حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُنْكَحُ الثَّيِّبُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ وَلاَ تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ وَإِذْنُهَا الصُّمُوتُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَالْعُرْسِ بْنِ عَمِيرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الثَّيِّبَ لاَ تُزَوَّجُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ وَإِنْ زَوَّجَهَا الأَبُ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَسْتَأْمِرَهَا فَكَرِهَتْ ذَلِكَ فَالنِّكَاحُ مَفْسُوخٌ عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَزْوِيجِ الأَبْكَارِ إِذَا زَوَّجَهُنَّ الآبَاءُ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الأَبَ إِذَا زَوَّجَ الْبِكْرَ وَهِيَ بَالِغَةٌ بِغَيْرِ أَمْرِهَا فَلَمْ تَرْضَ بِتَزْوِيجِ الأَبِ فَالنِّكَاحُ مَفْسُوخٌ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ تَزْوِيجُ الأَبِ عَلَى الْبِكْرِ جَائِزٌ وَإِنْ كَرِهَتْ ذَلِكَ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Бизга Исъҳоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Юсуф хабар берди, бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тул аёл сўралмагунча (унинг розилиги олинмагунча) никоҳланмайди, бокира қиз изни сўралмагунча никоҳланмайди, унинг изни эса сукут (сақлаш)дир,» дедилар. (Термизий) деди: Бу бобда Умар, Ибн Аббос, Оиша ва ал-Урс ибн Амирадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу (масалада) амал илм аҳли наздида шундайки, тул аёл сўралмагунча (унинг розилиги олинмагунча) турмушга берилмайди. Агар отаси уни сўрамасдан турмушга берса-ю, у эса буни ёқтирмаса, умумий илм аҳли наздида никоҳ бекор (фасх) қилинади. Илм аҳли бокира қизларни оталари турмушга бериши (масаласида) ихтилоф қилган. Куфа аҳли ва бошқалардан бўлган илм аҳлининг аксарияти: «Агар ота балоғатга етган бокира қизни унинг амрисиз турмушга берса-ю, у эса отанинг турмушга беришига рози бўлмаса, никоҳ бекор (фасх) қилинади,» деб ҳисоблаган. Мадина аҳлининг баъзилари: «Отанинг бокира қиз устидан турмушга бериши жоиздир, гарчи у буни ёқтирмаса ҳам,» деган. Бу Молик ибн Анас, аш-Шофеий, Аҳмад ва Исъҳоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ . وَقَدِ احْتَجَّ بَعْضُ النَّاسِ فِي إِجَازَةِ النِّكَاحِ بِغَيْرِ وَلِيٍّ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا احْتَجُّوا بِهِ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " وَهَكَذَا أَفْتَى بِهِ ابْنُ عَبَّاسٍ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ . وَإِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا " . عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْوَلِيَّ لاَ يُزَوِّجُهَا إِلاَّ بِرِضَاهَا وَأَمْرِهَا فَإِنْ زَوَّجَهَا فَالنِّكَاحُ مَفْسُوخٌ عَلَى حَدِيثِ خَنْسَاءَ بِنْتِ خِذَامٍ حَيْثُ زَوَّجَهَا أَبُوهَا وَهِيَ ثَيِّبٌ فَكَرِهَتْ ذَلِكَ فَرَدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِكَاحَهُ .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Молик ибн Анас ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн ал-Фазлдан, у Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тул (ёки эрсиз) аёл ўзига валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса ўзи (ҳақида) изн сўралади, унинг изни эса сукутидир,» дедилар. Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадисни Шуъба ва Суфён ас-Саврий (ҳам) Молик ибн Анасдан ривоят қилган. Баъзи одамлар валийсиз никоҳни жоиз (деб кўрсатиш)да бу ҳадисни далил қилган, лекин бу ҳадисда улар далил қилган нарса йўқ, чунки Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Валийсиз никоҳ (бўлмайди),» (деган) бир неча йўл билан ривоят қилинган. Ибн Аббос ҳам Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин шундай фатво берган ва: «Валийсиз никоҳ (бўлмайди),» деган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Тул аёл ўзига валийсидан кўра ҳақлироқдир,» (деган) сўзларининг маъноси илм аҳлининг аксарияти наздида шуки, валий уни фақат розилиги ва амри билан турмушга беради. Агар (розисиз) турмушга берса, Хансаа бинти Хизом ҳадиси (асосида) никоҳ бекор (фасх) қилинади — отаси уни тул ҳолида турмушга берганида, у буни ёқтирмаган, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг никоҳини қайтарган (бекор қилган).