حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَدْرُونَ مَا الْمُفْلِسُ " . قَالُوا الْمُفْلِسُ فِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ لاَ دِرْهَمَ لَهُ وَلاَ مَتَاعَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُفْلِسُ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلاَتِهِ وَصِيَامِهِ وَزَكَاتِهِ وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَكَلَ مَالَ هَذَا وَسَفَكَ دَمَ هَذَا وَضَرَبَ هَذَا فَيَقْعُدُ فَيَقْتَصُّ هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْتَصَّ مَا عَلَيْهِ مِنَ الْخَطَايَا أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَ عَلَيْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, ал-Алоо ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Муфлис (синиб қолган) ким эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Бизнинг орамизда муфлис — дирҳами ҳам, мол-мулки ҳам йўқ кишидир, эй Расулуллаҳ,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимдан муфлис шундай кишидирки, у қиёмат кунида намози, рўзаси ва закоти билан келади, аммо (айни пайтда) у манавини сўккан, манавини (ёлғон билан) айблаган, манавининг молини еган, манавининг қонини тўккан ва манавини урган ҳолда келади. Бас, ўтқазилади-да, манави унинг яхшиликларидан, манави унинг яхшиликларидан олиб (ҳаққини ундиради). Агар унинг зиммасидаги гуноҳлар ундирилиб бўлмасидан олдин яхшиликлари тамом бўлса, уларнинг гуноҳларидан олиниб, унинг устига ташланади, сўнг у дўзахга ташланади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَنَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ، يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَحِمَ اللَّهُ عَبْدًا كَانَتْ لأَخِيهِ عِنْدَهُ مَظْلَمَةٌ فِي عِرْضٍ أَوْ مَالٍ فَجَاءَهُ فَاسْتَحَلَّهُ قَبْلَ أَنْ يُؤْخَذَ وَلَيْسَ ثَمَّ دِينَارٌ وَلاَ دِرْهَمٌ فَإِنْ كَانَتْ لَهُ حَسَنَاتٌ أُخِذَ مِنْ حَسَنَاتِهِ وَإِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُ حَسَنَاتٌ حَمَّلُوا عَلَيْهِ مِنْ سَيِّئَاتِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ . وَقَدْ رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Бизга Ҳаннод ва Наср ибн Абдурраҳмон ал-Куфий ривоят қилиб, деди: бизга ал-Муҳорибий ривоят қилди, Абу Холид Язид ибн Абдурраҳмондан, у Зайд ибн Абу Унайсадан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бировнинг олдида ўз биродарининг обрўси ёки моли хусусида бир зулми (ҳақи) бўлса-ю, (жазо) олинмасидан олдин ва у ерда динор ҳам, дирҳам ҳам йўқ вақтда унинг олдига келиб, ундан розилик сўраса — Аллаҳ бундай бандага раҳм қилсин. Агар унинг (золимнинг) яхшиликлари бўлса, яхшиликларидан олинади, агар яхшиликлари бўлмаса, уларнинг (мазлумларнинг) гуноҳларидан унга юкланади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир — Саид ал-Мақбурий ривоятидан. Уни Молик ибн Анас ҳам Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَتُؤَدَّنَّ الْحُقُوقُ إِلَى أَهْلِهَا حَتَّى يُقَادَ لِلشَّاةِ الْجَلْحَاءِ مِنَ الشَّاةِ الْقَرْنَاءِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, ал-Алоо ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳақлар албатта эгаларига адо этилади, ҳатто шохсиз қўй шохли қўйдан (ҳаққини ундириб) қасос оладиган (даражада),» дедилар. Бу бобда Абу Зарр ва Абдуллаҳ ибн Унайсдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا الْمِقْدَادُ، صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أُدْنِيَتِ الشَّمْسُ مِنَ الْعِبَادِ حَتَّى تَكُونَ قِيدَ مِيلٍ أَوِ اثْنَيْنِ " . قَالَ سُلَيْمٌ لاَ أَدْرِي أَىَّ الْمِيلَيْنِ عَنَى أَمَسَافَةَ الأَرْضِ أَمِ الْمِيلَ الَّذِي تُكْتَحَلُ بِهِ الْعَيْنُ قَالَ " فَتَصْهَرُهُمُ الشَّمْسُ فَيَكُونُونَ فِي الْعَرَقِ بِقَدْرِ أَعْمَالِهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ يَأْخُذُهُ إِلَى عَقِبَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَأْخُذُهُ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَأْخُذُهُ إِلَى حَقْوَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يُلْجِمُهُ إِلْجَامًا " . فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُشِيرُ بِيَدِهِ إِلَى فِيهِ أَىْ يُلْجِمُهُ إِلْجَامًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Ибнул-Муборак хабар берди, бизга Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобир хабар берди, менга Сулайм ибн Омир ривоят қилди, бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ал-Миқдод ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат куни бўлганида қуёш бандаларга шу қадар яқинлаштириладики, бир ёки икки мил масофада бўлади,» деяётганларини эшитдим. Сулайм деди: «Билмадим, қайси икки милни назарда тутдилар — ер масофаси (мили)ними ёки кўзга суртиладиган (сурма) милними.» (Набий): «Сўнг қуёш уларни эритади, улар ўз амалларига қараб тер ичида бўладилар. Улардан кимнидир (тер) товонигача олади, кимнидир тиззасигача олади, кимнидир белигача олади, кимнигадир эса жилов (каби оғзигача) келади,» дедилар. Сўнг мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қўллари билан оғизларига ишора қилганларини — яъни жилов (каби оғзигача) келишини (англатиб) кўрдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Саид ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَمَّادٌ وَهُوَ عِنْدَنَا مَرْفُوعٌ (يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ ) قَالَ يَقُومُونَ فِي الرَّشْحِ إِلَى أَنْصَافِ آذَانِهِمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Бизга Абу Закариё Яҳё ибн Дуруст ал-Басрий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Айюбдан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан. Ҳаммод деди: «Бу бизнинг назаримизда марфуъдир.» «Одамлар оламларнинг Роббиси (ҳузури)да турадиган кунда» (ояти ҳақида Ибн Умар) деди: «Улар қулоғи ўртасигача тер ичида турадилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, Ибн Авндан, у Нофедан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди).