Ростгўйлик ва ёлғон

Yaxshilik va silai rahm kitobi · 3 ҳадис

باب مَا جَاءَ فِي الصِّدْقِ وَالْكَذِبِ

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ وَيَتَحَرَّى الصِّدْقَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّيقًا وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَمَا يَزَالُ الْعَبْدُ يَكْذِبُ وَيَتَحَرَّى الْكَذِبَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Шақиқ ибн Саламадан, у Абдуллаҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ростгўйликни лозим тутинг. Чунки ростгўйлик яхшиликка бошлайди, яхшилик эса жаннатга бошлайди. Киши рост сўзлаб, ростгўйликка интилавериб, охири Аллаҳ ҳузурида сиддиқ (жуда ростгўй) деб ёзилади. Ва сизларни ёлғондан огоҳ қиламан. Чунки ёлғон фожирликка бошлайди, фожирлик эса дўзахга бошлайди. Банда ёлғон сўзлаб, ёлғонга интилавериб, охири Аллаҳ ҳузурида каззоб (жуда ёлғончи) деб ёзилади,» дедилар. Бу бобда Абу Бакр Сиддиқ, Умар, Абдуллаҳ ибн аш-Шиххийр ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ هَارُونَ الْغَسَّانِيِّ حَدَّثَكُمْ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا كَذَبَ الْعَبْدُ تَبَاعَدَ عَنْهُ الْمَلَكُ مِيلاً مِنْ نَتْنِ مَا جَاءَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى فَأَقَرَّ بِهِ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ تَفَرَّدَ بِهِ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, у деди: мен Абдурраҳим ибн Ҳорун ал-Ғассонийга: «Сизларга Абдулазиз ибн Абу Раввод, Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдими?» дедим, (у ривоятки,) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Банда ёлғон сўзлаганида, у келтирган (ёлғоннинг) бадбўйлигидан малоика ундан бир мил узоқлашади,» дедилар. Яҳё деди: шунда Абдурраҳим ибн Ҳорун буни тасдиқлаб: «Ҳа,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз буни фақат шу йўл билан биламиз, уни фақат Абдурраҳим ибн Ҳорун якка ҳолда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ خُلُقٌ أَبْغَضَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْكَذِبِ وَلَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يُحَدِّثُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْكِذْبَةِ فَمَا يَزَالُ فِي نَفْسِهِ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ مِنْهَا تَوْبَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ, Маъмардан, у Айюбдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ёлғондан кўра ёмонроқ кўрилган бирор хулқ йўқ эди. Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида ёлғон (сўз) сўзласа, (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) у (киши) бундан тавба қилганини билмагунларича, бу ҳол у зотнинг кўнглида (ғаш бўлиб) тинмасдан турарди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.