُ إِلَى أَفْوَاهِ النَّاسِ أَوْ إِلَى آذَانِهِمْ " . يَشُكُّ ثَوْرٌ أَيَّهُمَا قَالَ .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Абдулазийз — яъни ибн Муҳаммад — Савръдан, у Абул-Ғайсъдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Қиёмат кунида тер ерга етмиш бўй (қарич) кириб кетади ва у одамларнинг оғизларига ёхуд қулоқларига етади.» Савр икковидан қайсисини айтганида шубҳа қилди.
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى أَبُو صَالِحٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ، جَابِرٍ حَدَّثَنِي سُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنِي الْمِقْدَادُ بْنُ الأَسْوَدِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " تُدْنَى الشَّمْسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الْخَلْقِ حَتَّى تَكُونَ مِنْهُمْ كَمِقْدَارِ مِيلٍ " . قَالَ سُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا يَعْنِي بِالْمِيلِ أَمَسَافَةَ الأَرْضِ أَمِ الْمِيلَ الَّذِي تُكْتَحَلُ بِهِ الْعَيْنُ . قَالَ " فَيَكُونُ النَّاسُ عَلَى قَدْرِ أَعْمَالِهِمْ فِي الْعَرَقِ فَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلَى كَعْبَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلَى حَقْوَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يُلْجِمُهُ الْعَرَقُ إِلْجَامًا " . قَالَ وَأَشَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ إِلَى فِيهِ .
Бизга ал-Ҳакам ибн Мусо Абу Солиҳ ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Ҳамза Абдурраҳмон ибн Жобиръдан ривоят қилди, менга Сулайм ибн Омир ривоят қилди, менга ал-Миқдод ибн ал-Асвад ривоят қилиб айтди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Қиёмат кунида қуёш махлуқотга яқинлаштирилади, ҳатто улардан бир мил масофада бўлади.» Сулайм ибн Омир айтди: Аллаҳга қасамки, у мил билан нимани назарда тутганини билмадим — ер масофасиними ёки кўзга суртиладиган милними. У дедилар: «Бас, одамлар терда ўз амаллари миқдорида бўладилар: улардан баъзилари тўпиғигача, баъзилари тиззасигача, баъзилари белигача бўлади, баъзиларини эса тер тўла қоплайди (жиловлайди).» Деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қўллари билан оғизларига ишора қилдилар.