حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَالْمُغِيرَةِ وَالْقَاسِمِ بْنِ صَفْوَانَ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ . قَالَ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا وَلاَ يَصِحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدِ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تَأْخِيرَ صَلاَةِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا الإِبْرَادُ بِصَلاَةِ الظُّهْرِ إِذَا كَانَ مَسْجِدًا يَنْتَابُ أَهْلُهُ مِنَ الْبُعْدِ فَأَمَّا الْمُصَلِّي وَحْدَهُ وَالَّذِي يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ فَالَّذِي أُحِبُّ لَهُ أَنْ لاَ يُؤَخِّرَ الصَّلاَةَ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى مَنْ ذَهَبَ إِلَى تَأْخِيرِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ هُوَ أَوْلَى وَأَشْبَهُ بِالاِتِّبَاعِ وَأَمَّا مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ أَنَّ الرُّخْصَةَ لِمَنْ يَنْتَابُ مِنَ الْبُعْدِ وَالْمَشَقَّةِ عَلَى النَّاسِ فَإِنَّ فِي حَدِيثِ أَبِي ذَرٍّ مَا يَدُلُّ عَلَى خِلاَفِ مَا قَالَ الشَّافِعِيُّ . قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَذَّنَ بِلاَلٌ بِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ أَبْرِدْ ثُمَّ أَبْرِدْ " . فَلَوْ كَانَ الأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ لَمْ يَكُنْ لِلإِبْرَادِ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ مَعْنًى لاِجْتِمَاعِهِمْ فِي السَّفَرِ وَكَانُوا لاَ يَحْتَاجُونَ أَنْ يَنْتَابُوا مِنَ الْبُعْدِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Саламадан, улар Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Иссиқ қаттиқ бўлганда намозни салқинга (қолдириб) қилинг, чунки иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир.» (У) деди: бу бобда Абу Саид, Абу Зарр, Ибн Умар, ал-Муғира, ал-Қосим ибн Сафвон отасидан, Абу Мусо, Ибн Аббос ва Анас (розияллаҳу анҳум)дан (ҳам ривоят) бор. (У) деди: шу ҳақида Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ҳам) ривоят қилинган, аммо у саҳиҳ эмас. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлидан бир қавм иссиқ қаттиқ бўлганда Зуҳр намозини кечиктиришни танлаган, бу Ибн ал-Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофеий деди: «Зуҳр намозини салқинлатиш фақат аҳли узоқдан келадиган масжид бўлса (жоиз); ёлғиз намоз ўқийдиган ва ўз қавмининг масжидида ўқийдиган кишига келсак, мен у учун иссиқ қаттиқ бўлганда намозни кечиктирмаслигини яхши кўраман.» Абу Исо деди: иссиқ қаттиқ бўлганда Зуҳрни кечиктиришга (қойил) бўлганларнинг маъноси авлороқ ва (Суннатга) эргашишга ўхшашроқдир. Шофеийнинг: «рухсат узоқдан келадиганлар ва одамларга машаққат (бўлиши) сабабли,» деган (қараши)га келсак, Абу Заррнинг ҳадисида Шофеий айтганининг аксига далолат қиладиган нарса бор. Абу Зарр деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан сафарда эдик. Билол Зуҳр намозига азон айтди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Билол, салқинлат, сўнг салқинлат,» дедилар.» Агар иш Шофеий айтгандек бўлганда эди, ўша вақтда салқинлатишнинг маъноси бўлмас эди, чунки улар сафарда (бирга) тўпланган эдилар ва узоқдан келишга муҳтож эмас эдилар.