أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مُجَادَلَةُ أَحَدِكُمْ فِي الْحَقِّ يَكُونُ لَهُ فِي الدُّنْيَا بِأَشَدَّ مُجَادَلَةً مِنْ الْمُؤْمِنِينَ لِرَبِّهِمْ فِي إِخْوَانِهِمْ الَّذِينَ أُدْخِلُوا النَّارَ قَالَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَحُجُّونَ مَعَنَا فَأَدْخَلْتَهُمْ النَّارَ قَالَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَأَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ مِنْهُمْ قَالَ فَيَأْتُونَهُمْ فَيَعْرِفُونَهُمْ بِصُوَرِهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ النَّارُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ إِلَى كَعْبَيْهِ فَيُخْرِجُونَهُمْ فَيَقُولُونَ رَبَّنَا قَدْ أَخْرَجْنَا مَنْ أَمَرْتَنَا قَالَ وَيَقُولُ أَخْرِجُوا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ دِينَارٍ مِنْ الْإِيمَانِ ثُمَّ قَالَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ نِصْفِ دِينَارٍ حَتَّى يَقُولَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَمَنْ لَمْ يُصَدِّقْ فَلْيَقْرَأْ هَذِهِ الْآيَةَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ إِلَى عَظِيمًا
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сиздан бирортангизнинг бу дунёда ҳақи бўлган нарса учун баҳслашиши, мўминларнинг дўзахга киритилган биродарлари ҳақида ўз Робблари билан баҳслашишидан қаттиқроқ эмас. Улар: ‹Эй Роббимиз, биродарларимиз биз билан намоз ўқир, биз билан рўза тутар ва биз билан ҳаж қилар эдилар, Сен уларни дўзахга киритдинг,› дейдилар. (Аллаҳ): ‹Боринглар ва улардан таниган кишиларингизни (дўзахдан) чиқаринглар,› дейди. Шунда улар уларнинг олдига келиб, уларни сувратларидан таниб оладилар. Улардан кимнидир олов болдири ўртасигача қамраб олган, кимнидир тўпиғигача қамраб олган бўлади. Улар уларни чиқарадилар ва: ‹Эй Роббимиз, Сен бизга буюрганларингни чиқариб бўлдик,› дейдилар. (Аллаҳ): ‹Қалбида бир динор оғирлигида имони бўлганларни чиқаринглар,› дейди. Сўнг: ‹Қалбида ярим динор оғирлигида (имони бўлганларни),› деб, ҳатто: ‹Қалбида бир зарра оғирлигида (имони бўлганларни),› дегунча айтади.» Абу Саид деди: ким буни тасдиқламаса, ушбу оятни ўқисин: «Албатта, Аллаҳ Унга шерик келтирилишини кечирмайди ва ундан бошқасини Ўзи хоҳлаган кишига кечиради,» (Нисо сураси, 48 га қадар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالَ فَمَاذَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллаҳ хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, Солиҳ ибн Кайсондан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: менга Абу Умома ибн Саҳл ривоят қилдики, у Абу Саид ал-Худрийдан эшитди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Мен ухлаб ётган вақтимда одамлар менга кўрсатилди, уларнинг устида кўйлаклар бор эди. Улардан баъзиси кўкракларигача, баъзиси ундан пастроққача етар эди. Менга Умар ибн ал-Хаттоб ҳам кўрсатилди, унинг устида ўзи судраб кетаётган кўйлак бор эди.» (Саҳобалар): «Буни нимага таъбир қилдингиз (талқин қилдингиз), эй Расулуллаҳ?» дедилар. У: «Динга,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ نَزَلَتْ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ أَيُّ آيَةٍ قَالَ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ الْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي عَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Жаъфар ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга Абу Умайс ривоят қилди, Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: яҳудийлардан бир киши Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб: «Эй амирул-мўминин, китобингизда сиз ўқийдиган бир оят бор, агар у биз яҳудийлар жамоасига нозил бўлганида, ўша кунни байрам қилиб олар эдик,» деди. У: «Қайси оят?» деди. У: «‹Бугун сизлар учун динингизни мукаммал қилдим ва сизларга неъматимни тўла-тўкис қилдим ҳамда сизлар учун Исломни дин қилиб рози бўлдим,›» деди. Шунда Умар: «Мен у қайси жойда нозил бўлганини ва қайси кунда нозил бўлганини биламан. У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Арафотда, жума куни нозил бўлган,» деди.