حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيُّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ " إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلاَ وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ وَمَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ أَوِ انْتَمَى إِلَى غَيْرِ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ التَّابِعَةُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ تُنْفِقُ امْرَأَةٌ مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا إِلاَّ بِإِذْنِ زَوْجِهَا " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ الطَّعَامَ قَالَ " ذَلِكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَا " . ثُمَّ قَالَ " الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ وَالْمِنْحَةُ مَرْدُودَةٌ وَالدَّيْنُ مَقْضِيٌّ وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَارِجَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَهُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . وَرِوَايَةُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ وَأَهْلِ الْحِجَازِ لَيْسَ بِذَلِكَ فِيمَا تَفَرَّدَ بِهِ لأَنَّهُ رَوَى عَنْهُمْ مَنَاكِيرَ وَرِوَايَتُهُ عَنْ أَهْلِ الشَّامِ أَصَحُّ هَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ . قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ حَدِيثًا مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنِ الثِّقَاتِ . وَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ زَكَرِيَّا بْنَ عَدِيٍّ يَقُولُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ خُذُوا عَنْ بَقِيَّةَ مَا حَدَّثَ عَنِ الثِّقَاتِ وَلاَ تَأْخُذُوا عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ مَا حَدَّثَ عَنِ الثِّقَاتِ وَلاَ عَنْ غَيْرِ الثِّقَاتِ .
Бизга Али ибн Ҳужр ва Ҳаннод ривоят қилди, улар: бизга Исмоил ибн Айёш ривоят қилди, бизга Шураҳбил ибн Муслим ал-Хавлоний, Абу Умома ал-Боҳилийдан (ривоят қилдики), дедилар. У деди: Видў ҳажи йилида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хутбаларида шундай деганларини эшитдим: «Албатта, Аллаҳ ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини берган; бас, меросхўрга васият йўқ. Бола тўшак (эгаси) учундир, зинокорга эса тош (яъни маҳрумлик). Уларнинг ҳисоби Аллаҳда. Ким отасидан бошқани (отам деб) даъво қилса ёки ўз мавлоларидан бошқасига (мансублик) нисбат берса, қиёмат кунигача давом этадиган Аллаҳнинг лаънати унинг устига бўлгай. Аёл эрининг уйидан эрининг рухсатисиз нафақа қилмайди (сарфламайди),» дедилар. «Эй Расулуллаҳ, таом ҳам-а?» дейилди. У: «Бу — молларимизнинг энг афзалидир,» дедилар. Сўнг У: «Орият (вақтинча олинган нарса) қайтарилади, минҳа (фойдаланиш учун берилган нарса) эгасига қайтарилади, қарз тўланади ва кафил — тўловчидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Амр ибн Хорижа ва Анас ибн Моликдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Умомадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Исмоил ибн Айёшнинг Ироқ ва Ҳижоз аҳлидан ёлғиз ривоят қилган нарсаси (мустаҳкам) эмас, чунки у улардан мункар (ривоятлар) келтирган; унинг Шом аҳлидан ривояти эса саҳиҳроқдир. Муҳаммад ибн Исмоил шундай деди. У деди: Аҳмад ибн ал-Ҳасаннинг шундай деяётганини эшитдим: Аҳмад ибн Ҳанбал деди: Исмоил ибн Айёшнинг ҳадиси Бақийянинг ҳадисидан тўғрироқдир; Бақийянинг сиқалар (ишончли ровилар)дан келтирган мункар ҳадислари бор. Ва Абдуллаҳ ибн Абдураҳмоннинг шундай деяётганини эшитдим: Закарийё ибн Адийнинг шундай деяётганини эшитдим: Абу Ишоқ ал-Фазорий деди: Бақийядан сиқалардан ривоят қилган нарсасини олинг, Исмоил ибн Айёшдан эса на сиқалардан, на сиқа бўлмаганлардан ривоят қилган нарсасини олманг.