"Ким биродаридан бирор нарса авф этилса, яхшилик билан риоя қилсин" оятининг тафсири

Qasoma, qisos va diyat kitobi · 2 ҳадис

باب تَأْوِيلِ قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ‏}‏ ‏.‏

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ الْقِصَاصُ وَلَمْ تَكُنْ فِيهِمُ الدِّيَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنْثَى بِالأُنْثَى ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ‏}‏ فَالْعَفْوُ أَنْ يَقْبَلَ الدِّيَةَ فِي الْعَمْدِ وَاتِّبَاعٌ بِمَعْرُوفٍ يَقُولُ يَتَّبِعُ هَذَا بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ بِإِحْسَانٍ وَيُؤَدِّي هَذَا بِإِحْسَانٍ ‏{‏ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ‏}‏ مِمَّا كُتِبَ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ إِنَّمَا هُوَ الْقِصَاصُ لَيْسَ الدِّيَةَ ‏.‏

ал-Ҳорис ибн Мискин унга (китоб) ўқиб берилганда, мен ҳам эшитиб турган ҳолда деди: Суфёндан, у Амрдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: «Бани Исроилда қисос бор эди, аммо уларда дият йўқ эди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Сизларга ўлдирилганлар (ҳақида) қисос фарз қилинди: ҳур учун ҳур, қул учун қул, аёл учун аёл,» (Бақара сураси, 178) деганидан то: «Кимга (қотилга) ўз биродари тарафидан бирор нарса кечирилса, яхшилик билан эргашиш ва (қонни тўкканга) яхшилик ила адо этиш (лозим),» (Бақара сураси, 178) деганигача нозил қилди. Бас, кечирим — қасддан (ўлдиришда) диятни қабул қилишдир; яхшилик билан эргашиш — бу (мол эгаси) яхшилик билан талаб қилишидир, дейди; ва яхшилик ила адо этиш — бу (қотил) яхшилик билан тўлашидир. «Бу Раббингиз тарафидан енгиллик ва раҳматдир,» (Бақара сураси, 178) яъни сизлардан олдингиларга фарз қилинган нарсадан (енгилдир), зеро уларда фақат қисос бўлиб, дият йўқ эди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ ‏{‏ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ ‏}‏ قَالَ كَانَ بَنُو إِسْرَائِيلَ عَلَيْهِمُ الْقِصَاصُ وَلَيْسَ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ فَجَعَلَهَا عَلَى هَذِهِ الأُمَّةِ تَخْفِيفًا عَلَى مَا كَانَ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Али ибн Ҳафс ривоят қилди, у деди: бизга Варқў, Амрдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди, у: «Сизларга ўлдирилганлар (ҳақида) қисос фарз қилинди: ҳур учун ҳур,» (Бақара сураси, 178) — деди: Бани Исроилга қисос бўлиб, уларга дият йўқ эди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла уларга диятни нозил қилди ва уни (диятни) Бани Исроилга (юклатилган) нарсадан енгиллик қилиб бу умматга белгилади.»