حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يَعْفُوَ وَإِمَّا أَنْ يَقْتُلَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي شُرَيْحٍ خُوَيْلِدِ بْنِ عَمْرٍو .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ва Яҳё ибн Мусо ривоят қилдилар, улар: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, дедилар; (ал-Валид) деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у деди: менга Абу Салама ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: Аллаҳ Ўз Расулига Маккани фатҳ қилиб берганида, у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар орасида туриб, Аллаҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнгра: «Кимнингки бир ўлдирилгани (қариндоши) бўлса, у икки нарсанинг яхшироғини (танлаш ихтиёрига) эга: ё афв этиши, ёки (қотилни) ўлдириши,» дедилар. У (Термизий) деди: бу бобда Воил ибн Ҳужр, Анас ва Абу Шурайҳ Хувайлид ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَسْفِكَنَّ فِيهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَنَّ فِيهَا شَجَرًا فَإِنْ تَرَخَّصَ مُتَرَخِّصٌ فَقَالَ أُحِلَّتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَإِنَّ اللَّهَ أَحَلَّهَا لِي وَلَمْ يُحِلَّهَا لِلنَّاسِ وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ هِيَ حَرَامٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قَتَلْتُمْ هَذَا الرَّجُلَ مِنْ هُذَيْلٍ وَإِنِّي عَاقِلُهُ فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ بَعْدَ الْيَوْمِ فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيرَتَيْنِ إِمَّا أَنْ يَقْتُلُوا أَوْ يَأْخُذُوا الْعَقْلَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَاهُ شَيْبَانُ أَيْضًا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ مِثْلَ هَذَا . - وَرُوِيَ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَلَهُ أَنْ يَقْتُلَ أَوْ يَعْفُوَ أَوْ يَأْخُذَ الدِّيَةَ " . وَذَهَبَ إِلَى هَذَا بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саъид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у деди: менга Саъид ибн Абу Саъид ал-Мақбурий ривоят қилди, Абу Шурайҳ ал-Каъбийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ Маккани ҳаром (муқаддас) қилди, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Кимки Аллаҳга ва охират кунига иймон келтирса, унда қон тўкмасин ва ундаги дарахтни кесмасин. Агар кимдир (буни) рухсат деб даъво қилиб: У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳалол қилинган эди, деса, (айтинг:) Аллаҳ уни менга ҳалол қилган, одамларга ҳалол қилгани йўқ ва у менга ҳам кундузнинг фақат бир соатигина ҳалол қилинди. Сўнгра у қиёмат кунигача ҳаром (муқаддас)дир. Сўнгра, эй Хузоа жамоаси, сизлар Ҳузайлдан бўлган бу кишини ўлдирдингиз, мен эса унинг диятини тўловчиман. Бас, бугундан кейин кимнингки ўлдирилгани (қариндоши) бўлса, унинг аҳли икки нарсанинг бирини (танлаш ихтиёрига) эга: ё (қотилни) ўлдирадилар, ёки диятни оладилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳам ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва уни Шайбон ҳам Яҳё ибн Абу Касирдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Абу Шурайҳ ал-Хузоийдан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам: «Кимнингки ўлдирилгани (қариндоши) бўлса, у (қотилни) ўлдириши, ёки афв этиши, ёки диятни олиши (ихтиёрига) эга,» деган (ривоят) келган. Баъзи илм аҳли шунга (амал қилишга) борган ва бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قُتِلَ رَجُلٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدُفِعَ الْقَاتِلُ إِلَى وَلِيِّهِ فَقَالَ الْقَاتِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ قَتْلَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا إِنَّهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا فَقَتَلْتَهُ دَخَلْتَ النَّارَ " . فَخَلَّى عَنْهُ الرَّجُلُ . قَالَ وَكَانَ مَكْتُوفًا بِنِسْعَةٍ . قَالَ فَخَرَجَ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ . قَالَ فَكَانَ يُسَمَّى ذَا النِّسْعَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالنِّسْعَةُ حَبْلٌ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир киши ўлдирилди, қотил (ўлдирилганнинг) валийсига топширилди. Қотил: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳга қасамки, мен уни ўлдиришни хоҳламаган эдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Билки, агар у рост сўзлаётган бўлса-ю, сен уни ўлдирсанг, дўзахга кирасан,» дедилар. Шу билан у киши (қотилни) озод қилди. У (рови) деди: (қотил) бир тасма (арқон) билан боғланган эди. Бас, у тасмасини судраб чиқиб кетди ва шу сабабли у Зун-Нисъа (Тасмали) деб номланарди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Нисъа эса арқондир.