باب مَا جَاءَ فِي الْوُضُوءِ مِنَ النَّوْمِ
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، - كُوفِيٌّ - وَهَنَّادٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلاَئِيُّ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَامَ وَهُوَ سَاجِدٌ حَتَّى غَطَّ أَوْ نَفَخَ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ قَدْ نِمْتَ قَالَ " إِنَّ الْوُضُوءَ لاَ يَجِبُ إِلاَّ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو خَالِدٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Исмоил ибн Мусо — куфалик — ва Ҳаннод ва Муҳаммад ибн Убайд ал-Муҳорибий — маъно битта — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдуссалом ибн Ҳарб ал-Мулўий ривоят қилди, Абу Холид ад-Далоонийдан, у Қатодадан, у Абул-Олиядан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни сажда ҳолатида хуриллаб ёки пуфлагунларича ухлаётганларини, сўнг туриб намоз ўқиганларини кўрди. Мен: «Ё Расулуллаҳ, сиз ухлаб қолдингиз-ку,» дедим. У: «Албатта таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишигагина вожиб бўлади, чунки у ёнбошлаганида бўғимлари бўшашади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Холиднинг исми Язид ибн Абдураҳмондир. У (Термизий) деди: бу бобда Оиша, Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадислар) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنَامُونَ ثُمَّ يَقُومُونَ فَيُصَلُّونَ وَلاَ يَتَوَضَّئُونَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَسَمِعْتُ صَالِحَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَمَّنْ نَامَ قَاعِدًا مُعْتَمِدًا فَقَالَ لاَ وُضُوءَ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبَا الْعَالِيَةِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَاخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي الْوُضُوءِ مِنَ النَّوْمِ فَرَأَى أَكْثَرُهُمْ أَنْ لاَ يَجِبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ إِذَا نَامَ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا حَتَّى يَنَامَ مُضْطَجِعًا . وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ . قَالَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا نَامَ حَتَّى غُلِبَ عَلَى عَقْلِهِ وَجَبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ مَنْ نَامَ قَاعِدًا فَرَأَى رُؤْيَا أَوْ زَالَتْ مَقْعَدَتُهُ لِوَسَنِ النَّوْمِ فَعَلَيْهِ الْوُضُوءُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саъид ривоят қилди, Шуъбадан, у Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари ухлардилар, сўнг туриб намоз ўқирдилар, аммо таҳорат олмасдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У (Термизий) деди: мен Солиҳ ибн Абдуллаҳнинг шундай деганини эшитдим: мен Абдуллаҳ ибн ал-Муборакдан суяниб ўтирган ҳолда ухлаган киши ҳақида сўрадим, у: унга таҳорат (лозим) эмас, деди. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Аббоснинг ҳадисини Саъид ибн Абу Аруба Қатодадан, у Ибн Аббосдан унинг сўзи (мавқуф) сифатида ривоят қилган ва унда Абул-Олияни зикр қилмаган ҳамда уни (Набийга) марфуъ қилмаган. Уламолар уйқудан таҳорат (олиш) ҳақида ихтилоф қилдилар. Кўпчилиги: ўтирган ёки турган ҳолда ухлаган бўлса, токи ёнбошлаб ухламагунча унга таҳорат вожиб бўлмайди, деб ҳисобладилар. Буни Саврий, Ибн ал-Муборак ва Аҳмад ҳам айтадилар. У (Термизий) деди: баъзилари: қачон ақли йўқоладиган даражада ухласа, унга таҳорат вожиб бўлади, дедилар ва буни Ишоқ ҳам айтади. Шофеъий деди: ким ўтирган ҳолда ухлаб туш кўрса ёки уйқу ғафлати сабабли ўтирган жойидан ўрни қўзғалса, унга таҳорат (лозим) бўлади.