حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ .
«Бизга Қутайба ибн Саид, Аҳмад ибн Манииъ, Ишоқ ибн Мансур ва Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилиб, улар дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни, Абу Бакр ва Умарни жаноза олдида юрганларини кўрдим.»
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَبَكْرٍ الْكُوفِيِّ، وَزِيَادٍ، وَسُفْيَانَ، كُلُّهُمْ يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ .
«Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Осим Ҳаммомдан, у Мансур, Бакр ал-Куфий, Зиёд ва Суфёндан (ривоят қилдики) — уларнинг ҳаммаси буни аз-Зуҳрийдан эшитганини зикр қилади, у Солим ибн Абдуллаҳдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни, Абу Бакр ва Умарни жаноза олдида юрганларини кўрдим.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ هَكَذَا رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزِيَادُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ . وَرَوَى مَعْمَرٌ وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَمَالِكٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . وَأَهْلُ الْحَدِيثِ كُلُّهُمْ يَرَوْنَ أَنَّ الْحَدِيثَ الْمُرْسَلَ فِي ذَلِكَ أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مُوسَى يَقُولُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا مُرْسَلٌ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ . قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَرَى ابْنَ جُرَيْجٍ أَخَذَهُ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ زِيَادٍ وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ وَمَنْصُورٍ وَبَكْرٍ وَسُفْيَانَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ . وَإِنَّمَا هُوَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ رَوَى عَنْهُ هَمَّامٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمَشْىِ أَمَامَ الْجَنَازَةِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الْمَشْىَ أَمَامَهَا أَفْضَلُ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . قَالَ وَحَدِيثُ أَنَسٍ فِي هَذَا الْبَابِ غَيْرُ مَحْفُوظٍ .
«Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан хабар бердики, у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар жаноза олдида юрар эдилар.» Аз-Зуҳрий деди: «Менга Солим хабар бердики, унинг отаси жаноза олдида юрар эди.» (Термизий) деди: бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Умарнинг ҳадисини — Ибн Журайж, Зиёд ибн Саъд ва бошқа кўплари шу тарзда аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, Ибн Уяйнанинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилдилар. Маъмар, Юнус ибн Язид, Молик ва ҳуффоздан бошқа кўплари аз-Зуҳрийдан: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жаноза олдида юрар эди» деб ривоят қилдилар. Аз-Зуҳрий деди: «Менга Солим хабар бердики, унинг отаси жаноза олдида юрар эди.» Ҳадис аҳлининг ҳаммаси шу масалада мурсал ҳадис аниқроқ (асаҳҳ) деб биладилар. Абу Исо (Термизий) деди: мен Яҳё ибн Мусони шундай деганини эшитдим: Абдурраззоқ деди: Ибн Муборак деди: аз-Зуҳрийнинг бу ҳақдаги мурсал ҳадиси Ибн Уяйнанинг ҳадисидан аниқроқдир. Ибн Муборак деди: мен Ибн Журайж буни Ибн Уяйнадан олган деб ўйлайман. Абу Исо (Термизий) деди: Ҳаммом ибн Яҳё бу ҳадисни Зиёддан — у Ибн Саъддир —, Мансур, Бакр ва Суфёндан, улар аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилди. Аслида у Суфён ибн Уяйнадир, Ҳаммом ундан ривоят қилди. Илм аҳли жаноза олдида юриш ҳақида ихтилоф қилдилар: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли унинг олдида юриш афзалроқ деб билдилар. Бу Шофеий ва Аҳмаднинг сўзидир. (Термизий) деди: Анаснинг бу бобдаги ҳадиси маҳфуз эмас (ишончли сақланмаган).»
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ كَانُوا يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ وَإِنَّمَا يُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ كَانُوا يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَهَذَا أَصَحُّ .
«Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бакр ривоят қилди, бизга Юнус ибн Язид Ибн Шиҳобдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр, Умар ва Усмон жаноза олдида юрар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Бу хато ҳадис, унда Муҳаммад ибн Бакр хато қилган. Бу ҳадис Юнусдан, у аз-Зуҳрийдан: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар жаноза олдида юрар эдилар, деб ривоят қилинади. Аз-Зуҳрий деди: менга Солим хабар бердики, унинг отаси жаноза олдида юрар эди,» деди. Муҳаммад: «Мана шу аниқроқдир,» деди.»