حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبَرُّ قَالَ " أُمَّكَ " . قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ " أُمَّكَ " . قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ " أُمَّكَ " . قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ " ثُمَّ أَبَاكَ ثُمَّ الأَقْرَبَ فَالأَقْرَبَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَبَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ هُوَ ابْنُ مُعَاوِيَةَ بْنِ حَيْدَةَ الْقُشَيْرِيُّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَرَوَى عَنْهُ مَعْمَرٌ وَالثَّوْرِيُّ وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Баҳз ибн Ҳаким хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, бобомдан (у ривоят қилиб) деди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, мен кимга яхшилик қилай?» дедим. У: «Онангга,» дедилар. У деди: Мен: «Сўнг кимга?» дедим. У: «Онангга,» дедилар. У деди: Мен: «Сўнг кимга?» дедим. У: «Онангга,» дедилар. У деди: Мен: «Сўнг кимга?» дедим. У: «Сўнг отангга, сўнг яқинроқ, яна яқинроқ (қариндошларга),» дедилар. У деди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Умар, Оиша ва Абуд-Дардодан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Баҳз ибн Ҳаким эса Ибн Муовия ибн Ҳайда ал-Қушайрийдир. Ва бу ҳадис ҳасандир. Шуъба Баҳз ибн Ҳаким ҳақида (танқид билан) гапирган, бироқ у ҳадис аҳлининг наздида ишончли (сиқа)дир. Ундан Маъмар, ас-Саврий, Ҳаммод ибн Салама ва имомлардан бир нечтаси ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ " الصَّلاَةُ لِمِيقَاتِهَا " . قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " بِرُّ الْوَالِدَيْنِ " . قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . ثُمَّ سَكَتَ عَنِّي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوِ اسْتَزَدْتُهُ لَزَادَنِي . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . رَوَاهُ الشَّيْبَانِيُّ وَشُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَأَبُو عَمْرٍو الشَّيْبَانِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ إِيَاسٍ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, ал-Масъудийдан, у ал-Валид ибн ал-Айзордан, у Абу Амр аш-Шайбонийдан, у Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилиб) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Эй Расулуллаҳ, қайси амал энг афзал?» дедим. У: «Намозни ўз вақтида (ўқиш),» дедилар. Мен: «Сўнг нима, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Ота-онага яхшилик қилиш,» дедилар. Мен: «Сўнг нима, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Аллаҳ йўлида жиҳод қилиш,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мендан жим қолдилар, агар яна сўраганимда менга яна (жавоб) қўшиб берардилар. Абу Исо (Термизий) деди: Ва бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни аш-Шайбоний, Шуъба ва бир нечтаси ал-Валид ибн ал-Айзордан ривоят қилган. Бу ҳадис бир неча йўл билан Абу Амр аш-Шайбонийдан, Ибн Масъуддан (ҳам) ривоят қилинган. Абу Амр аш-Шайбонийнинг исми эса Саъд ибн Иёсдир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رِضَا الرَّبِّ فِي رِضَا الْوَالِدِ وَسَخَطُ الرَّبِّ فِي سَخَطِ الْوَالِدِ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى أَصْحَابُ شُعْبَةَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ . وَخَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ثِقَةٌ مَأْمُونٌ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِالْبَصْرَةِ مِثْلَ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ وَلاَ بِالْكُوفَةِ مِثْلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ .
Бизга Абу Ҳафс Амр ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Яъло ибн Атодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Раббнинг розилиги ота-онанинг розилигида, Раббнинг ғазаби эса ота-онанинг ғазабидадир,» дедилар. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан шунга ўхшаш (ривоят қилди), лекин уни (Набийга) марфуъ қилмади ва бу саҳиҳроқдир. Абу Исо (Термизий) деди: шунингдек, Шуъбанинг шогирдлари Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан мавқуф (саҳобанинг сўзи сифатида) ривоят қилдилар ва биз Холид ибн ал-Ҳорисдан бошқа ҳеч ким Шуъбадан уни марфуъ қилганини билмаймиз. Холид ибн ал-Ҳорис ишончли, омонатли кишидир. У деди: Муҳаммад ибн ал-Мусаннонинг шундай деганини эшитдим: Басрада Холид ибн ал-Ҳорисга ўхшашини, Куфада эса Абдуллоҳ ибн Идрисга ўхшашини кўрмадим. У деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ الْهُجَيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَاهُ فَقَالَ إِنَّ لِي امْرَأَةً وَإِنَّ أُمِّي تَأْمُرُنِي بِطَلاَقِهَا . قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْوَالِدُ أَوْسَطُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَإِنْ شِئْتَ فَأَضِعْ ذَلِكَ الْبَابَ أَوِ احْفَظْهُ " . قَالَ وَقَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ إِنَّ أُمِّي وَرُبَّمَا قَالَ أَبِي . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَبِيبٍ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Ато ибн ас-Соиб ал-Ҳужаймийдан, у Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан, у Абуд-Дардодан (ривоят қилдики), бир киши унинг олдига келиб: «Менинг бир хотиним бор, онам эса мени уни талоқ қилишга буюрмоқда,» деди. Абуд-Дардо: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ота жаннат эшикларининг ўртадагисидир. Бас, агар хоҳласанг, ўша эшикни зое қил ёки уни сақла,» деяётганларини эшитдим,» деди. У деди: Ибн Абу Умар деди: баъзан Суфён: «Менинг онам» деди, баъзан эса: «отам» деди. Бу саҳиҳ ҳадисдир. Абу Абдурраҳмон ас-Суламийнинг исми Абдуллоҳ ибн Ҳабибдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ بِأَكْبَرِ الْكَبَائِرِ " . قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ " . قَالَ وَجَلَسَ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَقَالَ " وَشَهَادَةُ الزُّورِ أَوْ قَوْلُ الزُّورِ " . فَمَا زَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهَا حَتَّى قُلْنَا لَيْتَهُ سَكَتَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو بَكْرَةَ اسْمُهُ نُفَيْعُ بْنُ الْحَارِثِ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у деди: бизга ал-Журарйрий ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларга кабира (катта) гуноҳларнинг энг каттасини айтиб бермайми?» дедилар. Улар: «Албатта, эй Расулуллаҳ,» дедилар. У: «Аллаҳга ширк келтириш ва ота-онага оқ бўлиш,» дедилар. У (рови) деди: У суянган ҳолатда эдилар, сўнг ўтириб олдилар ва: «Ёлғон гувоҳлик бериш ёки ёлғон сўз,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни шу қадар такрорлайвердиларки, ҳатто биз: «Кошки, жим бўлсалар эди,» дедик. У (рови) деди: бу бобда Абу Саъиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Бакранинг исми Нуфайъ ибн ал-Ҳорисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مِنَ الْكَبَائِرِ أَنْ يَشْتُمَ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ يَشْتُمُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ قَالَ " نَعَمْ يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَشْتُمُ أَبَاهُ وَيَشْتُمُ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у Ибнул-Ҳоддан, у Саъд ибн Иброҳимдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кишининг ота-онасини сўкиши кабира (катта) гуноҳлардандир,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, киши ўз ота-онасини сўкармиди?» дедилар. У: «Ҳа, (киши) бир одамнинг отасини сўкади, у эса унинг отасини сўкади, (ёки) унинг онасини сўкади, у эса унинг онасини сўкади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ أَبَرَّ الْبِرِّ أَنْ يَصِلَ الرَّجُلُ أَهْلَ وُدِّ أَبِيهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَسِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Ҳайва ибн Шурайҳ хабар берди, у деди: менга ал-Валид ибн Абул-Валид хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Энг яхши яхшиликлардан бири кишининг отасининг дўстлари билан алоқани узмаслигидир,» деяётганларини эшитдим. У деди: бу бобда Абу Усайддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу саҳиҳ исноддир ва бу ҳадис Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ إِسْرَائِيلَ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ، وَهُوَ ابْنُ مَدُّويَهْ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، وَاللَّفْظُ، لِحَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Исроилдан; (бошқа иснод) у деди: бизга Муҳаммад ибн Аҳмад — у Ибн Маддуяҳдир — ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Мусо ривоят қилди, у Исроилдан — матн эса Убайдуллоҳнинг ҳадисиникидир — у Абу Ишоқ ал-Ҳамдонийдан, у ал-Баро ибн Озибдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Хола она ўрнидадир,» дедилар. Ҳадисда узун бир қисса бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ ذَنْبًا عَظِيمًا فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ " هَلْ لَكَ مِنْ أُمٍّ " . قَالَ لاَ . قَالَ " هَلْ لَكَ مِنْ خَالَةٍ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَبِرَّهَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَالْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Суқадан, у Абу Бакр ибн Ҳафсдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Эй Расулуллаҳ, мен катта бир гуноҳга йўлиқдим, мен учун тавба борми?» деди. У: «Онанг борми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. У: «Холанг борми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бас, унга яхшилик қил,» дедилар. Бу бобда Али ва ал-Баро ибн Озибдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ . وَأَبُو بَكْرِ بْنُ حَفْصٍ هُوَ ابْنُ عُمَرَ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Суқадан, у Абу Бакр ибн Ҳафс ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди), лекин унда «Ибн Умардан» деб зикр қилмади. Бу Абу Муовиянинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Абу Бакр ибн Ҳафс — у Ибн Умар ибн Саъд ибн Абу Ваққосдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى الْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ نَحْوَ حَدِيثِ هِشَامٍ . وَأَبُو جَعْفَرٍ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ يُقَالُ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ الْمُؤَذِّنُ وَلاَ نَعْرِفُ اسْمَهُ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у Ҳишом ад-Даставоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Жаъфардан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Учта дуо борки, улар ижобат бўлишида ҳеч шубҳа йўқ: мазлумнинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва отанинг фарзандига (қилган) дуоси,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни ал-Ҳажжож ас-Саввоф Яҳё ибн Абу Касирдан Ҳишомнинг ҳадиси каби ривоят қилган. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Жаъфар эса «Абу Жаъфар ал-Муаззин» дейилади, биз унинг исмини билмаймиз ва Яҳё ибн Абу Касир ундан бир нечта ҳадис ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَجْزِي وَلَدٌ وَالِدًا إِلاَّ أَنْ يَجِدَهُ مَمْلُوكًا فَيَشْتَرِيَهُ فَيُعْتِقَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ . وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ هَذَا الْحَدِيثَ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Жарир хабар берди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фарзанд отасининг ҳаққини адо эта олмайди, агар уни қул ҳолида топиб, сотиб олиб, озод қилмаса,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат Суҳайл ибн Абу Солиҳнинг ҳадисидан биламиз. Бу ҳадисни Суфён ас-Саврий ва бошқалар ҳам Суҳайл ибн Абу Солиҳдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ اشْتَكَى أَبُو الرَّدَّادِ اللَّيْثِيُّ فَعَادَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فَقَالَ خَيْرُهُمْ وَأَوْصَلُهُمْ مَا عَلِمْتُ أَبَا مُحَمَّدٍ . فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَالَ اللَّهُ أَنَا اللَّهُ وَأَنَا الرَّحْمَنُ خَلَقْتُ الرَّحِمَ وَشَقَقْتُ لَهَا مِنَ اسْمِي فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلْتُهُ وَمَنْ قَطَعَهَا بَتَتُّهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سُفْيَانَ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى مَعْمَرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ رَدَّادٍ اللَّيْثِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَمَعْمَرٌ كَذَا يَقُولُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ مَعْمَرٍ خَطَأٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ва Саъид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий ривоят қилиб, дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан (ривоят қилдики), у деди: Абур-Раддод ал-Лайсий касал бўлиб қолди, Абдурраҳмон ибн Авф уни кўргани келди ва: «Билишимча, эй Абу Муҳаммад, сен уларнинг энг яхшиси ва (қариндошлик) алоқасини энг кўп уловчисисан,» деди. Абдурраҳмон деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллаҳ деди: Мен Аллоҳман ва Мен ар-Раҳмонман, раҲимни (қариндошлик алоқасини) яратдим ва унга Ўз исмимдан (бир бўлак) ажратдим. Бас, ким уни уласа, Мен у билан (раҳмат алоқасини) улайман, ким уни узса, Мен у билан (алоқани) узаман.» Бу бобда Абу Саъид, Ибн Абу Авфо, Омир ибн Рабиа, Абу Ҳурайра ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Суфённинг аз-Зуҳрийдан (қилган) ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир. Маъмар бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Раддод ал-Лайсийдан, у Абдурраҳмон ибн Авфдан (деб) ривоят қилган ва Маъмар шундай дейди. Муҳаммад деди: Маъмарнинг ҳадиси хатодир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا بَشِيرٌ أَبُو إِسْمَاعِيلَ، وَفِطْرُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ الْوَاصِلُ بِالْمُكَافِئِ وَلَكِنَّ الْوَاصِلَ الَّذِي إِذَا انْقَطَعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَانَ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Башир Абу Исмоил ва Фитр ибн Халифа ривоят қилди, у Мужоҳиддан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «(Қариндошлик алоқасини) уловчи (деб) фақат (қилинган яхшиликка) муқобил (жавоб) қайтарувчи эмас, балки ҳақиқий уловчи шу кишидирки, қариндошлиги узилганда уни улайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Салмон, Оиша ва Абдуллоҳ ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَاطِعٌ " . قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي قَاطِعَ رَحِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар, Наср ибн Али ва Саъид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий ривоят қилиб, дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «(Қариндошлик алоқасини) узувчи жаннатга кирмайди,» дедилар. Ибн Абу Умар деди: Суфён деди: яъни қариндошлик алоқасини узувчи. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي سُوَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، يَقُولُ زَعَمَتِ الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ خَوْلَةُ بِنْتُ حَكِيمٍ قَالَتْ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ وَهُوَ مُحْتَضِنٌ أَحَدَ ابْنَىِ ابْنَتِهِ وَهُوَ يَقُولُ " إِنَّكُمْ لَتُبَخِّلُونَ وَتُجَبِّنُونَ وَتُجَهِّلُونَ وَإِنَّكُمْ لَمِنْ رَيْحَانِ اللَّهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَالأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ . وَلاَ نَعْرِفُ لِعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ سَمَاعًا مِنْ خَوْلَةَ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Иброҳим ибн Майсарадан (ривоят қилдики), у деди: мен Ибн Абу Сувайднинг шундай деяётганини эшитдим: мен Умар ибн Абдулазизнинг шундай деяётганини эшитдим: солиҳ аёл Хавла бинт Ҳаким шундай деб айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни қизининг икки ўғлидан бирини бағирларига босган ҳолда чиқдилар ва: «Сизлар (болалар оталарини) бахил қиласизлар, қўрқоқ қиласизлар ва жоҳил қиласизлар, аммо сизлар Аллаҳнинг райҳонларидан (хушбўй гулларидан)дирсизлар,» деярдилар. У деди: бу бобда Ибн Умар ва ал-Ашъас ибн Қайсдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Уяйнанинг Иброҳим ибн Майсарадан (қилган) ҳадисини биз фақат унинг ҳадисидан биламиз ва биз Умар ибн Абдулазизнинг Хавладан (ҳадис) эшитганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَبْصَرَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُقَبِّلُ الْحَسَنَ قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْحُسَيْنَ أَوِ الْحَسَنَ فَقَالَ إِنَّ لِي مِنَ الْوَلَدِ عَشَرَةً مَا قَبَّلْتُ أَحَدًا مِنْهُمْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ مَنْ لاَ يَرْحَمْ لاَ يُرْحَمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ва Саъид ибн Абдурраҳмон ривоят қилиб, дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: ал-Ақраъ ибн Ҳобис Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Ҳасанни ўпаётганларини кўрди — Ибн Абу Умар: «Ҳусайнни ёки Ҳасанни» деди — ва: «Менинг ўн нафар фарзандим бор, мен улардан бирортасини ҳам ўпмаганман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким раҳм қилмаса, унга раҳм қилинмайди,» дедилар. У деди: бу бобда Анас ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Салама ибн Абдурраҳмоннинг исми Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Авфдир. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَكُونُ لأَحَدِكُمْ ثَلاَثُ بَنَاتٍ أَوْ ثَلاَثُ أَخَوَاتٍ فَيُحْسِنُ إِلَيْهِنَّ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ وَسَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ هُوَ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ وُهَيْبٍ . وَقَدْ زَادُوا فِي هَذَا الإِسْنَادِ رَجُلاً .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у Саъид ибн Абдурраҳмондан, у Абу Саъид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирортангизнинг учта қизи ёки учта синглиси бўлиб, уларга яхшилик қилса, албатта жаннатга киради,» дедилар. У деди: бу бобда Оиша, Уқба ибн Омир, Анас, Жобир ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Саъид ал-Худрийнинг исми Саъд ибн Молик ибн Синондир, Саъд ибн Абу Ваққос эса у Саъд ибн Молик ибн Вуҳайбдир. (Ровилар) бу иснодга бир кишини зиёда қилганлар.
حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ مَسْلَمَةَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ مِنَ الْبَنَاتِ فَصَبَرَ عَلَيْهِنَّ كُنَّ لَهُ حِجَابًا مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга ал-Ало ибн Маслама ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмажид ибн Абдулазиз ривоят қилди, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким қизлардан бирор нарса билан синалса-ю, уларга сабр қилса, улар у учун дўзахдан тўсиқ бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، هُوَ الطَّنَافِسِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الرَّاسِبِيُّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ عَالَ جَارِيَتَيْنِ دَخَلْتُ أَنَا وَهُوَ الْجَنَّةَ كَهَاتَيْنِ " . وَأَشَارَ بِأَصْبُعَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ غَيْرَ حَدِيثٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ وَالصَّحِيحُ هُوَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Вазир ал-Воситий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Убайд — у ат-Танофисийдир — ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз ар-Росибий ривоят қилди, у Абу Бакр ибн Убайдуллоҳ ибн Анас ибн Моликдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким икки қизни (боқиб) тарбияласа, мен ва у жаннатга мана шу иккитадек (яқин) кирамиз,» дедилар ва икки бармоқлари билан ишора қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Убайд Муҳаммад ибн Абдулазиздан шу иснод билан бир нечта ҳадис ривоят қилган ва «Абу Бакр ибн Убайдуллоҳ ибн Анасдан» деган, саҳиҳи эса у Убайдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Анасдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتِ امْرَأَةٌ مَعَهَا ابْنَتَانِ لَهَا فَسَأَلَتْ فَلَمْ تَجِدْ عِنْدِي شَيْئًا غَيْرَ تَمْرَةٍ فَأَعْطَيْتُهَا إِيَّاهَا فَقَسَمَتْهَا بَيْنَ ابْنَتَيْهَا وَلَمْ تَأْكُلْ مِنْهَا ثُمَّ قَامَتْ فَخَرَجَتْ فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ مِنْ هَذِهِ الْبَنَاتِ كُنَّ لَهُ سِتْرًا مِنَ النَّارِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Маъмар хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, бизга Абдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Ҳазм ривоят қилди, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Бир аёл ўзининг икки қизи билан кириб, (ёрдам) сўради. Мен ҳузуримда бир дона хурмодан бошқа нарса топмадим ва уни унга бердим. У хурмони икки қизининг ўртасида бўлиб берди, ўзи эса ундан емади. Сўнгра у ўрнидан туриб чиқиб кетди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кирдилар, мен бу ҳақда у кишига хабар бердим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бу қизлардан бирор нарса билан (синовга) дучор бўлса-ю, (сабр қилса), улар у учун дўзахдан тўсиқ бўлади,» дедилар.» Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ سَعِيدٍ الأَعْشَى، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ لَهُ ثَلاَثُ بَنَاتٍ أَوْ ثَلاَثُ أَخَوَاتٍ أَوِ ابْنَتَانِ أَوْ أُخْتَانِ فَأَحْسَنَ صُحْبَتَهُنَّ وَاتَّقَى اللَّهَ فِيهِنَّ فَلَهُ الْجَنَّةُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Ибн Уяйна хабар берди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у Айюб ибн Баширдан, у Саид ал-Аъшодан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг учта қизи ёки учта синглиси, ё иккита қизи ёки иккита синглиси бўлса-ю, уларга яхши ҳамроҳлик қилса ва улар ҳақида Аллаҳдан қўрқса, унга жаннат бордир,» дедилар. (Абу Исо Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ حَنَشٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَبَضَ يَتِيمًا بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ الْبَتَّةَ إِلاَّ أَنْ يَعْمَلَ ذَنْبًا لاَ يُغْفَرُ لَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ مُرَّةَ الْفِهْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَنَشٌ هُوَ حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ وَهُوَ أَبُو عَلِيٍّ الرَّحَبِيُّ وَسُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ يَقُولُ حَنَشٌ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ .
Бизга Саид ибн Яъқуб ат-Толақоний ривоят қилди, бизга ал-Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: мен отамнинг Ҳанашдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилаётганини эшитдим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким мусулмонлар орасидан бир етимни унинг таоми ва ичимлигини таъминлаш учун ўз тарбиясига олса, кечирилмайдиган бир гуноҳ қилмагани ҳолда, Аллаҳ уни албатта жаннатга киритади,» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Мурра ал-Фиҳрий, Абу Ҳурайра, Абу Умома ва Саҳл ибн Саъддан ҳам (ривоятлар) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: Ҳанаш — у Ҳусайн ибн Қайсдир ва у Абу Али ар-Раҳабийдир. Сулаймон ат-Таймий уни Ҳанаш деб атайди ва у ҳадис аҳли олдида заифдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ أَبُو الْقَاسِمِ الْمَكِّيُّ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ كَهَاتَيْنِ " . وَأَشَارَ بِأُصْبُعَيْهِ يَعْنِي السَّبَّابَةَ وَالْوُسْطَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Имрон Абул-Қосим ал-Маккий ал-Қураший ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим ривоят қилди, у отасидан, у Саҳл ибн Саъд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ва етимга кафил бўлган киши жаннатда мана шу (икки бармоқ) кабимиз,» дедилар ва икки бармоқлари — кўрсаткич ва ўрта бармоқлари билан ишора қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ زَرْبِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ جَاءَ شَيْخٌ يُرِيدُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَبْطَأَ الْقَوْمُ عَنْهُ أَنْ يُوَسِّعُوا لَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيُوَقِّرْ كَبِيرَنَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَزَرْبِيٌّ لَهُ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَغَيْرِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Марзуқ ал-Басрий ривоят қилди, бизга Убайд ибн Воқид ривоят қилди, у Зарбийдан (ривоят қилдики), у деди: мен Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Бир чол Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келмоқчи бўлди, бироқ қавм унга жой беришда секинлик қилди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кичигимизга раҳм қилмаган ва каттамизни ҳурмат қилмаган киши биздан эмас,» дедилар.» (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Абу Умомадан ҳам (ривоятлар) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Зарбийнинг Анас ибн Молик ва бошқалардан (ривоят қилган) мункар ҳадислари бордир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيَعْرِفْ شَرَفَ كَبِيرِنَا " . حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " وَيَعْرِفْ حَقَّ كَبِيرِنَا " .
Бизга Абу Бакр Муҳаммад ибн Абон ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кичигимизга раҳм қилмаган ва каттамизнинг шарафини тан олмаган киши биздан эмас,» дедилар. Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абда ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ишоқдан шунга ўхшаш (ривоят қилди), фақат у: «каттамизнинг ҳаққини тан олмаган,» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيُوَقِّرْ كَبِيرَنَا وَيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا . - قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا " . يَقُولُ لَيْسَ مِنْ سُنَّتِنَا يَقُولُ لَيْسَ مِنْ أَدَبِنَا . وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ كَانَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ يُنْكِرُ هَذَا التَّفْسِيرَ لَيْسَ مِنَّا يَقُولُ لَيْسَ مِثْلَنَا .
Бизга Абу Бакр Муҳаммад ибн Абон ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у Шарикдан, у Лайсдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кичигимизга раҳм қилмаган, каттамизни ҳурмат қилмаган, яхшиликка буюрмаган ва ёмонликдан қайтармаган киши биздан эмас,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Ишоқнинг Амр ибн Шуайбдан (ривоят қилган) ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва у Абдуллоҳ ибн Амрдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли дедилар: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг «биздан эмас» деган сўзининг маъноси — бизнинг суннатимиздан эмас, яъни бизнинг одобимиздан эмас, демакдир. Али ибн ал-Мадиний деди: Яҳё ибн Саид деди: Суфён ас-Саврий «биздан эмас» деган бу тафсирни инкор қилар ва у: бизга ўхшаш эмас, дер эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ لاَ يَرْحَمُهُ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Исмоил ибн Абу Холиддан, бизга Қайс ибн Абу Ҳозим ривоят қилди, бизга Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким одамларга раҳм қилмаса, Аллаҳ ҳам унга раҳм қилмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдурраҳмон ибн Авф, Абу Саид, Ибн Умар, Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бордир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ كَتَبَ بِهِ إِلَىَّ مَنْصُورٌ وَقَرَأْتُهُ عَلَيْهِ سَمِعَ أَبَا عُثْمَانَ مَوْلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تُنْزَعُ الرَّحْمَةُ إِلاَّ مِنْ شَقِيٍّ " . قَالَ وَأَبُو عُثْمَانَ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يُعْرَفُ اسْمُهُ وَيُقَالُ هُوَ وَالِدُ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ أَبُو الزِّنَادِ وَقَدْ رَوَى أَبُو الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ حَدِيثٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, у деди: Мансур уни менга ёзиб юборди ва мен уни унга ўқиб бердим, у Муғира ибн Шуъбанинг озод қилган қули Абу Усмонни Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (эшитганини ривоят қилди), у деди: мен Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Раҳм-шафқат фақат бахтсиз кишидан тортиб олинади.» (Абу Исо) деди: Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Усмоннинг исми маълум эмас. Айтиладики, у Абу Зинод ундан ривоят қилган Мусо ибн Абу Усмоннинг отасидир. Абу Зинод Мусо ибн Абу Усмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа ҳадис ҳам ривоят қилган. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي قَابُوسَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ ارْحَمُوا مَنْ فِي الأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ الرَّحِمُ شُجْنَةٌ مِنَ الرَّحْمَنِ فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلَهُ اللَّهُ وَمَنْ قَطَعَهَا قَطَعَهُ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Амр ибн Динордан, у Абу Қобусдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Раҳмдилларга ар-Раҳмон раҳм қилади. Ердагиларга раҳм қилинглар, осмондаги Зот сизларга раҳм қилади. Раҳм (қариндошлик) ар-Раҳмондан бўлган бир шохъдир; ким уни уласа, Аллаҳ уни улайди, ким уни узса, Аллаҳ уни узади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى إِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Исмоил ибн Абу Холиддан, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га намозни барпо қилиш, закот бериш ва ҳар бир мусулмонга хайрихоҳлик қилиш устига байъат бердим.» (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الدِّينُ النَّصِيحَةُ " . ثَلاَثَ مِرَارٍ . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَنْ قَالَ " لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَتَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَجَرِيرٍ وَحَكِيمِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ أَبِيهِ وَثَوْبَانَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ажлондан, у ал-Қаъқў ибн Ҳакимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уч марта: «Дин — насиҳатдир,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, ким учун?» дедилар. У: «Аллаҳ учун, Унинг Китоби учун, мусулмонларнинг имомлари учун ва уларнинг оммаси учун,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Умар, Тамим ад-Дорий, Жарир, Ҳаким ибн Абу Язид — отасидан — ва Савбондан ҳам (ривоятлар) бордир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَخُونُهُ وَلاَ يَكْذِبُهُ وَلاَ يَخْذُلُهُ كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ عِرْضُهُ وَمَالُهُ وَدَمُهُ التَّقْوَى هَا هُنَا بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْتَقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي أَيُّوبَ .
Бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад ал-Қураший ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, у Ҳишом ибн Саъддан, у Зайд ибн Асламдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир; унга хиёнат қилмайди, унга ёлғон гапирмайди ва уни ёрдамсиз ташлаб қўймайди. Мусулмоннинг бутун (нарсаси) — унинг обрўйи, моли ва қони — бошқа мусулмонга ҳаромдир. Тақво мана шу ерда (қалбда)дир. Кишига ёмонлик сифатида ўзининг мусулмон биродарини менсимаслиги кифоядир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Али ва Абу Айюбдан ҳам (ривоятлар) бордир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ва бошқа бир неча (киши) ривоят қилди, улар дедилар: бизга Абу Усома ривоят қилди, у Бурайд ибн Абдуллоҳ ибн Абу Бурдадан, у бобоси Абу Бурдадан, у Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўмин мўмин учун худди бир бинога ўхшайди; унинг бир қисми бошқа қисмини маҳкамлайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَحَدَكُمْ مِرْآةُ أَخِيهِ فَإِنْ رَأَى بِهِ أَذًى فَلْيُمِطْهُ عَنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَيَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ضَعَّفَهُ شُعْبَةُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ .
Менга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Яҳё ибн Убайдуллоҳ хабар берди, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, сизлардан бирингиз ўз биродарининг ойнасидир. Бас, агар унда бирор нохуш нарсани кўрса, уни ундан кетказсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Яҳё ибн Убайдуллоҳни Шуъба заиф санаган. (Абу Исо) деди: Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бордир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ فِي الدُّنْيَا يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَنْ سَتَرَ عَلَى مُسْلِمٍ فِي الدُّنْيَا سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى أَبُو عَوَانَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ .
Бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад ал-Қураший ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, у ал-Аъмашдан (ривоят қилдики), у деди: менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (етказиб) ривоят қилинди. У: «Ким бир мусулмондан дунё қийинчиликларидан бир қийинчиликни кетказса, Аллаҳ ундан қиёмат куни қийинчиликларидан бир қийинчиликни кетказади. Ким дунёда қийинчиликка тушган кишига енгиллик берса, Аллаҳ унга дунё ва охиратда енгиллик беради. Ким дунёда бир мусулмоннинг (айбини) яширса, Аллаҳ унга дунё ва охиратда (айбини) яширади. Банда ўз биродарига ёрдам бериб турар экан, Аллаҳ бандага ёрдам бериб туради,» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Ибн Умар ва Уқба ибн Омирдан ҳам (ривоятлар) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Абу Авона ва бошқа бир неча (киши) бу ҳадисни ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилган ва уларда «менга Абу Солиҳдан ривоят қилинди» (деганини) зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ النَّهْشَلِيِّ، عَنْ مَرْزُوقٍ أَبِي بَكْرٍ التَّيْمِيِّ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ رَدَّ اللَّهُ عَنْ وَجْهِهِ النَّارَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Абу Бакр ан-Наҳшалийдан, у Марзуқ Абу Бакр ат-Таймийдан, у Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким ўз биродарининг обрўсини (ғийбатдан) ҳимоя қилса, Аллаҳ қиёмат куни унинг юзидан дўзахни қайтаради,» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Асмо бинт Язиддан ҳам (ривоят) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ يَلْتَقِيَانِ فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلاَمِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَهِشَامِ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي هِنْدٍ الدَّارِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, бизга аз-Зуҳрий ривоят қилди; (бошқа йўл билан) (Абу Исо) деди: бизга Саид ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Ато ибн Язид ал-Лайсийдан, у Абу Айюб ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонга ўз биродаридан уч (кун)дан ортиқ юз ўгириши ҳалол эмас; улар бир-бирлари билан дуч келсалар, бу бунисидан юз ўгиради ва бу бунисидан юз ўгиради. Уларнинг яхшироғи — биринчи бўлиб салом берувчидир,» дедилар. (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Анас, Абу Ҳурайра, Ҳишом ибн Омир ва Абу Ҳинд ад-Дорийдан ҳам (ривоятлар) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ الْمَدِينَةَ آخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ فَقَالَ لَهُ هَلُمَّ أُقَاسِمْكَ مَالِي نِصْفَيْنِ وَلِي امْرَأَتَانِ فَأُطَلِّقُ إِحْدَاهُمَا فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا فَتَزَوَّجْهَا . فَقَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ دُلُّونِي عَلَى السُّوقِ . فَدَلُّوهُ عَلَى السُّوقِ فَمَا رَجَعَ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ وَمَعَهُ شَيْءٌ مِنْ أَقِطٍ وَسَمْنٍ قَدِ اسْتَفْضَلَهُ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ وَعَلَيْهِ وَضَرٌ مِنْ صُفْرَةٍ فَقَالَ " مَهْيَمْ " . قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ . قَالَ " فَمَا أَصْدَقْتَهَا " . قَالَ نَوَاةً . قَالَ حُمَيْدٌ أَوْ قَالَ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ . فَقَالَ " أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَزْنُ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ وَزْنُ ثَلاَثَةِ دَرَاهِمَ وَثُلُثٍ . وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَزْنُ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ وَزْنُ خَمْسَةِ دَرَاهِمَ . سَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَذْكُرُ عَنْهُمَا هَذَا .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Абдураҳмон ибн Авф Мадинага келганида, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у билан Саъд ибн Рабииъ ўртасида биродарлик ўрнатдилар. Шунда у (Саъд) унга деди: «Кел, молимни сен билан иккига бўлай. Менинг иккита хотиним бор, мен улардан бирини талоқ қиламан; иддаси тугагач, сен унга уйлан.» У: «Аллаҳ аҳлинг ва молингга барака берсин. Менга бозорни кўрсатиб қўйинг,» деди. Улар унга бозорни кўрсатдилар. Ўша куни у фақат ўзи ортдирган бир оз қурут ва сариёғ билангина қайтди. Шундан кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни кўрдилар ва унинг устида сарғиш (хушбўй) изи бор эди. Шунда: «Бу нима?» дедилар. У: «Мен Ансорлардан бўлган бир аёлга уйландим,» деди. У (Набий): «Унга қанча маҳр бердинг?» дедилар. У: «Бир донак (олтин),» деди. Ҳумайд: «Ёки у: бир донак вазнича олтин, деди,» деб айтди. Шунда: «Бир қўй билан бўлса ҳам, валима (тўй ошини) бер,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Аҳмад ибн Ҳанбал деди: бир донак вазнича олтин уч дирҳам ва учдан бир дирҳам вазнидадир. Ишоқ ибн Иброҳим эса деди: бир донак вазнича олтин беш дирҳам вазнидадир. Мен Ишоқ ибн Мансурни улар иккисидан буни зикр қилаётганини эшитдим.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْغِيبَةُ قَالَ " ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ " . قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِيهِ مَا أَقُولُ قَالَ " إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدْ بَهَتَّهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у ал-Ало ибн Абдураҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: «Эй Аллаҳнинг Расули, ғийбат нима?» дейилди. У: «Биродарингни у ёқтирмайдиган нарса билан зикр қилишингдир,» дедилар. У: «Айтавер-чи, агар унда мен айтган нарса бўлса-чи?» деди. У: «Агар унда сен айтган нарса бўлса, сен уни ғийбат қилибсан; агар унда сен айтган нарса бўлмаса, сен унга бўҳтон қилибсан,» дедилар. У (Термизий) деди: бу бобда Абу Барза, Ибн Умар ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ الْعَطَّارُ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقَاطَعُوا وَلاَ تَدَابَرُوا وَلاَ تَبَاغَضُوا وَلاَ تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Абдулжаббор ибн ал-Ало ал-Аттор ва Саид ибн Абдураҳмон ривоят қилдилар, улар: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), дедилар. (Анас) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир-бирингиздан алоқани узманг, бир-бирингизга орқа ўгирманг, бир-бирингизга бузғунчилик (нафрат) қилманг, бир-бирингизга ҳасад қилманг ва, эй Аллаҳнинг бандалари, биродар бўлинг. Бир мусулмонга биродари билан уч (кун)дан ортиқ қаҳрлашиб туриш ҳалол эмас,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: бу бобда Абу Бакр ас-Сиддиқ, Зубайр ибн ал-Аввом, Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ فَهُوَ يَقُومُ بِهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга аз-Зуҳрий ривоят қилди, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки (киши)дан бошқасига ҳасад (қилиш) йўқ: Аллаҳ мол берган, уни кечаси-кундузи (Аллаҳ йўлида) сарфлайдиган киши, ва Аллаҳ Қуръон берган, уни кечаси-кундузи (намозда) қоим бўлиб ўқийдиган киши,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бунга ўхшаши Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ يَئِسَ أَنْ يَعْبُدَهُ الْمُصَلُّونَ وَلَكِنْ فِي التَّحْرِيشِ بَيْنَهُمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَسُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ عَنْ أَبِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَأَبُو سُفْيَانَ اسْمُهُ طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шубҳасиз, шайтон намоз ўқигувчилар унга ибодат қилишидан умидини узди, лекин (у) улар орасига адоват солишдан (умидини узмайди),» дедилар. У деди: бу бобда Анас ва Сулаймон ибн Амр ибн ал-Аҳвасдан, у отасидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Абу Суфённинг исми Талҳа ибн Нофиъдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ أُمِّ كُلْثُومٍ بِنْتِ عُقْبَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَيْسَ بِالْكَاذِبِ مَنْ أَصْلَحَ بَيْنَ النَّاسِ فَقَالَ خَيْرًا أَوْ نَمَى خَيْرًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у онаси Умму Кулсум бинти Уқбадан (ривоят қилдики), у (аёл) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Одамлар орасини ислоҳ қилиб, яхшилик айтадиган ёки яхшиликни етказадиган киши ёлғончи эмас,» деб айтаётганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، وَأَبُو أَحْمَدَ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ الْكَذِبُ إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ يُحَدِّثُ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ لِيُرْضِيَهَا وَالْكَذِبُ فِي الْحَرْبِ وَالْكَذِبُ لِيُصْلِحَ بَيْنَ النَّاسِ " . وَقَالَ مَحْمُودٌ فِي حَدِيثِهِ " لاَ يَصْلُحُ الْكَذِبُ إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَسْمَاءَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ خُثَيْمٍ . وَرَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَسْمَاءَ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди (бошқа санад); у деди: ва бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Бишр ибн ас-Сарий ва Абу Аҳмад ривоят қилдилар, улар: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Усмон ибн Хусаймдан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Асмо бинти Язоддан (ривоят қилдики), у (аёл) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ёлғон фақат уч (ҳолат)дан бошқасида ҳалол эмас: киши хотинини рози қилиш учун (унга айтадигани), урушдаги ёлғон ва одамлар орасини ислоҳ қилиш учун (айтиладиган) ёлғон,» дедилар. Маҳмуд ўз ҳадисида: «Ёлғон фақат уч (ҳолат)дан бошқасида дуруст бўлмайди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир; биз уни Асмонинг ҳадиси тариқасида фақат Ибн Хусаймнинг ҳадисидан биламиз. Бу ҳадисни Довуд ибн Абу Ҳинд Шаҳр ибн Ҳавшабдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди ва унда Асмодан (деганини) зикр қилмади. Буни бизга Муҳаммад ибн ал-Ало Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зоида Довуд ибн Абу Ҳинддан ривоят қилди. Ва бу бобда Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ لُؤْلُؤَةَ، عَنْ أَبِي صِرْمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ ضَارَّ ضَارَّ اللَّهُ بِهِ وَمَنْ شَاقَّ شَاقَّ اللَّهُ عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Луълуъадан, у Абу Сирмадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким (бировга) зарар етказса, Аллаҳ унга зарар етказади; ким (бировга) машаққат қилса, Аллаҳ унга машаққат қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ва бу бобда Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ الْعُكْلِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا فَرْقَدٌ السَّبَخِيُّ، عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ الْهَمْدَانِيِّ، وَهُوَ الطَّيِّبُ - عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَلْعُونٌ مَنْ ضَارَّ مُؤْمِنًا أَوْ مَكَرَ بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн ал-Ҳубоб ал-Уклий ривоят қилди, у деди: менга Абу Салама ал-Киндий ривоят қилди, у деди: бизга Фарқад ас-Сабахий ривоят қилди, у Мурра ибн Шароҳил ал-Ҳамдонийдан — у Таййиб (деб аталади) — у Абу Бакр ас-Сиддиқдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминга зарар етказган ёки унга макр қилган киши малъундир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، هُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ - عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у Яҳё ибн Саиддан, у Абу Бакрдан — у Ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазмдир — у Амрадан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жибрил менга қўшни (ҳақи)ни шу қадар тавсия қилавердики, ҳатто мен уни (қўшнини) меросхўр қилиб қўяди деб ўйладим,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ شَابُورَ، وَبَشِيرٍ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، ذُبِحَتْ لَهُ شَاةٌ فِي أَهْلِهِ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ أَهْدَيْتُمْ لِجَارِنَا الْيَهُودِيِّ أَهْدَيْتُمْ لِجَارِنَا الْيَهُودِيِّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَالْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي شُرَيْحٍ وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Довуд ибн Шобурдан ва Башир Абу Исмоилдан, у Мужоҳиддан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ ибн Амр учун аҳли (оиласи) ичида бир қўй сўйилибди. У келганида: «Яҳудий қўшнимизга (ундан) бердингизми? Яҳудий қўшнимизга бердингизми?» деди. (Кейин:) Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Жибрил менга қўшни (ҳақи)ни шу қадар тавсия қилавердики, ҳатто мен уни (қўшнини) меросхўр қилиб қўяди деб ўйладим,» деб айтаётганларини эшитдим, (деди). У деди: бу бобда Оиша, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Анас, Миқдод ибн ал-Асвад, Уқба ибн Омир, Абу Шурайҳ ва Абу Умамадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл (санад) жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Мужоҳиддан, у Оиша ва Абу Ҳурайрадан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ الأَصْحَابِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِصَاحِبِهِ وَخَيْرُ الْجِيرَانِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِجَارِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у Ҳайва ибн Шурайҳдан, у Шароҳбил ибн Шарикдан, у Абу Абдураҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ ҳузурида дўстларнинг яхшиси ўз дўстига яхшилик қиладиганидир; Аллаҳ ҳузурида қўшниларнинг яхшиси ўз қўшнисига яхшилик қиладиганидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Абдураҳмон ал-Ҳубулийнинг исми Абдуллоҳ ибн Язоддир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ فِتْيَةً تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِنْ طَعَامِهِ وَلْيُلْبِسْهُ مِنْ لِبَاسِهِ وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيُعِنْهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Восилдан, у ал-Маърур ибн Сувайддан, у Абу Заррдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «(Хизматкорларингиз) сизнинг биродарларингиздир; Аллаҳ уларни сизнинг қўлларингиз остида (хизматкор) қилиб қўйган. Кимнинг биродари унинг қўли остида бўлса, уни ўзи ейдиган таомдан едирсин, ўзи киядиган кийимдан кийдирсин ва унга уддасидан чиқолмайдиган иш юкламасин. Агар унга уддасидан чиқолмайдиган иш юкласа, унга ёрдам берсин,» дедилар. У деди: бу бобда Али, Умму Салама, Ибн Умар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ يَحْيَى، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ، عَنْ مُرَّةَ الطَّيِّبِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ سَيِّئُ الْمَلَكَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ فِي فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язод ибн Ҳорун ривоят қилди, у Ҳаммом ибн Яҳёдан, у Фарқад ас-Сабахийдан, у Мурра ат-Таййибдан, у Абу Бакрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ўз қўл остидагиларга (хизматкорларига) ёмон муомала қиладиган киши жаннатга кирмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Айюб ас-Сахтиёний ва бошқа бир нечта (олим) Фарқад ас-Сабахий ҳақида унинг ёдлаш (хотираси) жиҳатидан (танқидий) гапиришган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم نَبِيُّ التَّوْبَةِ " مَنْ قَذَفَ مَمْلُوكَهُ بَرِيئًا مِمَّا قَالَ لَهُ أَقَامَ عَلَيْهِ الْحَدَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ كَمَا قَالَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَابْنُ أَبِي نُعْمٍ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي نُعْمٍ الْبَجَلِيُّ يُكْنَى أَبَا الْحَكَمِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Фузайл ибн Ғазвондан, у Ибн Абу Нуъмдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам), тавба пайғамбари: «Ким ўз қулини, ўзи айтган (айб)дан бери (пок) бўла туриб, (зино билан) қараласа, агар (айтгани) у айтганидек бўлмаса, қиёмат куни унга ҳад (жазоси) татбиқ қилинади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Нуъм — у Абдураҳмон ибн Абу Нуъм ал-Бажалийдир, куняси Абул-Ҳакам. Ва бу бобда Сувайд ибн Муқаррин ва Абдуллоҳ ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كُنْتُ أَضْرِبُ مَمْلُوكًا لِي فَسَمِعْتُ قَائِلاً مِنْ خَلْفِي يَقُولُ " اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ " . فَالْتَفَتُّ فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَلَّهُ أَقْدَرُ عَلَيْكَ مِنْكَ عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ فَمَا ضَرَبْتُ مَمْلُوكًا لِي بَعْدَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَإِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ هُوَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ شَرِيكٍ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Муъаммал ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Масъуд ал-Ансорийдан (ривоят қилдики), у деди: мен ўз қулимни ураётган эдим, шунда орқамдан бир айтувчининг: «Билиб қўй, эй Абу Масъуд! Билиб қўй, эй Абу Масъуд!» деяётганини эшитдим. Мен ўгирилиб қарасам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эканлар. У: «Аллаҳ сенинг унга (қодир бўлганингдан) кўра сенга кўпроқ қодирдир,» дедилар. Абу Масъуд деди: шундан кейин мен ўз қулимни урмадим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Иброҳим ат-Таймий — у Иброҳим ибн Язод ибн Шарикдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عَبَّاسٍ الْحَجَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمْ أَعْفُو عَنِ الْخَادِمِ فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمْ أَعْفُو عَنِ الْخَادِمِ فَقَالَ " كُلَّ يَوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ نَحْوًا مِنْ هَذَا . وَالْعَبَّاسُ هُوَ ابْنُ جُلَيْدٍ الْحَجَرِيُّ الْمِصْرِيُّ . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ришдин ибн Саъд ривоят қилди, у Абу Ҳониъ ал-Хавлонийдан, у Аббос ал-Ҳажарийдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб: «Эй Аллаҳнинг Расули, мен хизматкорни неча марта авф қилай?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сукут қилдилар. Сўнг у (яна): «Эй Аллаҳнинг Расули, мен хизматкорни неча марта авф қилай?» деди. У: «Ҳар куни етмиш марта,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни Абдуллоҳ ибн Ваҳб Абу Ҳониъ ал-Хавлонийдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Аббос — у Ибн Жулайд ал-Ҳажарий ал-Мисрийдир. Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, у Абу Ҳониъ ал-Хавлонийдан, шу санад билан шунга ўхшаш. Баъзилари бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Ваҳбдан, шу санад билан ривоят қилиб, «Абдуллоҳ ибн Амрдан» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا ضَرَبَ أَحَدُكُمْ خَادِمَهُ فَذَكَرَ اللَّهَ فَارْفَعُوا أَيْدِيَكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو هَارُونَ الْعَبْدِيُّ اسْمُهُ عُمَارَةُ بْنُ جُوَيْنٍ . قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الْعَطَّارُ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ضَعَّفَ شُعْبَةُ أَبَا هَارُونَ الْعَبْدِيَّ . قَالَ يَحْيَى وَمَا زَالَ ابْنُ عَوْنٍ يَرْوِي عَنْ أَبِي هَارُونَ حَتَّى مَاتَ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Суфёндан, у Абу Ҳорун ал-Абдийдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингиз хизматкорини ураётганда у Аллаҳни зикр қилса (Аллаҳ деб ёлворса), қўлларингизни кўтаринг (уришни тўхтатинг),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳорун ал-Абдийнинг исми Умора ибн Жувайндир. У деди: Абу Бакр ал-Аттор деди: Али ибн ал-Мадиний деди: Яҳё ибн Саид деди: Шуъба Абу Ҳорун ал-Абдийни заиф (санаган) эди. Яҳё деди: Ибн Авн вафот этгунича Абу Ҳорундан ривоят қилиб келаверди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى، عَنْ نَاصِحٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأَنْ يُؤَدِّبَ الرَّجُلُ وَلَدَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَتَصَدَّقَ بِصَاعٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَنَاصِحٌ هُوَ ابْنُ الْعَلاَءِ كُوفِيٌّ لَيْسَ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ بِالْقَوِيِّ وَلاَ يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيثُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَنَاصِحٌ شَيْخٌ آخَرُ بَصْرِيٌّ يَرْوِي عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ وَغَيْرِهِ هُوَ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Яъло ривоят қилди, Носиҳдан, у Симок ибн Ҳарбдан, у Жобир ибн Самурадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кишининг ўз фарзандини одоб билан тарбиялаши, бир сў (таом) садақа қилишидан яхшироқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Носиҳ — у Ибнул-Алодир, куфалик бўлиб, ҳадис аҳли наздида қувватли (рови) эмас, ва бу ҳадис фақат шу йўл (санад) билангина маълум. Носиҳ деган бошқа бир басралик шайх ҳам бор, у Аммор ибн Абу Аммор ва бошқалардан ривоят қилади, у бундан кўра ишончлироқдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَامِرُ بْنُ أَبِي عَامِرٍ الْخَزَّازُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا نَحَلَ وَالِدٌ وَلَدًا مِنْ نَحْلٍ أَفْضَلَ مِنْ أَدَبٍ حَسَنٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَامِرِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ الْخَزَّازِ وَهُوَ عَامِرُ بْنُ صَالِحِ بْنِ رُسْتُمَ الْخَزَّازُ وَأَيُّوبُ بْنُ مُوسَى هُوَ ابْنُ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِي . وَهَذَا عِنْدِي حَدِيثٌ مُرْسَلٌ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, у деди: бизга Омир ибн Абу Омир ал-Хаззоз ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ибн Мусо ривоят қилди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ота ўз фарзандига яхши одобдан кўра афзалроқ бирор нарса ҳадя қилган эмас,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Омир ибн Абу Омир ал-Хаззознинг ҳадисидангина биламиз, у эса Омир ибн Солиҳ ибн Рустам ал-Хаззоздир. Айюб ибн Мусо — у Амр ибн Саид ибнул-Ос ўғлининг (авлодидандир). Бу менимча мурсал ҳадисдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَيُثِيبُ عَلَيْهَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ عَنْ هِشَامٍ .
Бизга Яҳё ибн Аксам ва Али ибн Хашрам ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (розияллаҳу анҳо ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳадя қабул қилар ва унинг эвазига (мукофот) қайтарар эдилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Анас, Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл (санад) билан ҳасан ғариб саҳиҳдир, биз уни Исо ибн Юнуснинг Ҳишомдан (қилган) ҳадисидан бошқа йўл билан марфуъ (кўтарилган) ҳолда билмаймиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لاَ يَشْكُرِ النَّاسَ لاَ يَشْكُرِ اللَّهَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар берди, у деди: бизга ар-Рабиъ ибн Муслим ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Зиёд ривоят қилди, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким одамларга шукр қилмаса, Аллаҳга шукр қилмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، ح وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَشْكُرِ النَّاسَ لَمْ يَشْكُرِ اللَّهَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَالأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, Ибн Абу Лайладан; (бошқа санад) — ва бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ар-Руосий ривоят қилди, Ибн Абу Лайладан, у Атийядан, у Абу Саиддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким одамларга шукр қилмаса, Аллаҳга шукр қилмаган бўлади,» дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, ал-Ашъас ибн Қайс ва Нуъмон ибн Баширдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُرَشِيُّ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ وَأَمْرُكَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلاَلِ لَكَ صَدَقَةٌ وَبَصَرُكَ لِلرَّجُلِ الرَّدِيءِ الْبَصَرِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَةَ وَالْعَظْمَ عَنِ الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِفْرَاغُكَ مِنْ دَلْوِكَ فِي دَلْوِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَحُذَيْفَةَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو زُمَيْلٍ اسْمُهُ سِمَاكُ بْنُ الْوَلِيدِ الْحَنَفِيُّ .
Бизга Аббос ибн Абдулазим ал-Анбарий ривоят қилди, у деди: бизга ан-Назр ибн Муҳаммад ал-Жураший ал-Ямомий ривоят қилди, у деди: бизга Икрима ибн Аммор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Зумайл ривоят қилди, Молик ибн Марсаддан, у отасидан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Биродаринг юзига табассум қилишинг сен учун садақадир, яхшиликка буюришинг ва ёмонликдан қайтаришинг садақадир, адашган ерда бир кишига йўл кўрсатишинг сен учун садақадир, кўзи хира киши учун кўриб беришинг сен учун садақадир, йўлдан тош, тикан ва суякни олиб ташлашинг сен учун садақадир, ўз челагингдан биродарингнинг челагига (сув) қуйиб беришинг сен учун садақадир,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Ибн Масъуд, Жобир, Ҳузайфа, Оиша ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Зумайлнинг исми Симок ибнул-Валидал-Ҳанафийдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْسَجَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ مَنَحَ مَنِيحَةَ لَبَنٍ أَوْ وَرِقٍ أَوْ هَدَى زُقَاقًا كَانَ لَهُ مِثْلُ عِتْقِ رَقَبَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ وَشُعْبَةُ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ هَذَا الْحَدِيثَ . وَفِي الْبَابِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " مَنْ مَنَحَ مَنِيحَةَ وَرِقٍ " . إِنَّمَا يَعْنِي بِهِ قَرْضَ الدَّرَاهِمِ قَوْلُهُ " أَوْ هَدَى زُقَاقًا " . يَعْنِي بِهِ هِدَايَةَ الطَّرِيقِ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Юсуф ибн Абу Ишоқ ривоят қилди, отасидан, у Абу Ишоқдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан (ривоят қилдики), у деди: Абдурраҳмон ибн Авсажадан эшитдим, у: ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳу)дан эшитдим, у: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким сут берадиган (сигир ёки туя)ни вақтинча фойдаланиш учун берса, ёки кумуш (қарз) берса, ёки бир йўлни кўрсатиб қўйса, унга бир қул озод қилганча (ажр) бўлади,» деяётганларини эшитдим, дер эди, деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Абу Ишоқнинг Талҳа ибн Мусаррифдан (қилган) ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл (санад) билангина биламиз. Мансур ибнул-Муътамир ва Шуъба ҳам бу ҳадисни Талҳа ибн Мусаррифдан ривоят қилганлар. Бу бобда Нуъмон ибн Баширдан ҳам (ривоят бор). У зотнинг «Ким кумуш манийҳа (қарз) берса,» деган сўзларининг маъноси — бу билан дирҳамларни қарз беришни назарда тутади. «Ёки бир йўлни кўрсатиб қўйса,» деган сўзлари билан эса йўл кўрсатишни назарда тутади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِي فِي طَرِيقٍ إِذْ وَجَدَ غُصْنَ شَوْكٍ فَأَخَّرَهُ فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ فَغَفَرَ لَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي ذَرٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, Молик ибн Анасдан, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Бир киши йўлда юриб кетаётиб, тиканли шохни топиб қолди-да, уни (йўлдан) четга олди. Шунинг учун Аллаҳ уни мамнун қабул қилиб, уни мағфират қилди,» дедилар. Бу бобда Абу Барза, Ибн Аббос ва Абу Заррдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَتِيكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا حَدَّثَ الرَّجُلُ الْحَدِيثَ ثُمَّ الْتَفَتَ فَهِيَ أَمَانَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَإِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар берди, Ибн Абу Зиъбдан, у деди: менга Абдурраҳмон ибн Ато хабар берди, Абдулмалик ибн Жобир ибн Атикдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Бир киши (бошқасига) бирор гап айтиб, сўнг (атрофига) ўгирилиб қараса, у (гап) омонатдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Ибн Абу Зиъбнинг ҳадисидангина биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ، زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنْ شَيْءٍ إِلاَّ مَا أَدْخَلَ عَلَىَّ الزُّبَيْرُ أَفَأُعْطِي قَالَ " نَعَمْ وَلاَ تُوكِي فَيُوكَى عَلَيْكِ " . يَقُولُ لاَ تُحْصِي فَيُحْصَى عَلَيْكِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنهما وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا عَنْ أَيُّوبَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ .
Бизга Абул-Хаттоб Зиёд ибн Яҳё ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Вардон ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Ибн Абу Мулайкадан, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, менда Зубайр киритган (мол)дан бошқа ҳеч нарсам йўқ, шундан (садақа) берайинми?» дедим. У: «Ҳа, лекин (тугун)ни боғлаб (мол)ни сақлама, йўқса сенга (ризқ) сақланиб қолади,» дедилар. Яъни: «Санаб (сақлаб) қўйма, йўқса сенга (ҳам ҳисоблаб) санаб қўйилади,» демоқдалар. Бу бобда Оиша ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзилар бу ҳадисни шу санад билан Ибн Абу Мулайкадан, у Аббод ибн Абдуллоҳ ибназ-Зубайрдан, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллаҳу анҳумо)дан (қилиб) ривоят қилганлар. Бир неча (рови) буни Айюбдан ривоят қилиб, ундаги Аббод ибн Абдуллоҳ ибназ-Зубайрни зикр қилмаганлар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " السَّخِيُّ قَرِيبٌ مِنَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْجَنَّةِ قَرِيبٌ مِنَ النَّاسِ بَعِيدٌ مِنَ النَّارِ وَالْبَخِيلُ بَعِيدٌ مِنَ اللَّهِ بَعِيدٌ مِنَ الْجَنَّةِ بَعِيدٌ مِنَ النَّاسِ قَرِيبٌ مِنَ النَّارِ وَلَجَاهِلٌ سَخِيٌّ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ عَابِدٍ بَخِيلٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ مُحَمَّدٍ . وَقَدْ خُولِفَ سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ إِنَّمَا يُرْوَى عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَائِشَةَ شَيْءٌ مُرْسَلٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Муҳаммад ал-Варроқ ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Сахий (киши) Аллаҳга яқин, жаннатга яқин, одамларга яқин, дўзахдан узоқдир. Бахил эса Аллаҳдан узоқ, жаннатдан узоқ, одамлардан узоқ, дўзахга яқиндир. Сахий бўлган нодон (киши), бахил бўлган обиддан Аллаҳ (азза ва жалл) наздида кўпроқ севимлироқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни Яҳё ибн Саиднинг ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадисидан фақат Саид ибн Муҳаммаднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Саид ибн Муҳаммад бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан ривоят қилишда (бошқаларга) мухолиф бўлган; аслида у Яҳё ибн Саиддан, у Оишадан (қилинган) мурсал бир нарса сифатида ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَالِبٍ الْحُدَّانِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَصْلَتَانِ لاَ تَجْتَمِعَانِ فِي مُؤْمِنٍ الْبُخْلُ وَسُوءُ الْخُلُقِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَدَقَةَ بْنِ مُوسَى . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Абу Ҳафс Амр ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Садақа ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Динор ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Ғолиб ал-Ҳуддонийдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки хислат мўминда жам бўлмайди: бахиллик ва ёмон ахлоқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Садақа ибн Мусонинг ҳадисидангина биламиз. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ، عَنْ مُرَّةَ الطَّيِّبِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ خِبٌّ وَلاَ مَنَّانٌ وَلاَ بَخِيلٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Садақа ибн Мусо ривоят қилди, Фарқад ас-Сабахийдан, у Мурра ат-Таййибдан, у Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Алдоқчи ҳам, миннат қилувчи ҳам, бахил ҳам жаннатга кирмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ بِشْرِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُؤْمِنُ غِرٌّ كَرِيمٌ وَالْفَاجِرُ خِبٌّ لَئِيمٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, Бишр ибн Рофиъдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўмин соддадил (лекин) карамлидир, фожир эса маккор (ва) пасткашдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл (санад) билангина биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلَى أَهْلِهِ صَدَقَةٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар берди, Шуъбадан, у Адий ибн Собитдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Кишининг ўз аҳли (оиласи) учун қилган нафақаси садақадир,» дедилар. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Амр ибн Умайя аз-Замрий ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفْضَلُ الدِّينَارِ دِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى عِيَالِهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى دَابَّتِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى أَصْحَابِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ بَدَأَ بِالْعِيَالِ . ثُمَّ قَالَ فَأَىُّ رَجُلٍ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ رَجُلٍ يُنْفِقُ عَلَى عِيَالٍ لَهُ صِغَارٍ يُعِفُّهُمُ اللَّهُ بِهِ وَيُغْنِيهِمُ اللَّهُ بِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абу Асмодан, у Савбон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Энг афзал динор — кишининг ўз оиласига сарфлаган диноридир, ва кишининг Аллаҳ йўлида улови (отига) сарфлаган диноридир, ва кишининг Аллаҳ йўлида ўз ҳамроҳларига сарфлаган диноридир,» дедилар. Абу Қилоба деди: У (олдин) оиладан бошлади. Сўнг (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: Қайси киши, кичик болалари бўлган оиласига сарф қиладиган — Аллаҳ у билан уларни (ҳаром нарсалардан) иффатли қиладиган ва у билан уларни бой қиладиган кишидан кўра кўпроқ ажрлидир? Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أَبْصَرَتْ عَيْنَاىَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ قَالَ " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ " . قَالُوا وَمَا جَائِزَتُهُ قَالَ " يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَالضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ وَمَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَسْكُتْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Шурайҳ ал-Адавийдан (ривоят қилдики), у деди: Икки кўзим Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрди ва икки қулоғим у зотни гапирган пайтларида эшитди: «Ким Аллаҳга ва охират кунига имон келтирса, меҳмонини иззат-икром қилиб, унинг ҳаққини (жоизасини) берсин,» дедилар. Улар: «Унинг жоизаси нима?» дедилар. У: «Бир кун ва бир кеча (энг яхши зиёфат беришидир), меҳмондорчилик эса уч кундир, ундан кейингиси садақадир. Ким Аллаҳга ва охират кунига имон келтирса, яхши (сўз) айтсин ёки жим турсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ وَجَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَمَا أُنْفِقَ عَلَيْهِ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَثْوِيَ عِنْدَهُ حَتَّى يُحْرِجَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَقَدْ رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيُّ هُوَ الْكَعْبِيُّ وَهُوَ الْعَدَوِيُّ اسْمُهُ خُوَيْلِدُ بْنُ عَمْرٍو . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " لاَ يَثْوِي عِنْدَهُ " . يَعْنِي الضَّيْفَ لاَ يُقِيمُ عِنْدَهُ حَتَّى يَشْتَدَّ عَلَى صَاحِبِ الْمَنْزِلِ وَالْحَرَجُ هُوَ الضِّيقُ إِنَّمَا قَوْلُهُ " حَتَّى يُحْرِجَهُ " . يَقُولُ حَتَّى يُضَيِّقَ عَلَيْهِ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ибн Ажлондан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Шурайҳ ал-Каъбийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Меҳмондорчилик уч кундир, унинг жоизаси (энг яхши икроми) эса бир кун ва бир кечадир, ундан кейин унга сарфланган нарса садақадир. Ва (меҳмонга) уни (мезбонни) танг аҳволга солиб қўйгунича унинг олдида туриб қолиши ҳалол эмас,» дедилар. Бу бобда Оиша ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Буни Молик ибн Анас ва ал-Лайс ибн Саъд ҳам Саид ал-Мақбурийдан ривоят қилганлар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Шурайҳ ал-Хузоий — у ал-Каъбийдир ва у ал-Адавийдир, исми Хувайлид ибн Амрдир. У зотнинг «Унинг олдида туриб қолмасин,» деган сўзларининг маъноси — яъни меҳмон уй эгасига оғир ботадиган даражада унинг олдида туриб қолмасин. «Ҳараж» — торчилик (қийинчилик) демакдир; у зотнинг «уни ҳаражга солиб қўйгунича,» деган сўзлари — яъни уни танг аҳволга солиб қўйгунича, демоқдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " السَّاعِي عَلَى الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ كَالَّذِي يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ " . حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ ذَلِكَ . وَهَذَا الْحَدِيثُ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْغَيْثِ اسْمُهُ سَالِمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ وَثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ مَدَنِيٌّ وَثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ شَامِيٌّ .
Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик, Сафвон ибн Сулаймдан ривоят қилди, у (ҳадисни) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кўтариб (ривоят қиладики), у: «Бева аёл ва мискинга (ғамхўрлик қилиб) саъй-ҳаракат қилувчи киши Аллаҳ йўлидаги мужоҳид кабидир, ёки кундузи рўза тутиб, кечаси қоим турувчи кабидир,» дедилар. Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик, Савр ибн Зайд ад-Дийлийдан, у Абул-Ғайсдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абул-Ғайснинг исми Солим бўлиб, у Абдуллоҳ ибн Мутееънинг озод қилган қулидир. Савр ибн Зайд маданийлик, Савр ибн Язид эса шомликдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُنْكَدِرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ وَإِنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلْقٍ وَأَنْ تُفْرِغَ مِنْ دَلْوِكَ فِي إِنَاءِ أَخِيكَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Мункадир ибн Муҳаммад ибн ал-Мункадир, отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар бир яхшилик садақадир. Ва албатта, яхшиликлардан бири биродарингни очиқ чеҳра билан кутиб олишинг ва ўз челагингдан биродарингнинг идишига (сув) қуйиб беришингдир,» дедилар. Бу бобда Абу Заррдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ وَيَتَحَرَّى الصِّدْقَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّيقًا وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَمَا يَزَالُ الْعَبْدُ يَكْذِبُ وَيَتَحَرَّى الْكَذِبَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Шақиқ ибн Саламадан, у Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ростгўйликни лозим тутинг. Чунки ростгўйлик яхшиликка бошлайди, яхшилик эса жаннатга бошлайди. Киши рост сўзлаб, ростгўйликка интилавериб, охири Аллаҳ ҳузурида сиддиқ (жуда ростгўй) деб ёзилади. Ва сизларни ёлғондан огоҳ қиламан. Чунки ёлғон фожирликка бошлайди, фожирлик эса дўзахга бошлайди. Банда ёлғон сўзлаб, ёлғонга интилавериб, охири Аллаҳ ҳузурида каззоб (жуда ёлғончи) деб ёзилади,» дедилар. Бу бобда Абу Бакр Сиддиқ, Умар, Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийр ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ هَارُونَ الْغَسَّانِيِّ حَدَّثَكُمْ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَذَبَ الْعَبْدُ تَبَاعَدَ عَنْهُ الْمَلَكُ مِيلاً مِنْ نَتْنِ مَا جَاءَ بِهِ " . قَالَ يَحْيَى فَأَقَرَّ بِهِ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ تَفَرَّدَ بِهِ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ .
Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, у деди: мен Абдурраҳим ибн Ҳорун ал-Ғассонийга: «Сизларга Абдулазиз ибн Абу Раввод, Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдими?» дедим, (у ривоятки,) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Банда ёлғон сўзлаганида, у келтирган (ёлғоннинг) бадбўйлигидан фаришта ундан бир мил узоқлашади,» дедилар. Яҳё деди: шунда Абдурраҳим ибн Ҳорун буни тасдиқлаб: «Ҳа,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз буни фақат шу йўл билан биламиз, уни фақат Абдурраҳим ибн Ҳорун якка ҳолда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ خُلُقٌ أَبْغَضَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْكَذِبِ وَلَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يُحَدِّثُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْكِذْبَةِ فَمَا يَزَالُ فِي نَفْسِهِ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ مِنْهَا تَوْبَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ, Маъмардан, у Айюбдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ёлғондан кўра ёмонроқ кўрилган бирор хулқ йўқ эди. Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида ёлғон (сўз) сўзласа, (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) у (киши) бундан тавба қилганини билмагунларича, бу ҳол у зотнинг кўнглида (ғаш бўлиб) тинмасдан турарди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا كَانَ الْفُحْشُ فِي شَيْءٍ إِلاَّ شَانَهُ وَمَا كَانَ الْحَيَاءُ فِي شَيْءٍ إِلاَّ زَانَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний ва бошқа бир неча (рови) ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ, Маъмардан, у Собитдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Беҳаёлик (фаҳш) қайси нарсада бўлса, албатта уни айблаб-уятга қолдиради, ҳаё қайси нарсада бўлса, албатта уни безатади,» дедилар. Бу бобда Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз буни фақат Абдурраззоқнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خِيَارُكُمْ أَحَاسِنُكُمْ أَخْلاَقًا " . وَلَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, ал-Аъмашдан хабар берди, у деди: мен Абу Воилнинг Масруқдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларнинг яхшиларингиз хулқи гўзалроқ бўлганларингиздир,» дедилар. Ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) беҳаё (сўзли) ҳам, қўпол сўзланувчи ҳам эмас эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلاَعَنُوا بِلَعْنَةِ اللَّهِ وَلاَ بِغَضَبِهِ وَلاَ بِالنَّارِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Ҳишом, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура ибн Жундаб (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир-бирингизни Аллаҳнинг лаънатига, на Ғазабига, на дўзахига (ҳавола қилиб) лаънатламанглар,» дедилар. У (Термизий) деди: бу бобда Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Ибн Умар ва Имрон ибн Ҳусайндан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الأَزْدِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ الْمُؤْمِنُ بِالطَّعَّانِ وَلاَ اللَّعَّانِ وَلاَ الْفَاحِشِ وَلاَ الْبَذِيءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ал-Аздий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Собиқ, Исроилдан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўмин таъна қилувчи ҳам, лаънатловчи ҳам, беҳаё (фаҳш сўзли) ҳам, фаҳш тилли (бадзабон) ҳам эмасдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, ва Абдуллоҳдан бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنْ رَجُلاً، لَعَنَ الرِّيحَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ تَلْعَنِ الرِّيحَ فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَإِنَّهُ مَنْ لَعَنَ شَيْئًا لَيْسَ لَهُ بِأَهْلٍ رَجَعَتِ اللَّعْنَةُ عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ بِشْرِ بْنِ عُمَرَ .
Бизга Зайд ибн Ахзам ат-Тоий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Бишр ибн Умар ривоят қилди, бизга Абон ибн Язид, Қатодадан, у Абул-Олиядан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, (у ривоятки,) бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида шамолни лаънатлади. Шунда у зот: «Шамолни лаънатлама, чунки у (Аллаҳдан) буюрилгандир. Ким бирор нарсани у (лаънатга) лойиқ бўлмаса-да лаънатласа, лаънат ўзига қайтади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Бишр ибн Умардан бошқа бирор киши (санадли қилиб) муснад ривоят қилганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عِيسَى الثَّقَفِيِّ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَعَلَّمُوا مِنْ أَنْسَابِكُمْ مَا تَصِلُونَ بِهِ أَرْحَامَكُمْ فَإِنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ مَحَبَّةٌ فِي الأَهْلِ مَثْرَاةٌ فِي الْمَالِ مَنْسَأَةٌ فِي الأَثَرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " مَنْسَأَةٌ فِي الأَثَرِ " . يَعْنِي زِيَادَةً فِي الْعُمُرِ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Абдулмалик ибн Исо ас-Сақафийдан, у Язид мавлал-Мунбаъисдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Насаб-шажараларингиздан қариндошлик алоқаларингизни улашга етадиган миқдорини ўрганинглар. Чунки қариндошлик риштасини улаш аҳл орасида меҳр-муҳаббат, молда барака-кўпайтириш, умрда узайтиришдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ғарибдир. У зотнинг «Асарда (умрда) узайтириш» деган сўзларининг маъноси умрнинг зиёдалашиши демакдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا دَعْوَةٌ أَسْرَعَ إِجَابَةً مِنْ دَعْوَةِ غَائِبٍ لِغَائِبٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالإِفْرِيقِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ هُوَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Қабиса, Суфёндан, у Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъумдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ғойибнинг ғойиб учун қилган дуосидан тезроқ ижобат бўладиган бирор дуо йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз буни фақат шу йўл билан биламиз. Ал-Ифриқий ҳадисда заиф саналади, у Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъумдир. Абдуллоҳ ибн Язид эса Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُسْتَبَّانِ مَا قَالاَ فَعَلَى الْبَادِي مِنْهُمَا مَا لَمْ يَعْتَدِ الْمَظْلُومُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад, ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, (у ривоятки,) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир-бирини сўкишган икки кишининг айтган (сўзлари)нинг (гуноҳи), мазлум (ҳаддан ошиб) жавоб қайтармагунча, улардан биринчи бошлаганининг бўйнидадир,» дедилар. Бу бобда Саъд, Ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибн Муғаффалдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَسُبُّوا الأَمْوَاتَ فَتُؤْذُوا الأَحْيَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدِ اخْتَلَفَ أَصْحَابُ سُفْيَانَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَرَوَى بَعْضُهُمْ مِثْلَ رِوَايَةِ الْحَفَرِيِّ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً يُحَدِّثُ عِنْدَ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий, Суфёндан, у Зиёд ибн Илоқадан ривоят қилди, у деди: мен ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўликларни сўкманглар, (шу билан) тирикларга озор берманглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Суфённинг шогирдлари бу ҳадисда ихтилоф қилдилар. Уларнинг баъзилари ал-Ҳафарийнинг ривояти каби ривоят қилди, баъзилари эса Суфёндан, у Зиёд ибн Илоқадан (ривоят қилиб) деди: мен бир кишининг ал-Муғийра ибн Шуъба ҳузурида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини ривоят қилганини эшитдим, деб ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ زُبَيْدٌ قُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ أَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, бизга Суфён, Зубайд ибн ал-Ҳорисдан, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмонни сўкиш фисқдир, у билан жанг қилиш эса куфрдир,» дедилар. Зубайд деди: мен Абу Воилга: «Сен буни Абдуллоҳдан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ غُرَفًا تُرَى ظُهُورُهَا مِنْ بُطُونِهَا وَبُطُونُهَا مِنْ ظُهُورِهَا " . فَقَامَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ لِمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لِمَنْ أَطَابَ الْكَلاَمَ وَأَطْعَمَ الطَّعَامَ وَأَدَامَ الصِّيَامَ وَصَلَّى لِلَّهِ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ هَذَا مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَهُوَ كُوفِيٌّ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ الْقُرَشِيُّ مَدَنِيٌّ وَهُوَ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَكِلاَهُمَا كَانَا فِي عَصْرٍ وَاحِدٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Али ибн Мушир, Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у ан-Нуъмон ибн Саъддан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, жаннатда шундай ғурфалар (хоналар) борки, уларнинг ташқариси ичкарисидан, ичкариси эса ташқарисидан кўриниб туради,» дедилар. Шунда бир аъробий ўрнидан туриб: «Эй Аллаҳнинг Расули, улар ким учун?» деди. У зот: «Яхши сўз айтган, таом едирган, рўзани давом эттирган ва одамлар ухлаб ётган пайтда кечаси Аллаҳ учун намоз ўқиган киши учундир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз буни фақат Абдурраҳмон ибн Ишоқнинг ҳадисидан биламиз. Баъзи ҳадис аҳли бу Абдурраҳмон ибн Ишоқ ҳақида унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) жиҳатидан (танқидий) сўз айтишган, у куфалик эди. Абдурраҳмон ибн Ишоқ ал-Қураший эса маданийлик бўлиб, ундан ишончлироқдир. Уларнинг иккаласи ҳам бир даврда яшаган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نِعِمَّا لأَحَدِهِمْ أَنْ يُطِيعَ رَبَّهُ وَيُؤَدِّيَ حَقَّ سَيِّدِهِ " يَعْنِي الْمَمْلُوكَ . وَقَالَ كَعْبٌ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, (у ривоятки,) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Улардан бирининг Роббига итоат қилиши ва хўжасининг ҳаққини адо этиши нақадар яхшидир!» дедилар — яъни қулни (назарда тутиб). Ва Каъб: «Аллаҳ ва Унинг Расули рост сўзлади,» деди. Бу бобда Абу Мусо ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ أُرَاهُ قَالَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَبْدٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَرَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ بِهِ رَاضُونَ وَرَجُلٌ يُنَادِي بِالصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ وَكِيعٍ وَأَبُو الْيَقْظَانِ اسْمُهُ عُثْمَانُ بْنُ قَيْسٍ وَيُقَالُ ابْنُ عُمَيْرٍ وَهُوَ أَشْهَرُ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Вакииъ, Суфёндан, у Абул-Яқзондан, у Зозондан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (тоифа киши) — уни қиёмат куни дедилар деб ўйлайман — мушк уюмлари устида бўлади: Аллаҳнинг ҳаққини ва хўжаларининг ҳаққини адо этган қул, бирор қавмга имом бўлган ва улар ундан рози бўлган киши, ҳамда ҳар кун-у кечада беш вақт намозга (азон айтиб) чақирувчи киши,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Суфён ас-Саврийнинг Абул-Яқзондан (қилган) ҳадисидан, фақат Вакииънинг ҳадисидан биламиз. Абул-Яқзоннинг исми Усмон ибн Қайсдир, Ибн Умайр деб ҳам айтилади, бу машҳурроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْتَ وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، وَأَبُو نُعَيْمٍ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ مَحْمُودٌ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Маймун ибн Абу Шабибдан, у Абу Зар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Қаерда бўлсанг, Аллаҳдан қўрқ, ёмонлик ортидан яхшилик қил — у (ёмонликни) ўчиради ва одамлар билан чиройли хулқ ила муомала қил,» дедилар. У деди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад ва Абу Нуайм, Суфёндан, у Ҳабибдан, шу иснод билан шунга ўхшашини ривоят қилди. Маҳмуд деди: бизга Вакииъ, Суфёндан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Маймун ибн Абу Шабибдан, у Муоз ибн Жабалдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини ривоят қилди. Маҳмуд деди: саҳиҳ бўлгани эса Абу Зар ҳадисидир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَسَمِعْتُ عَبْدَ بْنَ حُمَيْدٍ يَذْكُرُ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ سُفْيَانَ قَالَ قَالَ سُفْيَانُ الظَّنُّ ظَنَّانِ فَظَنٌّ إِثْمٌ وَظَنٌّ لَيْسَ بِإِثْمٍ فَأَمَّا الظَّنُّ الَّذِي هُوَ إِثْمٌ فَالَّذِي يَظُنُّ ظَنًّا وَيَتَكَلَّمُ بِهِ وَأَمَّا الظَّنُّ الَّذِي لَيْسَ بِإِثْمٍ فَالَّذِي يَظُنُّ وَلاَ يَتَكَلَّمُ بِهِ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Гумондан сақланинглар, чунки гумон сўзларнинг энг ёлғонидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: Мен Абд ибн Ҳумайднинг Суфён ашобларининг баъзисидан келтирганини эшитдимки, у деди: Суфён деди: гумон икки хил — бири гуноҳ бўлган гумон, бири гуноҳ бўлмаган гумон. Гуноҳ бўлган гумон — кимса бир нарсани гумон қилиб, уни сўзлаб юради; гуноҳ бўлмаган гумон эса — кимса гумон қилади, аммо уни сўзламайди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَضَّاحِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُخَالِطُنَا حَتَّى إِنْ كَانَ لَيَقُولُ لأَخٍ لِي صَغِيرٍ " يَا أَبَا عُمَيْرٍ مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ " . حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، نَحْوَهُ . وَأَبُو التَّيَّاحِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ الضُّبَعِيُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абдуллоҳ ибн ал-Ваззоҳ ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Идрис, Шуъбадан, у Абут-Тайёҳдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биз билан аралашиб ўтирар эдилар, ҳатто менинг кичик укамга: «Эй Абу Умайр, булбулчага нима бўлди?» дердилар. Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ, Шуъбадан, у Абут-Тайёҳдан, у Анасдан шунга ўхшашини ривоят қилди. Абут-Тайёҳнинг исми Язид ибн Ҳумайд ад-Дубаийдир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تُدَاعِبُنَا . قَالَ " إِنِّي لاَ أَقُولُ إِلاَّ حَقًّا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صحيح
Бизга Аббос ибн Муҳаммад ад-Дурий ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, Усома ибн Зайддан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Улар: «Эй Расулуллаҳ, сиз биз билан ҳазиллашасиз,» дедилар. У: «Мен ҳақдан ўзга нарса демайман,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، اسْتَحْمَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي حَامِلُكَ عَلَى وَلَدِ النَّاقَةِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَصْنَعُ بِوَلَدِ النَّاقَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَهَلْ تَلِدُ الإِبِلَ إِلاَّ النُّوقُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн Абдуллоҳ ал-Воситий, Ҳумайдддан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан улов сўради. У: «Мен сени туянинг боласига миндираман,» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мен туянинг боласини нима қиламан?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Туяларни туялардан ўзгаси туғармиди?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " يَا ذَا الأُذُنَيْنِ " . قَالَ مَحْمُودٌ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ يَعْنِي مَازَحَهُ . وَهَذَا الْحَدِيثُ حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Усома, Шарикдан, у Осим ал-Аҳвалдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Эй икки қулоқли!» дедилар. Маҳмуд деди: Абу Усома деди: яъни у билан ҳазиллашдилар. Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ وَرْدَانَ اللَّيْثِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَرَكَ الْكَذِبَ وَهُوَ بَاطِلٌ بُنِيَ لَهُ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ وَمَنْ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَهُوَ مُحِقٌّ بُنِيَ لَهُ فِي وَسَطِهَا وَمَنْ حَسَّنَ خُلُقَهُ بُنِيَ لَهُ فِي أَعْلاَهَا " . وَهَذَا الْحَدِيثُ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سَلَمَةَ بْنِ وَرْدَانَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ .
Бизга Уқба ибн Мукрам ал-Аммий ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, у деди: менга Салама ибн Вардон ал-Лайсий ривоят қилди, Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ботил иш устида бўла туриб ёлғонни тарк этса, унга жаннатнинг чеккасида (уй) бино қилинади; ким ҳақ устида бўла туриб баҳслашишни тарк этса, унга жаннатнинг ўртасида (уй) бино қилинади; ким хулқини чиройли қилса, унга жаннатнинг энг юқорисида (уй) бино қилинади,» дедилар. Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Салама ибн Вардоннинг Анас ибн Моликдан ривояти орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا فَضَالَةُ بْنُ الْفَضْلِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَفَى بِكَ إِثْمًا أَنْ لاَ تَزَالَ مُخَاصِمًا " . وَهَذَا الْحَدِيثُ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Фазола ибн ал-Фазл ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш, Ибн Ваҳб ибн Мунаббиҳдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенинг доимо жанжаллашиб юришинг гуноҳ сифатида сенга етарли,» дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ اللَّيْثِ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُمَارِ أَخَاكَ وَلاَ تُمَازِحْهُ وَلاَ تَعِدْهُ مَوْعِدَةً فَتُخْلِفَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَعَبْدُ الْمَلِكِ عِنْدِي هُوَ ابْنُ أَبِي بَشِيرٍ .
Бизга Зиёд ибн Айюб ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муҳорибий, ал-Лайсдан — у Ибн Абу Сулаймдир — у Абдулмаликдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Биродаринг билан баҳслашма, у билан ҳазиллашма ва унга (бажара олмайдиган) ваъда бериб, кейин хилоф қилма,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Абдулмалик менинг фикримча Ибн Абу Баширдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ " بِئْسَ ابْنُ الْعَشِيرَةِ أَوْ أَخُو الْعَشِيرَةِ " . ثُمَّ أَذِنَ لَهُ فَأَلاَنَ لَهُ الْقَوْلَ فَلَمَّا خَرَجَ قُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْتَ لَهُ مَا قُلْتَ ثُمَّ أَلَنْتَ لَهُ الْقَوْلَ . فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنَّ مِنْ شَرِّ النَّاسِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ أَوْ وَدَعَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ فُحْشِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига киришга изн сўради, мен у зотнинг ёнларида эдим. У: «Қабиласининг қандай ёмон ўғли ёки қабиласининг қандай ёмон биродари!» дедилар. Сўнг унга изн бериб, у билан майин гаплашдилар. У чиқиб кетгач, мен: «Эй Расулуллаҳ, сиз унга айтганингизни айтдингиз, сўнг у билан майин гаплашдингиз?» дедим. У: «Эй Оиша, одамларнинг энг ёмони — одамлар унинг ёмон сўзидан сақланиб, уни тарк этган ёки ундан воз кечган кишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَمْرٍو الْكَلْبِيُّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أُرَاهُ رَفَعَهُ قَالَ " أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَيُّوبَ بِإِسْنَادٍ غَيْرِ هَذَا رَوَاهُ الْحَسَنُ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ وَهُوَ حَدِيثٌ ضَعِيفٌ أَيْضًا بِإِسْنَادٍ لَهُ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالصَّحِيحُ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفٌ قَوْلُهُ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Сувайд ибн Амр ал-Калбий, Ҳаммод ибн Саламадан, у Айюбдан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди) — уни (Набийга) марфуъ қилган деб ўйлайман — у: «Дўстингни меъёрида севгин, балки у бирор куни душманинг бўлиб қолар; душманингга меъёрида адоват қилгин, балки у бирор куни дўстинг бўлиб қолар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўл орқалигина биламиз. Бу ҳадис Айюбдан бошқа иснод билан ҳам ривоят қилинган — уни ал-Ҳасан ибн Абу Жаъфар ривоят қилган, у ҳам ўз исноди билан Алидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган заиф ҳадисдир; саҳиҳи эса Алидан мавқуф (унинг сўзи) сифатидир.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَأَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Ҳишом ар-Рифоий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қалбида бир хардал донаси миқдорича такаббурлик бўлган киши жаннатга кирмайди; қалбида бир донача миқдорича имон бўлган киши дўзахга кирмайди,» дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Салама ибн ал-Акваъ ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ يَعْنِي مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . قَالَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ إِنَّهُ يُعْجِبُنِي أَنْ يَكُونَ ثَوْبِي حَسَنًا وَنَعْلِي حَسَنَةً . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَلَكِنَّ الْكِبْرَ مَنْ بَطَرَ الْحَقَّ وَغَمَصَ النَّاسَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ هَذَا الْحَدِيثِ " لاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . إِنَّمَا مَعْنَاهُ لاَ يُخَلَّدُ فِي النَّارِ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . وَقَدْ فَسَّرَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ هَذِهِ الآيَةَ : (رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ ) . فَقَالَ مَنْ تُخَلِّدُ فِي النَّارِ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Абон ибн Тағлибдан, у Фузайл ибн Амрдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қалбида бир зарра миқдорича такаббурлик бўлган киши жаннатга кирмайди; қалбида бир зарра миқдорича имон бўлган киши дўзахга кирмайди,» дедилар. У деди: Шунда бир киши унга: «Мен кийимим чиройли, оёқ кийимим чиройли бўлишини ёқтираман,» деди. У: «Албатта Аллаҳ гўзалликни севади. Такаббурлик эса — ҳақни рад этиш ва одамларни менсимасликдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Баъзи илм аҳли бу ҳадиснинг тафсирида — «Қалбида бир зарра миқдорича имон бўлган киши дўзахга кирмайди» (гапи ҳақида) — унинг маъноси дўзахда абадий қолмайди, демакдир, дедилар. Шу тариқа Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинганки, у: «Қалбида бир зарра миқдорича имон бўлган киши дўзахдан чиқади,» дедилар. Тобеийнлардан бир нечтаси бу оятни — «Роббимиз, албатта Сен кимни дўзахга киритсанг, уни хор қилган бўласан» (Оли Имрон сураси, 192) — шарҳлаб: кимни дўзахда абадий қолдирсанг, уни хор қилган бўласан, дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَزَالُ الرَّجُلُ يَذْهَبُ بِنَفْسِهِ حَتَّى يُكْتَبَ فِي الْجَبَّارِينَ فَيُصِيبُهُ مَا أَصَابَهُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия, Умар ибн Рошиддан, у Иёс ибн Салама ибн ал-Акваъдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши ўзини катта олиб юравериб, охири золимлар қаторида ёзиб қўйилади ва уларга етган (азоб) унга ҳам етади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عِيسَى الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ تَقُولُونَ لِي فِيَّ التِّيهُ وَقَدْ رَكِبْتُ الْحِمَارَ وَلَبِسْتُ الشَّمْلَةَ وَقَدْ حَلَبْتُ الشَّاةَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ فَعَلَ هَذَا فَلَيْسَ فِيهِ مِنَ الْكِبْرِ شَيْءٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Али ибн Исо ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Шабобат ибн Саввор ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зиъб, ал-Қосим ибн Аббосдан, у Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Сиз менга «сизда кибр бор» дейсиз, ҳолбуки мен эшакка миндим, жун чопон кийдим ва қўйни соқиб олдим; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким шуни қилса, унда кибрдан ҳеч нарса йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا شَيْءٌ أَثْقَلُ فِي مِيزَانِ الْمُؤْمِنِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ خُلُقٍ حَسَنٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَيَبْغَضُ الْفَاحِشَ الْبَذِيءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Динор ривоят қилди, Ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан, у Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат кунида мўминнинг тарозусида чиройли хулқдан оғирроқ нарса йўқдир. Албатта Аллаҳ беҳаё, қўпол тил кишини ёмон кўради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Оиша, Абу Ҳурайра, Анас ва Усома ибн Шарикдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ اللَّيْثِ الْكُوفِيُّ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ شَيْءٍ يُوضَعُ فِي الْمِيزَانِ أَثْقَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ وَإِنَّ صَاحِبَ حُسْنِ الْخُلُقِ لَيَبْلُغُ بِهِ دَرَجَةَ صَاحِبِ الصَّوْمِ وَالصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Қабиса ибн ал-Лайс ал-Куфий, Мутаррифдан, у Атодан, у Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Тарозуга қўйиладиган нарсалардан чиройли хулқдан оғирроғи йўқдир. Албатта чиройли хулқ соҳиби у билан рўза тутувчи ва намоз ўқувчи соҳибининг даражасига етади,» деганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл жиҳатидан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْثَرِ مَا يُدْخِلُ النَّاسَ الْجَنَّةَ فَقَالَ " تَقْوَى اللَّهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ " . وَسُئِلَ عَنْ أَكْثَرِ مَا يُدْخِلُ النَّاسَ النَّارَ فَقَالَ " الْفَمُ وَالْفَرْجُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَوْدِيُّ .
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Идрис ривоят қилди, у деди: менга отам, бобомдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан одамларни жаннатга кўпроқ киритадиган нарса ҳақида сўралганда, у: «Аллаҳдан қўрқиш (тақво) ва чиройли хулқ,» дедилар. Ва у зотдан одамларни дўзахга кўпроқ киритадиган нарса ҳақида сўралганда, у: «Оғиз ва аврат (жинсий аъзо),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир. Абдуллоҳ ибн Идрис — у Ибн Язид ибн Абдурраҳмон ал-Авдийдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، أَنَّهُ وَصَفَ حُسْنَ الْخُلُقِ فَقَالَ هُوَ بَسْطُ الْوَجْهِ وَبَذْلُ الْمَعْرُوفِ وَكَفُّ الأَذَى .
Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ваҳб ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн ал-Муборакдан (ривоят қилинишича), у гўзал ахлоқни таърифлаб деди: «У очиқ юзли бўлиш, яхшиликни бахш этиш ва озор беришдан тийилишдир.»
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ أَمُرُّ بِهِ فَلاَ يَقْرِينِي وَلاَ يُضَيِّفُنِي فَيَمُرُّ بِي أَفَأَجْزِيهِ قَالَ " لاَ أَقْرِهِ " . قَالَ وَرَآنِي رَثَّ الثِّيَابِ فَقَالَ " هَلْ لَكَ مِنْ مَالٍ " . قُلْتُ مِنْ كُلِّ الْمَالِ قَدْ أَعْطَانِي اللَّهُ مِنَ الإِبِلِ وَالْغَنَمِ . قَالَ " فَلْيُرَ عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو الأَحْوَصِ اسْمُهُ عَوْفُ بْنُ مَالِكِ بْنِ نَضْلَةَ الْجُشَمِيُّ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " أَقْرِهِ " أَضِفْهُ وَالْقِرَى هُوَ الضِّيَافَةُ .
Бизга Бундор, Аҳмад ибн Манииъ ва Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен дедим: «Эй Расулуллаҳ, мен бир кишининг олдидан ўтаман, у мени меҳмон қилмайди ва мени қабул қилмайди, кейин у менинг олдимдан ўтади; мен унга (худди шундай қилиб) жавоб қайтарайми?» У: «Йўқ, уни меҳмон қил,» дедилар.» (Отам) деди: «У мени эскирган кийимда кўриб: «Сенда мол-мулк борми?» деди. Мен: «Аллаҳ менга ҳар турли молдан — туя ва қўйдан ато қилган,» дедим. У: «Бас, (унинг нишонаси) сенинг устингда кўриниб турсин,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Оиша, Жобир ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абул-Аҳваснинг исми Авф ибн Молик ибн Назла ал-Жушамийдир. «Ақриҳу» сўзининг маъноси «уни меҳмон қил»дир, «ал-қиро» эса меҳмондорчиликдир.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُمَيْعٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَكُونُوا إِمَّعَةً تَقُولُونَ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَحْسَنَّا وَإِنْ ظَلَمُوا ظَلَمْنَا وَلَكِنْ وَطِّنُوا أَنْفُسَكُمْ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَنْ تُحْسِنُوا وَإِنْ أَسَاءُوا فَلاَ تَظْلِمُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Абу Ҳишом ар-Рифоий, Муҳаммад ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, ал-Валид ибн Абдуллаҳ ибн Жумайъдан, у Абут-Туфайлдан, у Ҳузайфадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлар «агар одамлар яхшилик қилса, биз ҳам яхшилик қиламиз, агар зулм қилсалар, биз ҳам зулм қиламиз» дейдиган иродасиз кишилар бўлманглар. Балки ўзларингизни шунга одатлантиринглар: агар одамлар яхшилик қилсалар, сизлар ҳам яхшилик қилинглар; агар ёмонлик қилсалар, зулм қилманглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ أَبِي كَبْشَةَ الْبَصْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ السَّدُوسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ الْقَسْمَلِيُّ، هُوَ الشَّامِيُّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سَوْدَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ عَادَ مَرِيضًا أَوْ زَارَ أَخًا لَهُ فِي اللَّهِ نَادَاهُ مُنَادٍ أَنْ طِبْتَ وَطَابَ مَمْشَاكَ وَتَبَوَّأْتَ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلاً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو سِنَانٍ اسْمُهُ عِيسَى بْنُ سِنَانٍ . وَقَدْ رَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ва ал-Ҳусайн ибн Абу Кабша ал-Басрий ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Юсуф ибн Яъқуб ас-Садусий ривоят қилди, бизга Абу Синон ал-Қасмалий — у Шомликдир — ривоят қилди, Усмон ибн Абу Савдадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир беморни зиёрат қилса ёки Аллаҳ йўлидаги биродарини зиёрат қилса, бир нидо қилувчи унга нидо қилади: «Сен покландинг ва сенинг юришинг пок бўлди ва жаннатдан ўзингга бир манзил эгалладинг,»» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Синоннинг исми Исо ибн Синондир. Ҳаммод ибн Салама ҳам Собитдан, у Абу Рофиъдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш нарсани ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ وَالإِيمَانُ فِي الْجَنَّةِ وَالْبَذَاءُ مِنَ الْجَفَاءِ وَالْجَفَاءُ فِي النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абда ибн Сулаймон, Абдурраҳим ва Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилдилар, Муҳаммад ибн Амрдан, бизга Абу Салама ривоят қилди, Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳаё имондандир, имон эса жаннатдадир. Беҳаёлик қўполликдандир, қўполлик эса дўзахдадир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ибн Умар, Абу Бакра, Абу Умома ва Имрон ибн Ҳусайндан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ الْمُزَنِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " السَّمْتُ الْحَسَنُ وَالتُّؤَدَةُ وَالاِقْتِصَادُ جُزْءٌ مِنْ أَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَاصِمٍ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга Нуҳ ибн Қайс ривоят қилди, Абдуллаҳ ибн Имрондан, у Осим ал-Аҳвалдан, у Абдуллаҳ ибн Саржис ал-Музанийдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Чиройли вазминлик, оғир-босиқлик ва тежамкорлик нубувватнинг йигирма тўртдан бир қисмидир,» дедилар. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Нуҳ ибн Қайс ривоят қилди, Абдуллаҳ ибн Имрондан, у Абдуллаҳ ибн Саржисдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди), унда Осимни зикр қилмади. Тўғриси эса Наср ибн Алининг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ " إِنَّ فِيكَ خَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالأَنَاةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ الأَشَجِّ الْعَصَرِيِّ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Базииъ ривоят қилди, бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, Қурра ибн Холиддан, у Абу Жамрадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдул-Қайснинг Ашажжига: «Албатта сенда Аллаҳ севадиган икки хислат бор: ҳилм (юмшоқлик) ва оғир-босиқлик,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда ал-Ашажж ал-Асарийдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمُهَيْمِنِ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الأَنَاةُ مِنَ اللَّهِ وَالْعَجَلَةُ مِنَ الشَّيْطَانِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فِي عَبْدِ الْمُهَيْمِنِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ وَضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَالأَشَجُّ بْنُ عَبْدِ الْقَيْسِ اسْمُهُ الْمُنْذِرُ بْنُ عَائِذٍ .
Бизга Абу Мусъаб ал-Маданий ривоят қилди, бизга Абдул-Муҳаймин ибн Аббос ибн Саҳл ибн Саъд ас-Соидий ривоят қилди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оғир-босиқлик Аллаҳдандир, шошқалоқлик эса шайтондандир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Ҳадис аҳлидан баъзилари Абдул-Муҳаймин ибн Аббос ибн Саҳл ҳақида гапириб, уни хотираси томонидан заиф санаганлар. Абдул-Қайснинг Ашажжининг исми ал-Мунзир ибн Оиз эди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أُعْطِيَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفْقِ فَقَدْ أُعْطِيَ حَظَّهُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَنْ حُرِمَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفْقِ فَقَدْ حُرِمَ حَظَّهُ مِنَ الْخَيْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан, у Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Кимга мулойимликдан ўз насибаси берилган бўлса, унга яхшиликдан ўз насибаси берилибди. Ким мулойимликдан ўз насибасидан маҳрум қилинган бўлса, у яхшиликдан ўз насибасидан маҳрум қилинибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Оиша, Жарир ибн Абдуллаҳ ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَعْبَدٍ اسْمُهُ نَافِذٌ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, Закариё ибн Ишоқдан, у Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Сайфийдан, у Абу Маъбаддан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муоз ибн Жабални Яманга жўнатиб: «Мазлумнинг дуосидан сақлан, чунки унинг билан Аллаҳнинг орасида ҳеч қандай тўсиқ йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Анас, Абу Ҳурайра, Абдуллаҳ ибн Умар ва Абу Саиддан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Маъбаднинг исми Нофиздир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ خَدَمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَشْرَ سِنِينَ فَمَا قَالَ لِي أُفٍّ قَطُّ وَمَا قَالَ لِشَيْءٍ صَنَعْتُهُ لِمَ صَنَعْتَهُ وَلاَ لِشَيْءٍ تَرَكْتُهُ لِمَ تَرَكْتَهُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ خُلُقًا وَلاَ مَسِسْتُ خَزًّا قَطُّ وَلاَ حَرِيرًا وَلاَ شَيْئًا كَانَ أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ شَمَمْتُ مِسْكًا قَطُّ وَلاَ عِطْرًا كَانَ أَطْيَبَ مِنْ عَرَقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْبَرَاءِ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Сулаймон аз-Зубаий ривоят қилди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ўн йил хизмат қилдим, у менга ҳеч қачон «уф» ҳам демадилар, мен қилган бирор иш учун «нега буни қилдинг?» ва мен тарк этган бирор нарса учун «нега буни тарк этдинг?» демадилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларнинг энг гўзал ахлоқлиси эдилар. Мен ҳеч қачон на зар (юмшоқ жун матони), на ипакни, на Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг кафтидан юмшоқроқ бирор нарсани ушламадим, ҳеч қачон Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг теридан хушбўйроқ на миск, на атир ҳидламадим.» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Оиша ва ал-Бародан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيَّ، يَقُولُ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ خُلُقِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ لَمْ يَكُنْ فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا وَلاَ صَخَّابًا فِي الأَسْوَاقِ وَلاَ يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَصْفَحُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ بْنُ عَبْدٍ وَيُقَالُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدٍ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, Абу Ишоқдан, у деди: Абу Абдуллаҳ ал-Жадалийдан эшитдим, у айтар эди: «Мен Оишадан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ахлоқи ҳақида сўрадим. У деди: «У беҳаё ҳам, беҳаёлик қилувчи ҳам эмас эдилар, бозорларда бақир-чақир қилувчи ҳам эмас эдилар, ёмонликни ёмонлик билан қайтармас эдилар, балки авф қилар ва кечирар эдилар.»» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Абдуллаҳ ал-Жадалийнинг исми Абд ибн Абддир, Абдурраҳмон ибн Абд ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ وَمَا بِي أَنْ أَكُونَ أَدْرَكْتُهَا وَمَا ذَاكَ إِلاَّ لِكَثْرَةِ ذِكْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهَا وَإِنْ كَانَ لَيَذْبَحُ الشَّاةَ فَيَتَتَبَّعُ بِهَا صَدَائِقَ خَدِيجَةَ فَيُهْدِيهَا لَهُنَّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Ҳишом ар-Рифоий ривоят қилди, бизга Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг аёлларидан ҳеч бирига Хадижага рашк қилганчалик рашк қилмадим, ҳолбуки мен унга етишмаган эдим. Бу фақат Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уни кўп эслашлари сабабли эди. У бир қўйни сўйганда Хадижанинг дугоналарини излаб, уларга (гўштидан) ҳадя қилар эдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ خِرَاشٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَىَّ وَأَقْرَبِكُمْ مِنِّي مَجْلِسًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَحَاسِنَكُمْ أَخْلاَقًا وَإِنَّ أَبْغَضَكُمْ إِلَىَّ وَأَبْعَدَكُمْ مِنِّي مَجْلِسًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الثَّرْثَارُونَ وَالْمُتَشَدِّقُونَ وَالْمُتَفَيْهِقُونَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَلِمْنَا الثَّرْثَارُونَ وَالْمُتَشَدِّقُونَ فَمَا الْمُتَفَيْهِقُونَ قَالَ " الْمُتَكَبِّرُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْمُبَارَكِ بْنِ فَضَالَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ وَهَذَا أَصَحُّ . وَالثَّرْثَارُ هُوَ الْكَثِيرُ الْكَلاَمِ وَالْمُتَشَدِّقُ الَّذِي يَتَطَاوَلُ عَلَى النَّاسِ فِي الْكَلاَمِ وَيَبْذُو عَلَيْهِمْ .
Бизга Аҳмад ибн ал-Ҳасан ибн Хирош ал-Бағдодий ривоят қилди, бизга Ҳаббон ибн Ҳилол ривоят қилди, бизга Муборак ибн Фазола ривоят қилди, менга Абду Раббиҳи ибн Саид ривоят қилди, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта сизлардан менга энг севимлингиз ва Қиёмат кунида менга ўтиришда энг яқинингиз ахлоқи энг гўзал бўлганингиздир. Ва албатта сизлардан менга энг ёмон кўринадиганингиз ва Қиёмат кунида менга ўтиришда энг узоқ бўлганингиз беҳуда кўп сўзловчилар, гердайиб сўзловчилар ва кибр билан оғиз тўлдириб гапирувчилардир,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, беҳуда кўп сўзловчилар ва гердайиб сўзловчиларни билдик, аммо оғиз тўлдириб гапирувчилар кимлар?» дедилар. У: «Мутакаббирлар (кибрланувчилар),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни ал-Муборак ибн Фазоладан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдилар ва унда Абду Раббиҳи ибн Саидни зикр қилмадилар; бу (ривоят) саҳиҳроқдир. «Ас-Сарсор» кўп сўзловчидир, «ал-муташаддиқ» эса сўзда одамлар устидан кеккаядиган ва уларга қўполлик қиладиган кишидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَكُونُ الْمُؤْمِنُ لَعَّانًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا " . وَهَذَا الْحَدِيثُ مُفَسِّرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Омир ривоят қилди, Касир ибн Зайддан, у Солимдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўмин лаънатловчи (кўп лаънат айтувчи) бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абдуллаҳ ибн Масъуддан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Мўминга лаънатловчи бўлиш лойиқ эмас,» деганларини ривоят қилдилар. Бу ҳадис (маънони) изоҳловчидир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَلِّمْنِي شَيْئًا وَلاَ تُكْثِرْ عَلَىَّ لَعَلِّي أَعِيهِ . قَالَ " لاَ تَغْضَبْ " . فَرَدَّدَ ذَلِكَ مِرَارًا كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ " لاَ تَغْضَبْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَسُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو حَصِينٍ اسْمُهُ عُثْمَانُ بْنُ عَاصِمٍ الأَسَدِيُّ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, Абу Ҳасиндан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: «Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Менга бирор нарсани ўргатинг ва менга кўпайтирманг, шояд уни ёдда сақласам,» деди. У: «Ғазабланма,» дедилар. У буни неча бор такрорлади, ҳар сафар у: «Ғазабланма,» дер эдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Саид ва Сулаймон ибн Сураддан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Ҳасиннинг исми Усмон ибн Осим ал-Асадийдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي أَبُو مَرْحُومٍ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَظَمَ غَيْظًا وَهُوَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يُنَفِّذَهُ دَعَاهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ فِي أَىِّ الْحُورِ شَاءَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Аббос ад-Дурий ва бошқа бир неча (киши) ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдуллаҳ ибн Язид ал-Муқрий ривоят қилди, бизга Саид ибн Абу Айюб ривоят қилди, менга Абу Марҳум Абдурраҳим ибн Маймун ривоят қилди, Саҳл ибн Муоз ибн Анас ал-Жуҳанийдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким ғазабини адо этишга қодир бўла туриб уни ютса, Аллаҳ Қиёмат куни уни халойиқларнинг бошлари (олдида) чақириб, қайси ҳур (жаннат ҳури)ни хоҳласа, (танлаш) ихтиёрини беради,» дедилар. У: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ بَيَانٍ الْعُقَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الرَّحَّالِ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَكْرَمَ شَابٌّ شَيْخًا لِسِنِّهِ إِلاَّ قَيَّضَ اللَّهُ لَهُ مَنْ يُكْرِمُهُ عِنْدَ سِنِّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ يَزِيدَ بْنِ بَيَانٍ وَأَبُو الرِّجَالِ الأَنْصَارِيُّ آخَرُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Язид ибн Баён ал-Уқайлий ривоят қилди, бизга Абур-Раҳҳол ал-Ансорий ривоят қилди, Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир йигит бир кексани ёши учун ҳурмат қилса, Аллаҳ албатта унга ҳам қариганида уни ҳурмат қиладиган кишини муяссар қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу шайх Язид ибн Баённинг ҳадисидан биламиз. Абур-Рижол ал-Ансорий эса бошқа (киши)дир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تُفَتَّحُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ فَيُغْفَرُ فِيهِمَا لِمَنْ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا إِلاَّ الْمُهْتَجِرَيْنِ يُقَالُ رُدُّوا هَذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَيُرْوَى فِي بَعْضِ الْحَدِيثِ " ذَرُوا هَذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا " . قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ " الْمُهْتَجِرَيْنِ " . يَعْنِي الْمُتَصَارِمَيْنِ . - وَهَذَا مِثْلُ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ " .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жаннат эшиклари душанба ва пайшанба кунлари очилади ва ўша кунларда Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳар бир киши мағфират қилинади, фақат ўзаро қаҳрлашиб юрганлардан бошқаси. (Улар ҳақида): „Бу икковини, улар ярашгунча қолдиринглар,“ дейилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи ривоятларда эса: «Бу икковини, улар ярашгунча тарк қилинглар,» деб келади. У деди: «ал-Муҳтажирайн» сўзининг маъноси — ўзаро алоқани узган, қаҳрлашганлар, демакдир. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган: «Мусулмон кишига ўз биродаридан уч кундан ортиқ қаҳрлашиб юриши ҳалол эмас,» деган сўзга ўхшашдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنَ الأَنْصَارِ سَأَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ قَالَ " مَا يَكُونُ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ وَمَنْ يَتَصَبَّرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ شَيْئًا هُوَ خَيْرٌ وَأَوْسَعُ مِنَ الصَّبْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مَالِكٍ هَذَا الْحَدِيثُ " فَلَنْ أَذْخَرَهُ عَنْكُمْ " . وَالْمَعْنَى فِيهِ وَاحِدٌ يَقُولُ لَنْ أَحْبِسَهُ عَنْكُمْ .
Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Анас ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Ато ибн Язиддан, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), ансорлардан бир неча киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (бирор нарса) сўрашди, у уларга берди; сўнг яна сўрашди, у яна берди. Кейин у: «Мендаги яхшиликдан (қанча бўлса), уни сизлардан асраб қўймайман. Ким (сўрашдан) ўзини безор тутса, Аллаҳ уни бой қилади; ким иффат сақласа, Аллаҳ уни иффатли қилади; ким сабр қилишга уринса, Аллаҳ уни сабрли қилади. Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ неъмат берилмаган,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Моликдан бу ҳадис: «Уни сизлардан асрамайман,» (деган бошқа феъл билан) ҳам ривоят қилинган. Ундаги маъно бир хил: «Уни сизлардан тўсиб қўймайман,» деганидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ شَرِّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ذَا الْوَجْهَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَعَمَّارٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, қиёмат куни Аллаҳнинг ҳузурида одамларнинг энг ёмонларидан бири иккиюзламачи кишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Анас ва Аммордан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ هَذَا يُبَلِّغُ الأُمَرَاءَ الْحَدِيثَ عَنِ النَّاسِ . فَقَالَ حُذَيْفَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ " . قَالَ سُفْيَانُ وَالْقَتَّاتُ النَّمَّامُ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Ҳаммом ибн ал-Ҳорисдан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Ҳузайфа ибн ал-Яман (розияллаҳу анҳу)нинг олдидан ўтди ва унга: «Бу (киши) одамлар ҳақидаги гапларни амирларга етказиб туради,» дейилди. Шунда Ҳузайфа деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Жаннатга чақимчи кирмайди,» деганларини эшитганман. Суфён деди: «ал-Қаттот» — бу „наммом“ (ғийбатчи-чақимчи)дир. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ أَبِي غَسَّانَ، مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَيَاءُ وَالْعِيُّ شُعْبَتَانِ مِنَ الإِيمَانِ وَالْبَذَاءُ وَالْبَيَانُ شُعْبَتَانِ مِنَ النِّفَاقِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي غَسَّانَ مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ . قَالَ وَالْعِيُّ قِلَّةُ الْكَلاَمِ وَالْبَذَاءُ هُوَ الْفُحْشُ فِي الْكَلاَمِ وَالْبَيَانُ هُوَ كَثْرَةُ الْكَلاَمِ مِثْلُ هَؤُلاَءِ الْخُطَبَاءِ الَّذِينَ يَخْطُبُونَ فَيُوَسِّعُونَ فِي الْكَلاَمِ وَيَتَفَصَّحُونَ فِيهِ مِنْ مَدْحِ النَّاسِ فِيمَا لاَ يُرْضِي اللَّهَ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у Абу Ғассон Муҳаммад ибн Мутаррифдан, у Ҳассон ибн Атийядан, у Абу Умомадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ҳаё ва кам гапириш имоннинг икки шохидир, беҳаёлик (қўпол сўзлаш) ва серзабонлик эса нифоқнинг икки шохидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абу Ғассон Муҳаммад ибн Мутаррифнинг ривоятидан биламиз. У деди: «ал-Ийй» — кам гапиришдир, «ал-Базо» — гапдаги қўполлик (беҳаёлик)дир, «ал-Баён» эса — Аллаҳни рози қилмайдиган нарсаларда одамларни мақтаб, сўзни чўзиб, баландпарвозлик билан гапирадиган ана шундай нотиқлар сингари кўп гапиришдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، قَدِمَا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَا فَعَجِبَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِهِمَا فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ سِحْرًا " أَوْ " إِنَّ بَعْضَ الْبَيَانِ سِحْرٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Зайд ибн Асламдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида икки киши келиб нутқ сўзлади; одамлар уларнинг сўзларидан ҳайратга тушдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга ўгирилиб: «Албатта, баённинг (нотиқликнинг) баъзиси сеҳрдир,» ёки «Албатта, баъзи баён сеҳрдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Аммор, Ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ وَمَا زَادَ اللَّهُ رَجُلاً بِعَفْوٍ إِلاَّ عِزًّا وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي كَبْشَةَ الأَنْمَارِيِّ وَاسْمُهُ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Садақа молни камайтирмайди, Аллаҳ кечиримли кишини фақат иззатда зиёда қилади ва Аллаҳ учун тавозе қилган кишини Аллаҳ албатта юксалтиради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абдурраҳмон ибн Авф, Ибн Аббос ва Абу Кабша ал-Анморийдан — исми Умар ибн Саъд — ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ .
Бизга Аббос ал-Анбарий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ат-Тоялисий ривоят қилди, у Абдулазиз ибн Абдуллоҳ ибн Абу Саламадан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Зулм қиёмат куни зулматлар (қоронғиликлар)дир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Оиша, Абу Мусо, Абу Ҳурайра ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Ибн Умар ривоятидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَا عَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا قَطُّ كَانَ إِذَا اشْتَهَاهُ أَكَلَهُ وَإِلاَّ تَرَكَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو حَازِمٍ هُوَ الأَشْجَعِيُّ الْكُوفِيُّ وَاسْمُهُ سَلْمَانُ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Суфёндан, у ал-Аъмашдан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳеч қачон бирор таомни айбга буюрмаганлар: агар уни хоҳласалар едилар, акс ҳолда тарк қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳозим — бу ал-Ашжаий ал-Куфийдир, унинг исми Салмон бўлиб, Изза ал-Ашжаийянинг озод қилинган қулидир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ، وَالْجَارُودُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ أَوْفَى بْنِ دَلْهَمٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ مَنْ قَدْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ لاَ تُؤْذُوا الْمُسْلِمِينَ وَلاَ تُعَيِّرُوهُمْ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ " قَالَ وَنَظَرَ ابْنُ عُمَرَ يَوْمًا إِلَى الْبَيْتِ أَوْ إِلَى الْكَعْبَةِ فَقَالَ مَا أَعْظَمَكِ وَأَعْظَمَ حُرْمَتَكِ وَالْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً عِنْدَ اللَّهِ مِنْكِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ . وَرَوَى إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ السَّمَرْقَنْدِيُّ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ نَحْوَهُ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Бизга Яҳё ибн Аксам ва ал-Жоруд ибн Муоз ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳусайн ибн Воқид ривоят қилди, у Авфа ибн Далҳамдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарга чиқиб, баланд овоз билан нидо қилдилар ва: «Эй тили билан Исломни қабул қилган-у, имон ҳали қалбига етиб бормаган жамоа! Мусулмонларга озор берманглар, уларни айбламанглар ва уларнинг айбу нуқсонларини изламанглар. Зеро, ким ўз мусулмон биродарининг айбини изласа, Аллаҳ унинг айбини излайди; Аллаҳ кимнинг айбини изласа, ҳатто ўз уйининг ичида (яширин) бўлса-да, уни шарманда қилади,» дедилар. У (Нофиъ) деди: бир куни Ибн Умар Байтга — ёки Каъбага — қаради-да: «Сен қанчалик улуғсан, сенинг ҳурматинг қанчалик буюкдир! Мўмин эса Аллаҳнинг ҳузурида сендан-да кўпроқ ҳурматга лойиқдир,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат ал-Ҳусайн ибн Воқид ривоятидан биламиз. Ишоқ ибн Иброҳим ас-Самарқандий ҳам Ҳусайн ибн Воқиддан шунга ўхшаш ривоят қилган; Абу Барза ал-Асламийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам шунга ўхшаши ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ حَلِيمَ إِلاَّ ذُو عَثْرَةٍ وَلاَ حَكِيمَ إِلاَّ ذُو تَجْرِبَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Даррождан, у Абул-Ҳайсамдан, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Адашиб (хато қилиб) кўрмаган киши ҳилм (мулайимлик) эгаси бўлолмайди, тажриба кўрмаган киши ҳикмат эгаси бўлолмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أُعْطِيَ عَطَاءً فَوَجَدَ فَلْيَجْزِ بِهِ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيُثْنِ فَإِنَّ مَنْ أَثْنَى فَقَدْ شَكَرَ وَمَنْ كَتَمَ فَقَدْ كَفَرَ وَمَنْ تَحَلَّى بِمَا لَمْ يُعْطَهُ كَانَ كَلاَبِسِ ثَوْبَىْ زُورٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَعَائِشَةَ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " وَمَنْ كَتَمَ فَقَدْ كَفَرَ " . يَقُولُ قَدْ كَفَرَ تِلْكَ النِّعْمَةَ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Айёш хабар берди, у Умора ибн Ғазийядан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Кимга бир инъом берилса, (тақдирлаш учун) бирор нарса топса, уни (инъом билан) қайтарсин; топмаган киши эса (уни) мақтасин, зеро ким мақтаса, шубҳасиз, шукр қилибди; ким (неъматни) яширса, шубҳасиз, куфр (нонкўрлик) қилибди; ким ўзига берилмаган нарса билан зийнатланса (мақтанса), у икки ёлғон либосини кийган киши кабидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир; бу бобда Асмо бинт Абу Бакр ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Унинг «ким яширса, шубҳасиз, куфр қилибди,» деган сўзининг маъноси: у ўша неъматни инкор этибди (нонкўрлик қилибди), дейишидир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، بِمَكَّةَ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا الأَحْوَصُ بْنُ جَوَّابٍ، عَنْ سُعَيْرِ بْنِ الْخِمْسِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صُنِعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفٌ فَقَالَ لِفَاعِلِهِ جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا فَقَدْ أَبْلَغَ فِي الثَّنَاءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ جَيِّدٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا فَلَمْ يَعْرِفْهُ . حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ حَازِمٍ الْبَلْخِيُّ قَالَ سَمِعْتُ الْمَكِّيَّ بْنَ إِبْرَاهِيمَ يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ ابْنِ جُرَيْجٍ الْمَكِّيِّ فَجَاءَ سَائِلٌ فَسَأَلَهُ فَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ لِخَازِنِهِ أَعْطِهِ دِينَارًا . فَقَالَ مَا عِنْدِي إِلاَّ دِينَارٌ إِنْ أَعْطَيْتُهُ لَجُعْتَ وَعِيَالَكَ . قَالَ فَغَضِبَ وَقَالَ أَعْطِهِ . قَالَ الْمَكِّيُّ فَنَحْنُ عِنْدَ ابْنِ جُرَيْجٍ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ بِكِتَابٍ وَصُرَّةٍ وَقَدْ بَعَثَ إِلَيْهِ بَعْضُ إِخْوَانِهِ وَفِي الْكِتَابِ إِنِّي قَدْ بَعَثْتُ خَمْسِينَ دِينَارًا . قَالَ فَحَلَّ ابْنُ جُرَيْجٍ الصُّرَّةَ فَعَدَّهَا فَإِذَا هِيَ أَحَدٌ وَخَمْسُونَ دِينَارًا . قَالَ فَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ لِخَازِنِهِ قَدْ أَعْطَيْتَ وَاحِدًا فَرَدَّهُ اللَّهُ عَلَيْكَ وَزَادَكَ خَمْسِينَ دِينَارًا .
Бизга ал-Ҳусайн ибн ал-Ҳасан ал-Марвазий Маккада ва Иброҳим ибн Саид ал-Жавҳарий ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга ал-Аҳвас ибн Жаввоб ривоят қилди, у Суайр ибн ал-Химсдан, у Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Усома ибн Зайд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимга яхшилик қилинса-ю, у яхшилик қилган кишига: „Жазокаллоҳу хайрон“ (Аллаҳ сенга яхшилик билан мукофот берсин), деса, у мақтовни (шукрни) сўнгги даражасига етказибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан, жаййид, ғарибдир; биз уни Усома ибн Зайд ривоятидан фақат шу йўлдан биламиз. Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам шунга ўхшаши ривоят қилинган; мен Муҳаммаддан (Бухорийдан) сўрадим, у уни танимади. Менга Абдурраҳим ибн Ҳозим ал-Балхий ривоят қилди, у деди: мен ал-Маккий ибн Иброҳимни шундай деганини эшитганман: биз Ибн Журайж ал-Маккийнинг олдида эдик, бир гадо келиб сўради. Ибн Журайж хазинабонига: «Унга бир динор бер,» деди. У: «Менде бир динордан бошқаси йўқ; агар уни унга берсам, сен ва оиланг оч қоласиз,» деди. (Рови) деди: у (Ибн Журайж) ғазабланиб: «Унга бер,» деди. ал-Маккий деди: биз Ибн Журайжнинг олдида эдик, шу пайт бир киши китоб (хат) ва ҳамён (пул тугун) кўтариб келди — уни унга биродарларидан бири юборган экан, хатда эса: «Мен эллик динор юбордим,» (деб ёзилган эди). (Рови) деди: Ибн Журайж ҳамённи очиб, санади: у эллик бир динор экан. (Рови) деди: шунда Ибн Журайж хазинабонига: «Сен бир (динор) берган эдинг, Аллаҳ уни сенга қайтарди ва устига яна эллик динор зиёда қилди,» деди.