Ҳижрат ҳадиси

Zuhd va qalb yumshatish · 2 ҳадис

باب فِي حَدِيثِ الْهِجْرَةِ وَيُقَالُ لَهُ حَدِيثُ الرَّحْلِ

حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلاً فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ مَعِيَ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لِي أَبِي احْمِلْهُ ‏.‏ فَحَمَلْتُهُ وَخَرَجَ أَبِي مَعَهُ يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا لَيْلَةَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا كُلَّهَا حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلاَ الطَّرِيقُ فَلاَ يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ حَتَّى رُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ بَعْدُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا فَأَتَيْتُ الصَّخْرَةَ فَسَوَّيْتُ بِيَدِي مَكَانًا يَنَامُ فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ظِلِّهَا ثُمَّ بَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً ثُمَّ قُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا الَّذِي أَرَدْنَا فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلاَمُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ لِي قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ لَهُ انْفُضِ الضَّرْعَ مِنَ الشَّعَرِ وَالتُّرَابِ وَالْقَذَى - قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الأُخْرَى يَنْفُضُ - فَحَلَبَ لِي فِي قَعْبٍ مَعَهُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ قَالَ وَمَعِي إِدَاوَةٌ أَرْتَوِي فِيهَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِيَشْرَبَ مِنْهَا وَيَتَوَضَّأَ - قَالَ - فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ مِنْ نَوْمِهِ فَوَافَقْتُهُ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ مِنَ الْمَاءِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ مِنْ هَذَا اللَّبَنِ - قَالَ - فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَ مَا زَالَتِ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ - قَالَ - وَنَحْنُ فِي جَلَدٍ مِنَ الأَرْضِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُتِينَا فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ‏"‏ ‏.‏ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَارْتَطَمَتْ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَىَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ ‏.‏ فَدَعَا اللَّهَ فَنَجَى فَرَجَعَ لاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هَا هُنَا فَلاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ رَدَّهُ - قَالَ - وَوَفَى لَنَا ‏.‏

Менга Салама ибн Шабиб ривоят қилди, бизга Ҳасан ибн Аъян ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Абу Исъҳоқ ривоят қилди, у деди: Бара ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: Абу Бакр Сиддиқ отамнинг ҳузурига, унинг уйига келди ва ундан бир эгар (раҳл) сотиб олди. Сўнг Озибга: «Ўғлингни мен билан бирга юбор, уни мен билан бирга уйимгача кўтариб борсин», деди. Отам менга: «Уни кўтариб бор», деди. Мен уни кўтардим, отам ҳам унинг нархини олиш учун у билан бирга чиқди. Отам унга: «Эй Абу Бакр, менга айт-чи, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан тунда йўлга чиққанингизда қандай қилдингиз?» деди. У деди: «Ҳа, биз бутун тунимиз бўйи йўл юрдик, ҳатто қуёш тиккага келиб, йўл бўшаб, унда ҳеч ким юра олмайдиган пайтгача. Шунда биз учун узун бир қоя кўринди, унинг сояси бор эди, унга ҳали қуёш тегмаган эди. Биз унинг ёнида тушдик. Мен ўша қояга келдим ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг соясида ухлайдиган жойни қўлим билан текисладим, сўнг унга бир тери (пўстин) ёздим, кейин дедим: ‹Ухланг, эй Расулуллаҳ, мен сиз учун атрофингизни қараб тураман›. Шунда у ухлади, мен эса унинг атрофини қараб чиқдим. Мана, бир қўй чўпони ўз қўйлари билан қоя томон келяпти, у ҳам биз истаган нарсани (сояни) истарди. Мен у билан учрашдим ва: ‹Сен кимнинг (чўпони)сан, эй бола?› дедим. У: ‹Мадина аҳлидан бўлган бир кишининг›, деди. Мен: ‹Қўйларингда сут борми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Менга соғиб бера оласанми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Сўнг у бир қўйни ушлади. Мен унга: ‹Елинни жундан, тупроқдан ва ифлосликдан тозала›, дедим. — (Рови деди: Бара қўлини иккинчисига уриб тозалашни кўрсатганини кўрдим) — Сўнг у ўзида бўлган бир ёғоч идишга (қаъб) менга озгина сут соғиб берди. (Бара) деди: Мен билан бир матора (идиш) бор эди, мен унда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ичиши ва таҳорат олиши учун сув олиб юрардим. (У) деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келдим, уни уйқусидан уйғотишни хоҳламадим, лекин у уйғонган пайтга тўғри келдим. Мен сутга остигача совугунича сув қуйдим ва: ‹Эй Расулуллаҳ, мана бу сутдан ичинг›, дедим. (Бара) деди: У мен рози бўлгунимча ичди, сўнг: «Йўлга тушиш вақти бўлмадими?» деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. (У) деди: Қуёш оғганидан кейин йўлга тушдик, ортимиздан Суроқа ибн Молик эргашди. (У) деди: Биз қаттиқ ерда эдик. Мен: ‹Эй Расулуллаҳ, бизга етиб олинди›, дедим. У: «Ғамланма, албатта Аллаҳ биз биландир», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга (Суроқага) қарши дуо қилди, отининг оёғи, назаримда, қорнигача ерга ботиб кетди. Шунда у: ‹Мен сизлар менга қарши дуо қилганингизни билдим, мен учун дуо қилинг. Аллаҳ номига, мен сизлардан таъқибни қайтараман›, деди. Сўнг (Расулуллаҳ) Аллаҳга дуо қилди ва у қутулди. У қайтиб кетди ва ким билан учрашса: ‹Мен бу ерни сизга етарли қилдим (бу ерда ҳеч нарса йўқ)›, дерди. У ким билан учрашса, уни қайтарарди». (Бара) деди: «У бизга (ваъдасига) вафо қилди».

وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، كِلاَهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ أَبِي رَحْلاً بِثَلاَثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ مِنْ رِوَايَةِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا دَنَا دَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَاخَ فَرَسُهُ فِي الأَرْضِ إِلَى بَطْنِهِ وَوَثَبَ عَنْهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُخَلِّصَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ وَلَكَ عَلَىَّ لأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ سَهْمًا مِنْهَا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ عَلَى إِبِلِي وَغِلْمَانِي بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ ‏"‏ لاَ حَاجَةَ لِي فِي إِبِلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ لَيْلاً فَتَنَازَعُوا أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَنْزِلُ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أُكْرِمُهُمْ بِذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَصَعِدَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ فَوْقَ الْبُيُوتِ وَتَفَرَّقَ الْغِلْمَانُ وَالْخَدَمُ فِي الطُّرُقِ يُنَادُونَ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏

Буни менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди. (ҳ) Яна бизга буни Исъҳоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Назр ибн Шумайл хабар берди, иккаласи Исроилдан, у Абу Исъҳоқдан, у Барадан ривоят қилди, у деди: Абу Бакр отамдан ўн уч дирҳамга бир эгар сотиб олди. Сўнг у Зуҳайрнинг Абу Исъҳоқдан ривоят қилган ҳадиси маъносида ҳадисни келтирди. Усмон ибн Умардан келган ривоятдаги ҳадисида деди: У (Суроқа) яқинлашганда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга қарши дуо қилди, оти ерга қорнигача ботиб кетди, у ундан сакраб тушди ва деди: «Эй Муҳаммад, мен бу сизнинг ишингиз эканини билдим, Аллаҳга дуо қилинг, мени бу ҳолатдан қутқарсин. Сизга ваъда бераманки, мен ортимдагиларни (сизлардан) чалғитаман. Мана бу менинг ўқ жилдим (кинона), ундан битта ўқ олинг, сиз менинг туяларим ва хизматкорларим олдидан фалон-фалон жойда ўтасиз, ундан керагингизни олинг». У (Расулуллаҳ): «Сенинг туяларингга эҳтиёжим йўқ», деди. Сўнг биз Мадинага тунда кирдик, улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам кимнинг ҳузурига тушиши ҳақида тортишдилар. У: «Мен Бану Нажжор — Абдулмутталибнинг тоғалари ҳузурига тушаман, шу билан уларни ҳурматлайман», деди. Шунда эркаклар ва аёллар уйларнинг устига чиқдилар, болалар ва хизматкорлар йўлларга тарқалиб: «Эй Муҳаммад, эй Расулуллаҳ, эй Муҳаммад, эй Расулуллаҳ!» деб чақирдилар.