حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ - مِنْ لَفْظِهِ - قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ " الإِيمَانُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ " .
Бизга Абу Абдурраҳман Аҳмад ибн Шуъайб — ўз лафзи билан — ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси амал афзалроқ?» деб сўралди. У: «Аллаҳга ва Унинг Расулига имон келтириш,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَلِيٍّ الأَزْدِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ الْخَثْعَمِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ فَقَالَ " إِيمَانٌ لاَ شَكَّ فِيهِ وَجِهَادٌ لاَ غُلُولَ فِيهِ وَحَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ " .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: бизга Усмон ибн Абу Сулаймон ривоят қилди, Али ал-Аздийдан, у Убайд ибн Умайрдан, у Абдуллоҳ ибн Ҳубший ал-Хасъамийдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси амал афзалроқ?» деб сўралди. У: «Шубҳа аралашмаган имон, хиёнат аралашмаган жиҳод ва мабрур ҳаж,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ وَطَعْمَهُ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ فِي اللَّهِ وَأَنْ يُبْغِضَ فِي اللَّهِ وَأَنْ تُوقَدَ نَارٌ عَظِيمَةٌ فَيَقَعُ فِيهَا أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يُشْرِكَ بِاللَّهِ شَيْئًا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, Мансурдан, у Талқ ибн Ҳабибдан, у Анас ибн Моликдан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (хислат) борки, кимда улар бўлса, улар орқали имоннинг ҳаловати ва лаззатини топади: Аллаҳ азза ва жалла ҳамда Унинг Расули унга улардан бошқа ҳамма нарсадан кўра севимлироқ бўлиши; Аллаҳ учун севиши ва Аллаҳ учун нафратланиши; ҳамда катта олов ёқилиб, унга ташланиши Аллаҳга бирор нарсани шерик қилишидан кўра унга севимлироқ бўлишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، رضى الله عنه يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ مَنْ أَحَبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ كَانَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ كَانَ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, Шуъбадан, у Қатодадан, у деди: Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)нинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитдим, у: «Уч (хислат) борки, кимда улар бўлса, имоннинг ҳаловатини топади: кимки бир кишини фақат Аллаҳ азза ва жалла учунгина севса; кимки учун Аллаҳ азза ва жалла ҳамда Унинг Расули улардан бошқа ҳамма нарсадан севимлироқ бўлса; ва кимки Аллаҳ ўзини ундан (куфрдан) қутқарганидан кейин куфрга қайтишидан кўра оловга ташланишни севимлироқ кўрса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلاَوَةَ الإِسْلاَمِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, Ҳумайддан, у Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Уч (хислат) борки, кимда улар бўлса, улар орқали Исломнинг ҳаловатини топади: кимки учун Аллаҳ ва Унинг Расули улардан бошқа ҳамма нарсадан севимлироқ бўлса; кимки бир кишини фақат Аллаҳ учунгина севса; ва кимки оловга ташланишни ёмон кўргани каби куфрга қайтишни ёмон кўрса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الإِسْلاَمِ قَالَ " أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلاً " . قَالَ صَدَقْتَ . فَعَجِبْنَا إِلَيْهِ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ ثُمَّ قَالَ أَخْبِرْنِي عَنِ الإِيمَانِ قَالَ " أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْقَدَرِ كُلِّهِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِحْسَانِ قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ بِهَا مِنَ السَّائِلِ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَاتِهَا قَالَ " أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ " . قَالَ عُمَرُ فَلَبِثْتُ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عُمَرُ هَلْ تَدْرِي مَنِ السَّائِلُ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَتَاكُمْ لِيُعَلِّمَكُمْ أَمْرَ دِينِكُمْ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл ривоят қилди, у деди: бизга Каҳмас ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Бурайда ривоят қилди, Яҳё ибн Яъмардан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ ибн Умар деди: менга Умар ибн ал-Хаттоб ривоят қилди, у деди: Бир куни биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида ўтирганимизда, олдимизга кийими ғоят оппоқ, сочи ғоят қора бир киши пайдо бўлди. Унда сафар асари кўринмасди ва биздан ҳеч ким уни танимасди, токи у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ёнларига ўтириб, тиззаларини у зотнинг тиззаларига тиради ва кафтларини у зотнинг сонларига қўйди, сўнг деди: «Эй Муҳаммад, менга Ислом ҳақида хабар беринг.» У: «Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик беришинг, намозни барпо қилишинг, закот беришинг, Рамазонда рўза тутишинг ва йўлга қодир бўлсанг, Байтни ҳаж қилишингдир,» дедилар. У: «Рост айтдингиз,» деди. Биз ундан ажабландик — унинг ўзи сўраб, ўзи тасдиқлаётганидан. Сўнг у: «Менга имон ҳақида хабар беринг,» деди. У: «Аллаҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, охират кунига ва қадарнинг ҳаммасига — яхшиси ҳам, ёмонига ҳам — имон келтиришингдир,» дедилар. У: «Рост айтдингиз,» деди. У: «Менга эҳсон ҳақида хабар беринг,» деди. У: «Аллаҳга гўё Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир; агар сен Уни кўрмасанг ҳам, албатта У сени кўриб туради,» дедилар. У: «Менга (қиёмат) соати ҳақида хабар беринг,» деди. У: «Бу ҳақда сўралган киши сўрагандан кўра билувчироқ эмас,» дедилар. У: «Менга унинг аломатлари ҳақида хабар беринг,» деди. У: «Чўри ўз бекасини туғиши ва ялангоёқ, яланғоч, камбағал қўй боқувчиларнинг бинолар (қуришда) бир-бири билан баланд (қад) кўтаришганини кўришингдир,» дедилар. Умар деди: Мен уч (кун) кутдим, сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Эй Умар, сўровчи ким эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллаҳ ва Унинг Расули энг билувчидир,» дедим. У: «Албатта у Жибрил алайҳиссалом эди, сизларга динингиз ишини ўргатиш учун келди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَأَبِي، ذَرٍّ قَالاَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَجْلِسُ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ أَصْحَابِهِ فَيَجِيءُ الْغَرِيبُ فَلاَ يَدْرِي أَيُّهُمْ هُوَ حَتَّى يَسْأَلَ فَطَلَبْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَجْعَلَ لَهُ مَجْلِسًا يَعْرِفُهُ الْغَرِيبُ إِذَا أَتَاهُ فَبَنَيْنَا لَهُ دُكَّانًا مِنْ طِينٍ كَانَ يَجْلِسُ عَلَيْهِ وَإِنَّا لَجُلُوسٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسِهِ إِذْ أَقْبَلَ رَجُلٌ أَحْسَنُ النَّاسِ وَجْهًا وَأَطْيَبُ النَّاسِ رِيحًا كَأَنَّ ثِيَابَهُ لَمْ يَمَسَّهَا دَنَسٌ حَتَّى سَلَّمَ فِي طَرَفِ الْبِسَاطِ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدُ . فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ قَالَ أَدْنُو يَا مُحَمَّدُ قَالَ " ادْنُهْ " . فَمَا زَالَ يَقُولُ أَدْنُو مِرَارًا وَيَقُولُ لَهُ " ادْنُ " . حَتَّى وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رُكْبَتَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَا الإِسْلاَمُ قَالَ " الإِسْلاَمُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ " . قَالَ إِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَقَدْ أَسْلَمْتُ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ صَدَقْتَ . فَلَمَّا سَمِعْنَا قَوْلَ الرَّجُلِ صَدَقْتَ أَنْكَرْنَاهُ قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَا الإِيمَانُ قَالَ " الإِيمَانُ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَتُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ " . قَالَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَقَدْ آمَنْتُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَا الإِحْسَانُ قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَتَى السَّاعَةُ قَالَ فَنَكَسَ فَلَمْ يُجِبْهُ شَيْئًا ثُمَّ أَعَادَ فَلَمْ يُجِبْهُ شَيْئًا ثُمَّ أَعَادَ فَلَمْ يُجِبْهُ شَيْئًا وَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ وَلَكِنْ لَهَا عَلاَمَاتٌ تُعْرَفُ بِهَا إِذَا رَأَيْتَ الرِّعَاءَ الْبُهُمَ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ وَرَأَيْتَ الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ مُلُوكَ الأَرْضِ وَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ تَلِدُ رَبَّهَا خَمْسٌ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ اللَّهُ { إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ } إِلَى قَوْلِهِ { إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ } " . ثُمَّ قَالَ " لاَ وَالَّذِي بَعَثَ مُحَمَّدًا بِالْحَقِّ هُدًى وَبَشِيرًا مَا كُنْتُ بِأَعْلَمَ بِهِ مِنْ رَجُلٍ مِنْكُمْ وَإِنَّهُ لَجِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ نَزَلَ فِي صُورَةِ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у Жарирдан, у Абу Фарвадан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайра ва Абу Зар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), улар дедилар: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз саҳобаларининг орасида ўтирар эдилар. Бегона киши келганида, сўрамагунча уларнинг қайси бири у (Набий) эканини билмас эди. Шунда биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, бегона киши келганида сизни танийдиган бир ўтирадиган жой қилиб қўйишимизни сўрадик. Ва биз унга лойдан бир супача қуриб бердик, у зот унинг устида ўтирар эдилар. Бир куни биз ўтирган эдик, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам ўз ўринларида ўтирган эдилар, шу пайт инсонларнинг юзи энг гўзали ва ҳиди энг ёқимлиси бўлган бир киши келди, гўё унинг кийимларига ҳеч қандай кир тегмагандек эди. У гиламнинг четида туриб салом бериб: «Сизга салом бўлсин, эй Муҳаммад,» деди. (У зот) саломига алик олдилар. (У:) «Яқинроқ келайми, эй Муҳаммад?» деди. (У зот:) «Яқинроқ кел,» дедилар. У бир неча марта: «Яқинроқ келайми?» деяверди, (у зот) эса: «Яқинроқ кел,» деявердилар, ниҳоят у қўлини Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг икки тиззалари устига қўйди. У: «Эй Муҳаммад, менга айтиб беринг, Ислом нима?» деди. (У зот:) «Ислом — Аллаҳга ибодат қилишинг ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигинг, намозни барпо этишинг, закот беришинг, Байтни (Каъбани) ҳаж қилишинг ва Рамазонда рўза тутишингдир,» дедилар. У: «Агар шуларни қилсам, мусулмон бўлибманми?» деди. (У зот:) «Ҳа,» дедилар. У: «Рост айтдингиз,» деди. Биз у кишининг «Рост айтдингиз,» деган сўзини эшитганимизда буни ғайритабиий кўрдик. У: «Эй Муҳаммад, менга айтиб беринг, иймон нима?» деди. (У зот:) «Иймон — Аллаҳга, Унинг фаришталарига, Китобга ва пайғамбарларга иймон келтиришинг ва қадарга ишонишингдир,» дедилар. У: «Агар шуларни қилсам, иймон келтирибманми?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Рост айтдингиз,» деди. У: «Эй Муҳаммад, менга айтиб беринг, эҳсон нима?» деди. (У зот:) «Аллаҳга гўё Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир; агар сен Уни кўрмасанг ҳам, албатта У сени кўриб туради,» дедилар. У: «Рост айтдингиз,» деди. У: «Эй Муҳаммад, менга айтиб беринг, қиёмат қачон бўлади?» деди. (У зот) бошларини қуйи солдилар ва унга ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг у қайтариб сўради, (у зот) яна ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг у яна қайтариб сўради, (у зот) яна ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Бу ҳақда сўралаётган киши сўровчидан кўра билимлироқ эмас. Лекин унинг белгилари бор, улар билан танилиб турилади: агар ялангоёқ чўпонлар бино қуришда бир-бирига бўйлашаётганини кўрсанг, ялангоёқ ва яланғоч кишиларни ер подшоҳлари бўлганини кўрсанг, ва хотиннинг ўз хўжасини туғаётганини кўрсанг (бил). Бештасини Аллаҳдан бошқа ҳеч ким билмайди: «Албатта, қиёмат соатининг илми Аллаҳнинг ҳузуридадир,» дан то «Албатта, Аллаҳ билувчи, хабардордир,» дегунигача (Луқмон сураси, 34),» дедилар. Сўнг: «Йўқ, Муҳаммадни ҳақ билан ҳидоятчи ва хушхабарчи қилиб юборган Зотга қасамки, мен у ҳақда сизлардан бирортангиздан ҳам кўпроқ билмас эдим. Албатта, у Жибрил алайҳиссалом эди, Диҳя ал-Калбийнинг суратида тушган эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ ثَوْرٍ - قَالَ مَعْمَرٌ وَأَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَعْطَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رِجَالاً وَلَمْ يُعْطِ رَجُلاً مِنْهُمْ شَيْئًا قَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطَيْتَ فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَلَمْ تُعْطِ فُلاَنًا شَيْئًا وَهُوَ مُؤْمِنٌ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَوْ مُسْلِمٌ " . حَتَّى أَعَادَهَا سَعْدٌ ثَلاَثًا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَوْ مُسْلِمٌ " . ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأُعْطِي رِجَالاً وَأَدَعُ مَنْ هُوَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْهُمْ لاَ أُعْطِيهِ شَيْئًا مَخَافَةَ أَنْ يُكَبُّوا فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Савр — ривоят қилди, у деди: Маъмар айтди: менга Зуҳрий, Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у отасидан хабар берди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир неча кишиларга (ўлжа) бердилар, аммо улардан бир кишига ҳеч нарса бермадилар. Саъд: «Эй Расулуллаҳ, фалончига ва фалончига бердингиз, аммо фалончига ҳеч нарса бермадингиз, ҳолбуки у мўминдир,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ёки мусулмондир,» дедилар. Саъд буни уч марта қайтарди, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса: «Ёки мусулмондир,» деявердилар. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта мен баъзи кишиларга бераман, лекин мен учун улардан кўра севимлироқ бўлганини, дўзахга юзтубан ташланишидан қўрқиб, унга ҳеч нарса бермай қўйиб қўяман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ أَبِي مُطِيعٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَعْمَرًا، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ قَسْمًا فَأَعْطَى نَاسًا وَمَنَعَ آخَرِينَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطَيْتَ فُلاَنًا وَمَنَعْتَ فُلاَنًا وَهُوَ مُؤْمِنٌ . قَالَ " لاَ تَقُلْ مُؤْمِنٌ وَقُلْ مُسْلِمٌ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ { قَالَتِ الأَعْرَابُ آمَنَّا } .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдулмалик ривоят қилди, у деди: бизга Саллом ибн Абу Мутееъ ривоят қилди, у деди: мен Маъмардан эшитдим, у Зуҳрийдан, у Омир ибн Саъддан, у Саъддан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир тақсимот қилдилар, баъзи кишиларга бериб, бошқаларга бермадилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, фалончига бериб, фалончига бермадингиз, ҳолбуки у мўминдир,» дедим. (У зот:) «Мўмин дема, мусулмон де,» дедилар. Ибн Шиҳоб деди: «Аъроблар: «Иймон келтирдик» дедилар (Ҳужурот сураси, 14)».
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ بِشْرِ بْنِ سُحَيْمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُنَادِيَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ " أَنَّهُ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ وَهِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Амрдан, у Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у Бишр ибн Суҳаймдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга ташриқ кунларида: «Жаннатга фақат мўмин кишигина киради ва булар ейиш ва ичиш кунларидир,» деб эълон қилишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى دِمَائِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибн Ажлондан, у ал-Қаъқў ибн Ҳакимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у зот дедилар: «Мусулмон — тилидан ва қўлидан бошқа одамлар саломат бўлган кишидир. Мўмин эса — одамлар ўз қонлари ва моллари борасида (зараридан) омон бўлган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Исмоилдан, у Омирдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Мусулмон — тилидан ва қўлидан мусулмонлар саломат бўлган кишидир. Муҳожир эса — Аллаҳ тақиқлаган нарсаларни тарк этган кишидир,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ سِيَاهٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا فَذَلِكُمُ الْمُسْلِمُ " .
Бизга Ҳафс ибн Умар хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий, Мансур ибн Саъддан, у Маймун ибн Сиёҳдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бизнинг намозимиздек намоз ўқиса, қибламизга юзланса ва сўйган (ҳайвонимиз)имиздан еса, ана ўша мусулмондир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْمُعَلَّى بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَسْلَمَ الْعَبْدُ فَحَسُنَ إِسْلاَمُهُ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ كُلَّ حَسَنَةٍ كَانَ أَزْلَفَهَا وَمُحِيَتْ عَنْهُ كُلُّ سَيِّئَةٍ كَانَ أَزْلَفَهَا ثُمَّ كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ الْقِصَاصُ الْحَسَنَةُ بِعَشْرَةِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ وَالسَّيِّئَةُ بِمِثْلِهَا إِلاَّ أَنْ يَتَجَاوَزَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنْهَا " .
Менга Аҳмад ибн ал-Муъалло ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Сафвон ибн Солиҳ ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валийд ривоят қилди, у деди: бизга Молик, Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Банда Исломни қабул қилиб, Исломи яхши бўлса, Аллаҳ унинг илгари қилган ҳар бир яхши амалини (савоб қилиб) ёзади ва илгари қилган ҳар бир ёмон амалини ундан ўчиради. Сўнг шундан кейин (амаллар) ҳисоб-китоби (бошланади): яхшилик ўн баробаридан то етти юз баробаригача (савоб бўлади), ёмонлик эса ўзига тенг (жазо бўлади), магар Аллаҳ азза ва жалла уни кечиб юборса (бундан мустасно),» дедилар.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، - وَهُوَ بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ - عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الإِسْلاَمِ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ " .
Бизга Саид ибн Яҳё ибн Саид ал-Амавий, отасидан хабар берди, у деди: бизга Абу Бурда — у Бурайд ибн Абдуллоҳ ибн Абу Бурда — Абу Бурдадан, у Абу Мусодан ривоят қилди, у деди: Биз: «Эй Расулуллаҳ, қайси Ислом афзалроқ?» дедик. (У зот:) «Тилидан ва қўлидан мусулмонлар саломат бўлган кишининг (Исломи),» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ قَالَ " تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул-Хайрдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Исломнинг қайси (хислати) яхши?» деб сўради. (У зот:) «Таом едиришинг ва таниган-танимаганингга салом беришинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، - يَعْنِي ابْنَ عِمْرَانَ - عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لَهُ أَلاَ تَغْزُو قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصِيَامِ رَمَضَانَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Аммор хабар берди, у деди: бизга ал-Муъофо — яъни ибн Имрон — Ҳанзала ибн Абу Суфёндан, у Икрима ибн Холиддан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши унга: «Нега ғазот қилмайсиз?» деди. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ислом беш (нарса) устига қурилган: «Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик бериш, намозни барпо этиш, закот бериш, ҳаж қилиш ва Рамазонда рўза тутиш,» деяётганларини эшитганман,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسٍ فَقَالَ " تُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا " . قَرَأَ عَلَيْهِمُ الآيَةَ " فَمَنْ وَفَّى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Зуҳрийдан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Убода ибн ас-Сомит (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида бир мажлисда эдик. У зот: «Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғирлик қилмаслик ва зино қилмаслик (шарти) билан менга байъат берасизларми?» дедилар ва уларга оятни ўқиб бердилар. (Сўнг:) «Сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллаҳнинг зиммасидадир. Ким улардан бирортасини қилиб қўйиб, Аллаҳ азза ва жалла уни яшириб берса, у Аллаҳнинг (ихтиёрида)дир: агар хоҳласа, уни азоблайди, агар хоҳласа, уни кечиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَإِذَا شَهِدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبِيحَتَنَا وَصَلَّوْا صَلاَتَنَا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا لَهُمْ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَيْهِمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуъайм хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ, Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен одамлар «Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули» деб гувоҳлик бермагунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман. Бас, қачон улар «Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули» деб гувоҳлик берсалар, қибламизга юзлансалар, сўйган (ҳайвонимиз)имиздан есалар ва бизнинг намозимиздек намоз ўқисалар, уларнинг қонлари ва моллари бизга ҳақи билан (бўлганидан) бошқа ҳолда ҳаром бўлади. Мусулмонларга (тегишли) нарса уларга ҳам (тегишли), мусулмонларга (юкланадиган) нарса уларга ҳам (юкланади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ بِلاَلٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абу Омир ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон — у ибн Билол — Абдуллоҳ ибн Динордан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у зот дедилар: «Иймон етмиш-нечта шохобчадир ва ҳаё иймоннинг бир шохобчасидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ وَحَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ شُعْبَةً أَفْضَلُهَا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَوْضَعُهَا إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд, Суфёндан ривоят қилди; ва (у) деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Суҳайлдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иймон етмиш-нечта шохобчадир; унинг энг афзали «Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ» (калимаси)дир, энг пасти эса йўлдан азият (берадиган нарса)ни олиб ташлашдир. Ва ҳаё иймоннинг бир шохобчасидир,» дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ " .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий ривоят қилди, у деди: бизга Холид — яъни ибн ал-Ҳорис — Ибн Ажлондан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у зот дедилар: «Ҳаё иймоннинг бир шохобчасидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مُلِئَ عَمَّارٌ إِيمَانًا إِلَى مُشَاشِهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ва Амр ибн Али, Абдурраҳмондан хабар бердилар, у деди: бизга Суфён, ал-Аъмашдан, у Абу Аммордан, у Амр ибн Шураҳбилдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аммор илигигача иймонга тўлдирилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ رَأَى مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у деди: Абу Саид деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Сизлардан ким бир мункар (иш)ни кўрса, уни қўли билан ўзгартирсин; агар (бунга) қодир бўлмаса, тили билан; агар (бунга ҳам) қодир бўлмаса, қалби билан (инкор қилсин), бу эса иймоннинг энг заифидир,» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ رَأَى مُنْكَرًا فَغَيَّرَهُ بِيَدِهِ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُغَيِّرَهُ بِيَدِهِ فَغَيَّرَهُ بِلِسَانِهِ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُغَيِّرَهُ بِلِسَانِهِ فَغَيَّرَهُ بِقَلْبِهِ فَقَدْ بَرِئَ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ " .
Бизга Абдулҳамид ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Махлад ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Миғвал ривоят қилди, Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: Абу Саид ал-Худрий деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир мункар (ёмон иш)ни кўриб, уни қўли билан ўзгартирса, демак у (масъулиятдан) қутулди. Ким уни қўли билан ўзгартиришга қодир бўлмай, уни тили билан ўзгартирса, демак у қутулди. Ким уни тили билан ўзгартиришга қодир бўлмай, уни қалби билан (ёмон кўриб) ўзгартирса, демак у қутулди. Ва бу имоннинг энг заифидир,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مُجَادَلَةُ أَحَدِكُمْ فِي الْحَقِّ يَكُونُ لَهُ فِي الدُّنْيَا بِأَشَدَّ مُجَادَلَةً مِنْ الْمُؤْمِنِينَ لِرَبِّهِمْ فِي إِخْوَانِهِمْ الَّذِينَ أُدْخِلُوا النَّارَ قَالَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَحُجُّونَ مَعَنَا فَأَدْخَلْتَهُمْ النَّارَ قَالَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَأَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ مِنْهُمْ قَالَ فَيَأْتُونَهُمْ فَيَعْرِفُونَهُمْ بِصُوَرِهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ النَّارُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ إِلَى كَعْبَيْهِ فَيُخْرِجُونَهُمْ فَيَقُولُونَ رَبَّنَا قَدْ أَخْرَجْنَا مَنْ أَمَرْتَنَا قَالَ وَيَقُولُ أَخْرِجُوا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ دِينَارٍ مِنْ الْإِيمَانِ ثُمَّ قَالَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ نِصْفِ دِينَارٍ حَتَّى يَقُولَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَمَنْ لَمْ يُصَدِّقْ فَلْيَقْرَأْ هَذِهِ الْآيَةَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ إِلَى عَظِيمًا
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сиздан бирортангизнинг бу дунёда ҳақи бўлган нарса учун баҳслашиши, мўминларнинг дўзахга киритилган биродарлари ҳақида ўз Робблари билан баҳслашишидан қаттиқроқ эмас. Улар: ‹Эй Роббимиз, биродарларимиз биз билан намоз ўқир, биз билан рўза тутар ва биз билан ҳаж қилар эдилар, Сен уларни дўзахга киритдинг,› дейдилар. (Аллаҳ): ‹Боринглар ва улардан таниган кишиларингизни (дўзахдан) чиқаринглар,› дейди. Шунда улар уларнинг олдига келиб, уларни сувратларидан таниб оладилар. Улардан кимнидир олов болдири ўртасигача қамраб олган, кимнидир тўпиғигача қамраб олган бўлади. Улар уларни чиқарадилар ва: ‹Эй Роббимиз, Сен бизга буюрганларингни чиқариб бўлдик,› дейдилар. (Аллаҳ): ‹Қалбида бир динор оғирлигида имони бўлганларни чиқаринглар,› дейди. Сўнг: ‹Қалбида ярим динор оғирлигида (имони бўлганларни),› деб, ҳатто: ‹Қалбида бир зарра оғирлигида (имони бўлганларни),› дегунча айтади.» Абу Саид деди: ким буни тасдиқламаса, ушбу оятни ўқисин: «Албатта, Аллаҳ Унга шерик келтирилишини кечирмайди ва ундан бошқасини Ўзи хоҳлаган кишига кечиради,» (Нисо сураси, 48 га қадар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالَ فَمَاذَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, Солиҳ ибн Кайсондан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: менга Абу Умома ибн Саҳл ривоят қилдики, у Абу Саид ал-Худрийдан эшитди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Мен ухлаб ётган вақтимда одамлар менга кўрсатилди, уларнинг устида кўйлаклар бор эди. Улардан баъзиси кўкракларигача, баъзиси ундан пастроққача етар эди. Менга Умар ибн ал-Хаттоб ҳам кўрсатилди, унинг устида ўзи судраб кетаётган кўйлак бор эди.» (Саҳобалар): «Буни нимага таъбир қилдингиз (талқин қилдингиз), эй Расулуллаҳ?» дедилар. У: «Динга,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ نَزَلَتْ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ أَيُّ آيَةٍ قَالَ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ الْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي عَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Жаъфар ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга Абу Умайс ривоят қилди, Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: яҳудийлардан бир киши Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб: «Эй амирул-мўминин, китобингизда сиз ўқийдиган бир оят бор, агар у биз яҳудийлар жамоасига нозил бўлганида, ўша кунни байрам қилиб олар эдик,» деди. У: «Қайси оят?» деди. У: «‹Бугун сизлар учун динингизни мукаммал қилдим ва сизларга неъматимни тўла-тўкис қилдим ҳамда сизлар учун Исломни дин қилиб рози бўлдим,›» деди. Шунда Умар: «Мен у қайси жойда нозил бўлганини ва қайси кунда нозил бўлганини биламан. У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Арафотда, жума куни нозил бўлган,» деди.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Бишр — яъни Ибн ал-Муфаззал — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан (ривоят қилдики), у Анаснинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сизлардан бирортангиз мен унга ўз фарзандидан, ота-онасидан ва барча одамлардан кўра суюклироқ бўлмагунимча (комил) имон келтирмайди.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَعِيلُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ ح وَأَنْبَأَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ وَأَهْلِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга Исмоил хабар берди, Абдулазиздан; (бошқа санад) ва бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ривоят қилди, Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сизлардан бирортангиз мен унга ўз молидан, аҳлидан ва барча одамлардан кўра суюклироқ бўлмагунимча (комил) имон келтирмайди.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ مِمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ مِمَّا ذُكِرَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ بِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ
Бизга Имрон ибн Баккор хабар берди, у деди: бизга Али ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Шуайб ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зинод ривоят қилди, Абдурраҳмон ибн Ҳурмуз унга ривоят қилганларидан — зикр қилинишича, у Абу Ҳурайранинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб айтаётганини эшитган — у деди: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлардан бирортангиз мен унга ўз фарзандидан ва ота-онасидан кўра суюклироқ бўлмагунимча (комил) имон келтирмайди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح وَأَنْبَأَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ فِي حَدِيثِهِ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди; (бошқа санад) ва бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан (ривоят қилдики), у деди: мен Анаснинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар — Ҳумайд ибн Масъада ўз ҳадисида: «Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар,» деди —: «Сизлардан бирортангиз ўзига раво кўрган нарсани биродарига ҳам раво кўрмагунча (комил) имон келтирмайди.»
أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ حُسَيْنٍ وَهُوَ الْمُعَلِّمُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ مِنْ الْخَيْرِ
Бизга Мусо ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, Ҳусайндан — у ал-Муаллимдир — у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлардан бирортангиз ўзига раво кўрган яхшиликни биродарига ҳам раво кўрмагунча (комил) имон келтирмайди.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى قَالَ أَنْبَأَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَدِيٍّ عَنْ زِرٍّ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ إِنَّهُ لَعَهْدُ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيَّ أَنَّهُ لَا يُحِبُّكَ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَلَا يَبْغُضُكَ إِلَّا مُنَافِقٌ
Бизга Юсуф ибн Исо хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга ал-Аъмаш хабар берди, Адийдан, у Зиррдан (ривоят қилдики), у деди: Али деди: «Албатта, бу уммий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг менга (берган) аҳди-васиятидирки, сени фақат мўмин севади ва фақат мунофиқ ёмон кўради.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حُبُّ الْأَنْصَارِ آيَةُ الْإِيمَانِ وَبُغْضُ الْأَنْصَارِ آيَةُ النِّفَاقِ
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид — яъни Ибн ал-Ҳорис — Шуъбадан ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Жабрдан, у Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ансорларни севиш имон белгисидир, ансорларни ёмон кўриш эса нифоқ белгисидир.»
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعَةٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا أَوْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ الْأَرْبَعِ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ
Бизга Бишр ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, Шуъбадан, у Сулаймондан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Тўрт (хислат бор): кимда улар бўлса, у мунофиқ бўлади. Ёки кимда улардан бирор хислат бўлса, уни ташламагунча, унда нифоқдан бир хислат бўлган бўлади: гапирганда ёлғон сўзлайди, ваъда берганда хилоф қилади, аҳд қилганда хиёнат қилади, жанжаллашганда ҳаддан ошиб (фосиқлик қилиб) кетади.»
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سُهَيْلٍ نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ النِّفَاقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абу Суҳайл Нофиъ ибн Молик ибн Абу Омир ривоят қилди, отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Нифоқ белгиси учтадир: гапирганда ёлғон сўзлайди, ваъда берганда хилоф қилади, омонатга (ишониб топширилганда) хиёнат қилади.»
أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ عَهِدَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا يُحِبُّنِي إِلَّا مُؤْمِنٌ وَلَا يَبْغُضُنِي إِلَّا مُنَافِقٌ
Бизга Восил ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ал-Аъмашдан ривоят қилди, у Адий ибн Собитдан, у Зирр ибн Ҳубаишдан, у Алидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга аҳд қилдиларки, мени фақат мўмин севади ва фақат мунофиқ ёмон кўради.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ فَهُوَ مُنَافِقٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ لَمْ تَزَلْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَتْرُكَهَا
Бизга Амр ибн Яҳё ибн ал-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга ал-Муофо ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Мансур ибн ал-Муътамир ривоят қилди, Абу Воилдан (ривоят қилдики), у деди: Абдуллоҳ деди: «Учта (хислат бор): кимда улар бўлса, у мунофиқдир: гапирганда ёлғон сўзлайди, омонатга хиёнат қилади, ваъда берганда хилоф қилади. Кимда улардан биттаси бўлса, уни тарк этмагунча, унда нифоқдан бир хислат тўхтовсиз бўлиб туради.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ شَهْرَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ким рамазон ойини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса (кечаларини ибодат билан ўтказса), унинг олдинги гуноҳлари кечирилади.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ عَنْ ابْنِ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Ибн Шиҳобдан; (бошқа санад) ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) ўқиб берилганда, мен ҳам эшитиб турардим — Ибн ал-Қосимдан (ривоят қилдики), у деди: менга Молик ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ким рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ قَالَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Асмо ривоят қилди, у деди: бизга Жувайрия ривоят қилди, Моликдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ва Ҳумайд ибн Абдурраҳмон хабар бердилар, Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ким рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْأَشْعَثِ قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Бизга Абул-Ашъас ривоят қилди, у деди: бизга Холид — яъни Ибн ал-Ҳорис — ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади. Ва ким Қадр кечасини имон билан ва умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ مَالِكٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَمِعَ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ثَائِرَ الرَّأْسِ يُسْمَعُ دَوِيُّ صَوْتِهِ وَلَا يُفْهَمُ مَا يَقُولُ حَتَّى دَنَا فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنْ الْإِسْلَامِ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ قَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُنَّ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصِيَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ فَقَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلَا أَنْقُصُ مِنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Қосим Моликдан ривоят қилди, у деди: менга Абу Суҳайл отасидан ривоят қилдики, у Талҳа ибн Убайдуллоҳнинг шундай деганини эшитган: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига Нажд аҳлидан, сочи тўзғиган бир киши келди. Унинг овозининг ғувиллаши эшитилар, лекин нима деяётгани англашилмас эди, токи у яқинлашгунча. Шунда у Ислом ҳақида сўраётган экан. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Кечаю кундузда беш (вақт) намоз,» дедилар. У: «Менга шулардан бошқа (намоз) борми?» деди. У: «Йўқ, фақат нафл қилсанг (бошқа гап),» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ва Рамазон ойи рўзаси,» дедилар. У: «Менга шундан бошқа (рўза) борми?» деди. У: «Йўқ, фақат нафл қилсанг (бошқа гап),» дедилар. Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга закотни зикр қилдилар. У: «Менга шундан бошқа (нарса) борми?» деди. У: «Йўқ, фақат нафл қилсанг (бошқа гап),» дедилар. Сўнг у киши орқасига қайтиб кетди ва: «Мен бунга зиёда ҳам қилмайман, ундан камайтириб ҳам қўймайман,» дер эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар рост сўзласа, нажот топди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ يَخْرُجُ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا الْإِيمَانُ بِي وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِي أَنَّهُ ضَامِنٌ حَتَّى أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ بِأَيِّهِمَا كَانَ إِمَّا بِقَتْلٍ وَإِمَّا وَفَاةٍ أَوْ أَنْ يَرُدَّهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ يَنَالُ مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс Саиддан, у Ато ибн Мийнодан ривоят қилди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Аллаҳ Унинг йўлида — уни фақат Менга бўлган имон ва Менинг йўлимда жиҳод чиқарган кишига — кафил бўлдики, уни Жаннатга киритмагунча (кафилдир): ё қатл билан, ё вафот билан, ёки уни чиқиб кетган масканига, қўлга киритган ажр ёки ўлжасини олиб қайтариш билан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَضَمَّنَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِي وَإِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي فَهُوَ ضَامِنٌ أَنْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ أَوْ أُرْجِعَهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ نَالَ مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир Умора ибнул-Қаъқўдан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ азза ва жалла Унинг йўлида — уни фақат Менинг йўлимда жиҳод, Менга бўлган имон ва Расулларимни тасдиқлаш чиқарган кишига — кафил бўлдики, Мен уни Жаннатга киритаман, ёки уни чиқиб кетган масканига, қўлга киритган ажр ёки ўлжасини олиб қайтараман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ وَهُوَ ابْنُ عَبَّادٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّا هَذَا الْحَيَّ مِنْ رَبِيعَةَ وَلَسْنَا نَصِلُ إِلَيْكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِشَيْءٍ نَأْخُذُهُ عَنْكَ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا فَقَالَ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ الْإِيمَانُ بِاللَّهِ ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا إِلَيَّ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُقَيَّرِ وَالْمُزَفَّتِ
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Аббод — у Ибн Аббод — Абу Жамрадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Абдулқайс вакиллари Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келишди ва: «Биз Робиа (қабиласи)дан бир қабиламиз, сизнинг олдингизга фақат ҳаром ойда ета оламиз. Бизга шундай бир нарсани буюрингки, уни сиздан олиб, ортимиздагиларни ҳам унга даъват қилайлик,» дейишди. Шунда у: «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллаҳга имон келтириш,» дедилар. Сўнг буни уларга шарҳлаб бердилар: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва мен Аллаҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни қоим қилиш, закот бериш ва ўлжага олган нарсаларингизнинг бешдан бирини (хумусни) менга топширишингиз. Ва сизларни Дуббў, Ҳантам, Муқайяр ва Музаффатдан (маст қилувчи ичимлик солинадиган идишлардан) қайтараман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَّامٍ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ بْنِ الْأَزْرَقِ عَنْ عَوْفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا فَصَلَّى عَلَيْهِ ثُمَّ انْتَظَرَ حَتَّى يُوضَعَ فِي قَبْرِهِ كَانَ لَهُ قِيرَاطَانِ أَحَدُهُمَا مِثْلُ أُحُدٍ وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهِ ثُمَّ رَجَعَ كَانَ لَهُ قِيرَاطٌ
Бизга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар берди, у деди: бизга Ишоқ — яъни Ибн Юсуф ибнул-Азрақ — Авфдан, у Муҳаммад ибн Сийриндан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у дедилар: «Ким мусулмоннинг жанозасига имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб эргашса, унга (жаноза) намозини ўқиса, сўнг у қабрига қўйилгунча кутса, унга икки қийрот бўлади, уларнинг ҳар бири Уҳуд (тоғи) кабидир. Ким унга (жаноза) намозини ўқиб, сўнг қайтса, унга бир қийрот бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ عَنْ ابْنِ الْقَاسِمِ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ وَاللَّفْظُ لَهُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى رَجُلٍ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنْ الْإِيمَانِ
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди; (бошқа санад билан) ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганида мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан (ривоят қилди): менга Молик хабар берди — лафз уники — Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаё тўғрисида ўз биродарига насиҳат қилаётган бир кишининг ёнидан ўтдилар ва: «Уни қўй, чунки ҳаё имондандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ هَذَا الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا وَيَسِّرُوا وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيْءٍ مِنْ الدَّلْجَةِ
Бизга Абу Бакр ибн Нофиъ хабар берди, у деди: бизга Умар ибн Али Маън ибн Муҳаммаддан, у Саиддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта бу дин енгилликдир. Ким динда ҳаддан ошиб (қаттиқлик) қилса, дин уни албатта енгади. Бас, тўғри йўл тутинглар, (камолга) яқинлашинглар, хушхабар олинглар, енгиллик қилинглар ва эрта тонг, пешиндан кейинги ва кечанинг бир қисмида (қилинадиган ибодатдан) ёрдам сўранглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ يَحْيَى وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا امْرَأَةٌ فَقَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ فُلَانَةُ لَا تَنَامُ تَذْكُرُ مِنْ صَلَاتِهَا فَقَالَ مَهْ عَلَيْكُمْ مِنْ الْعَمَلِ مَا تُطِيقُونَ فَوَاللَّهِ لَا يَمَلُّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى تَمَلُّوا وَكَانَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَيْهِ مَا دَامَ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ
Бизга Шуайб ибн Юсуф Яҳёдан — у Ибн Саид — у Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилди: менга отам Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳузурига кирдилар ва унинг ёнида бир аёл бор эди. У: «Бу ким?» дедилар. У: «Фалон аёл, у ухламайди,» деб унинг (кўп) намозини зикр қилди. Шунда у: «Бас (қил)! Сизларга кучингиз етадиган амал (лозим). Аллаҳга қасамки, сизлар зерикмагунингизча Аллаҳ азза ва жалла зерикмайди,» дедилар. Унга (Набийга) диннинг энг севимлиси — эгаси унга доимий бўлиб турадигани эди.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ عَنْ ابْنِ الْقَاسِمِ قَالَا حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ مُسْلِمٍ غَنَمٌ يَتَّبِعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Маън (ривоят қилди); (бошқа санад билан) ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганида мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан; иккаласи дедилар: бизга Молик Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Саъсаъадан, у отасидан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмоннинг энг яхши моли, у билан тоғ чўққиларини ва ёмғир тушадиган жойларни эргашиб кезадиган, фитналардан дини билан қочадиган қўй бўлиб қоладиган вақт яқинлашмоқда,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ الشَّاةِ الْعَائِرَةِ بَيْنَ الْغَنَمَيْنِ تَعِيرُ فِي هَذِهِ مَرَّةً وَفِي هَذِهِ مَرَّةً لَا تَدْرِي أَيَّهَا تَتْبَعُ
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Яъқуб Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мунофиқнинг мисоли икки пода орасида сандирайиб юрган қўйга ўхшайдики, у бир бунисига, бир бунисига боради, қайсисига эргашишни билмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الْأُتْرُجَّةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلَا رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ طَعْمُهَا مُرٌّ وَلَا رِيحَ لَهَا
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурейъ ривоят қилди, у деди: бизга Саид Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Абу Мусо ал-Ашъарий деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли турунж кабидирки, таъми ҳам ёқимли, ҳиди ҳам ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли хурмо кабидирки, таъми ёқимли, лекин ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисоли райҳон кабидирки, ҳиди ёқимли, лекин таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисоли ҳанзал (аччиқ қовун) кабидирки, таъми аччиқ ва ҳиди ҳам йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ قَالَ الْقَاضِي يَعْنِي ابْنَ الْكَسَّارِ سَمِعْتُ عَبْدَ الصَّمَدِ الْبُخَارِيَّ يَقُولُ حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الَّذِي يَرْوِي عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ لَا أَعْرِفُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ سَقَطَ الْوَاوُ مِنْ حَفْصِ بْنِ عَمْرٍو الرَّبَالِيِّ الْمَشْهُورُ بِالرِّوَايَةِ عَنْ الْبَصْرِيِّينَ وَهُوَ ثِقَةٌ ذَكَرَهُ فِي هَذَا الْخَبَرِ فِي حَدِيثِ مَنْصُورِ بْنِ سَعْدٍ فِي بَابِ صِفَةِ الْمُسْلِمِ سَمِعْتُهُ يَقُولُ لَا أَعْلَمُ رَوَى حَدِيثَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ الْمَرْفُوعَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ بِزِيَادَةِ قَوْلِهِ وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبِيحَتَنَا وَصَلَّوْا صَلَاتَنَا عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ إِلَّا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ وَيَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ الْبَصْرِيَّ وَهُوَ فِي هَذَا الْجُزْءِ فِي بَابِ مَا يُقَاتِلُ النَّاسَ
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ Шуъбадан, у Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирор киши ўзига севадиган нарсани биродари учун ҳам севмагунча (комил) имон келтирган бўлмайди,» дедилар. Қозий — яъни Ибнул-Кассор — деди: Мен Абдуссамад ал-Бухорийнинг шундай деганини эшитдим: Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан ривоят қилувчи Ҳафс ибн Умар — мен уни танимайман, балки бу машҳур басраликлардан ривоят қилувчи, ишончли (сиқа) бўлган Ҳафс ибн Амр ар-Робалийнинг (исмидан) «вов» ҳарфи тушиб қолгандир. Буни у Мансур ибн Саъднинг «Мусулмоннинг сифати» бобидаги ҳадисида зикр қилди. Мен унинг шундай деганини эшитдим: Анас ибн Моликнинг марфуъ ҳадиси — «Мен одамлар билан жанг қилишга буюрилдим» — унинг «ва улар қибламизга юзландилар, сўйган (гўшт)имизни едилар ва намозимизни ўқидилар» деган зиёдаси билан Ҳумайд ат-Тавилдан ривоят қилинганини билмайман, фақат Абдуллоҳ ибнул-Муборак ва Яҳё ибн Айюб ал-Басрийдан бошқа (ривоят қилмаган). У (ҳадис) шу жузда «Одамлар билан нима устида жанг қилиниши» бобидадир.