حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَوِعَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ " . فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ فَقَالَ " خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ فَغَضِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ فَقَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا حَتَّى تَلْقَى رَبَّهَا " . حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَحَدِيثُ يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْجَارُودِ بْنِ الْمُعَلَّى وَعِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَرَخَّصُوا فِي اللُّقَطَةِ إِذَا عَرَّفَهَا سَنَةً فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يُعَرِّفُهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ تَصَدَّقَ بِهَا . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ لَمْ يَرَوْا لِصَاحِبِ اللُّقَطَةِ أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا إِذَا كَانَ غَنِيًّا . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ يَنْتَفِعُ بِهَا وَإِنْ كَانَ غَنِيًّا لأَنَّ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ أَصَابَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صُرَّةً فِيهَا مِائَةُ دِينَارٍ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعَرِّفَهَا ثُمَّ يَنْتَفِعَ بِهَا وَكَانَ أُبَىٌّ كَثِيرَ الْمَالِ مِنْ مَيَاسِيرِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعَرِّفَهَا فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْكُلَهَا فَلَوْ كَانَتِ اللُّقَطَةُ لَمْ تَحِلَّ إِلاَّ لِمَنْ تَحِلُّ لَهُ الصَّدَقَةُ لَمْ تَحِلَّ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لأَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَصَابَ دِينَارًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَعَرَّفَهُ فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَكْلِهِ وَكَانَ لاَ يَحِلُّ لَهُ الصَّدَقَةُ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَتِ اللُّقَطَةُ يَسِيرَةً أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا وَلاَ يُعَرِّفَهَا . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ دُونَ دِينَارٍ يُعَرِّفُهَا قَدْرَ جُمُعَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, у Рабиа ибн Абу Абдурраҳмондан, у ал-Мунбаисънинг озоди (мавлоси) Язиддан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан (ривоят қилдики): бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан луқта (топиб олинган нарса) ҳақида сўради. У: «Уни бир йил эълон қил, сўнг унинг боғичини, идишини ва қопқоғини эслаб қол, кейин (мол)идан фойдалан; агар эгаси келса, унга топшир,» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, адашган қўй-чи?» деди. У: «Уни ол, чунки у ё сеники, ё биродарингники, ё бўриникидир,» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, адашган туя-чи?» деди. (Рови) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёноқлари қизаргунча — ёки юзи қизаргунча — ғазабландилар-да: «Сенга ундан нима (керак)? У билан бирга унинг туёғи ва сув (ичиш қуввати) бор — то эгасини учратгунча,» дедилар. Зайд ибн Холиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир, ундан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Ал-Мунбаисънинг мавлоси Язиднинг Зайд ибн Холиддан (қилган) ҳадиси ҳам ҳасан саҳиҳдир, ундан бир неча йўл билан ривоят қилинган. У (Термизий) деди: бу бобда Убай ибн Каъб, Абдуллаҳ ибн Амр, ал-Жоруд ибн ал-Муалла, Иёз ибн Ҳимор ва Жарир ибн Абдуллаҳдан ҳам (ривоятлар) бор. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли шунга амал қилди: улар луқтани бир йил эълон қилгач, танийдиган киши топилмаса, ундан фойдаланишга рухсат бердилар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса: уни бир йил эълон қилади, агар эгаси келса (беради), акс ҳолда уни садақа қилади, деди. Бу Суфён ас-Саврий ва Абдуллаҳ ибн ал-Муборакнинг сўзидир, бу Куфа аҳлининг ҳам сўзидир: улар луқта эгаси бой бўлса, ундан фойдаланишга (ҳақли) деб билмадилар. Шофеий эса: у бой бўлса ҳам ундан фойдаланади, деди; чунки Убай ибн Каъб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида ичида юз динор бўлган ҳамён топиб олди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга буни эълон қилишни, сўнг ундан фойдаланишни буюрдилар; Убай эса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларининг бадавлатларидан, кўп мол эгаси эди; Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга уни эълон қилишни буюрдилар, танийдиган киши топилмагач, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга уни ейишни буюрдилар. Агар луқта фақат садақа ҳалол бўлган кишига ҳалол бўлганида, у Алий ибн Абу Толибга ҳалол бўлмас эди, чунки Алий ибн Абу Толиб Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир динор топиб олди, уни эълон қилди, танийдиган киши топилмагач, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга уни ейишни буюрдилар, ҳолбуки унга садақа ҳалол эмас эди. Баъзи илм аҳли луқта оз бўлса, уни эълон қилмай фойдаланишга рухсат берди. Баъзилари: бир динордан кам бўлса, уни бир жумъа (ҳафта) чамаси эълон қилади, деди. Бу Ишоқ ибн Иброҳимнинг сўзидир.