حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما مَوْقُوفًا . وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَكَانَ أَيُّوبُ أَحْيَانًا يَرْفَعُهُ وَأَحْيَانًا لاَ يَرْفَعُهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الاِسْتِثْنَاءَ إِذَا كَانَ مَوْصُولاً بِالْيَمِينِ فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالأَوْزَاعِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: менга отам ва Ҳаммод ибн Салама ривоят қилдилар, Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор қасам ичиб, сўнг иншааллаҳъ деса, у истисно қилибди, демак унга (қасамни) бузиш (гуноҳи) йўқ,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Умар ҳадиси ҳасандир. Буни Убайдуллаҳ ибн Умар ва бошқалар Нофиъдан, у Ибн Умардан мавқуф (саҳобанинг сўзи) сифатида ривоят қилганлар. Шунингдек Солимдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ҳам мавқуф ривоят қилинган. Айюб ас-Сахтиёнийдан бошқа ҳеч ким буни марфуъ (Набийга кўтарилган) қилганини билмаймиз. Исмоил ибн Иброҳим деди: Айюб гоҳо буни марфуъ қилар, гоҳо марфуъ қилмас эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан кўпчилик илм аҳлининг амали шунга (асосланган)ки, истисно қасамга уланган (дарҳол айтилган) бўлса, унга (қасамни) бузиш (гуноҳи) йўқ. Бу Суфён ас-Саврий, ал-Авзоий, Молик ибн Анас, Абдуллаҳ ибн ал-Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمْ يَحْنَثْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ عَبْدُ الرَّزَّاقِ اخْتَصَرَهُ مِنْ حَدِيثِ مَعْمَرٍ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ قَالَ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى سَبْعِينَ امْرَأَةً تَلِدُ كُلُّ امْرَأَةٍ غُلاَمًا . فَطَافَ عَلَيْهِنَّ فَلَمْ تَلِدِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ نِصْفَ غُلاَمٍ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَكَانَ كَمَا قَالَ " . هَكَذَا رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ هَذَا الْحَدِيثُ بِطُولِهِ وَقَالَ " سَبْعِينَ امْرَأَةً " . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى مِائَةِ امْرَأَةٍ " .
Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, Ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор қасам ичиб, сўнг иншааллаҳъ деса, (қасамни) бузган бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳақда сўрадим, у: «Бу хато ҳадисдир; унда Абдурраззоқ хато қилган — у буни Маъмарнинг Ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (қилган) ҳадисидан қисқартириб олган: у: Давуд ўғли Сулаймон: «Бу кеча етмиш аёлимга айланаман, ҳар бир аёл бир ўғил туғади,» деди-да, уларнинг ёнига айланиб чиқди, лекин улардан бирорта аёл ярим ўғилдан бошқа нарса туғмади, дедилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): Агар у иншааллаҳ деганида, айтгани каби бўларди, дедилар,» деди. Бу ҳадис Абдурраззоқдан, у Маъмардан, у Ибн Товусдан, у отасидан тўлиқ ҳолида шундай ривоят қилинган ва у: «етмиш аёл,» деган. Бу ҳадис бошқа йўллар билан ҳам Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиниб, у: «Давуд ўғли Сулаймон: Бу кеча юзта аёлимга айланаман, деди,» дедилар.