حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي كَمْ أَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ " اخْتِمْهُ فِي شَهْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي عِشْرِينَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي خَمْسَةَ عَشَرَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي عَشْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي خَمْسٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ فَمَا رَخَّصَ لِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ يَفْقَهْ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ " . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَلاَ نُحِبُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يَأْتِيَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ مِنْ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ لِهَذَا الْحَدِيثِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يُقْرَأُ الْقُرْآنُ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ لِلْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ فِي رَكْعَةٍ يُوتِرُ بِهَا وَرُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهُ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي رَكْعَةٍ فِي الْكَعْبَةِ وَالتَّرْتِيلُ فِي الْقِرَاءَةِ أَحَبُّ إِلَى أَهْلِ الْعِلْمِ .
Бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад ал-Қураший ривоят қилиб, у деди: бизга отам ривоят қилиб, у Мутаррифдан, у Абу Ишоқдан, у Абу Бурдадан, у Абдуллаҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: мен: «Эй Аллаҳнинг Расули, Қуръанни неча (кунда) ўқий?» дедим. У: «Уни бир ойда хатм қил,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини (кўпроқ қилишни) қила оламан,» дедим. У: «Уни йигирма (кунда) хатм қил,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Уни ўн беш (кунда) хатм қил,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Уни ўн (кунда) хатм қил,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Уни беш (кунда) хатм қил,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. (Абдуллаҳ) деди: лекин у менга (бундан кўпини) рухсат бермадилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир; Абу Бурданинг Абдуллаҳ ибн Амрдан (қилган) ҳадиси сифатида ғариб ҳисобланади. Бу ҳадис Абдуллаҳ ибн Амрдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абдуллаҳ ибн Амрдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинишича, у: «Қуръанни уч (кун)дан камида ўқиган киши уни англамади,» дедилар. Яна Абдуллаҳ ибн Амрдан ривоят қилинишича, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Қуръанни қирқ (кунда) ўқи,» дедилар. Ишоқ ибн Иброҳим деди: шу ҳадис сабабли биз кишига қирқ кундан кўп ўтиб, Қуръанни ўқимаслигини яхши кўрмаймиз. Баъзи илм аҳли эса: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган ҳадис сабабли Қуръан уч (кун)дан камида ўқилмайди, дедилар. Баъзи илм аҳли эса бунга рухсат берган. Усмон ибн Аффондан ривоят қилинишича, у витр қиладиган бир ракатда Қуръанни (тўлиқ) ўқир эди. Саид ибн Жубайрдан ривоят қилинишича, у Каъба ичида бир ракатда Қуръанни ўқиган. Қироатда тартил (секин, равон ўқиш) эса илм аҳлига кўпроқ маҳбубдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، هُوَ ابْنُ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَ قَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو أَنْ يَقْرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абун-Назр ал-Бағдодий ривоят қилиб, у деди: бизга Али ибнул-Ҳасан — у Ибн Шақиқдир — Абдуллаҳ ибнул-Муборакдан, у Маъмардан, у Симок ибнул-Фазлдан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан, у Абдуллаҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Қуръанни қирқ (кунда) ўқи,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар Маъмардан, у Симок ибнул-Фазлдан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан (ривоят қилиб): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абдуллаҳ ибн Амрга Қуръанни қирқ (кунда) ўқишни буюрганлар, деб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْعَمَلِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ قَالَ " الْحَالُّ الْمُرْتَحِلُ " . قَالَ وَمَا الْحَالُّ الْمُرْتَحِلُ قَالَ " الَّذِي يَضْرِبُ مِنْ أَوَّلِ الْقُرْآنِ إِلَى آخِرِهِ كُلَّمَا حَلَّ ارْتَحَلَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَإِسْنَادُهُ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ الرَّبِيعِ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилиб, у деди: бизга ал-Ҳайсам ибнур-Робиъ ривоят қилиб, у деди: бизга Солиҳ ал-Муррий ривоят қилиб, у Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: бир киши: «Эй Аллаҳнинг Расули, қайси амал Аллаҳга энг маҳбуб?» деди. У: «Тушиб-кўчгувчи (ал-ҳоллул-муртаҳил),» дедилар. У: «Тушиб-кўчгувчи нима?» деди. У: «Қуръаннинг бошидан охиригача (ўқиб) борувчи; ҳар гал тушган заҳоти яна (қайтадан) кўчувчи (киши),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир; биз уни Ибн Аббоснинг ҳадиси сифатида фақат шу йўлдан биламиз ва унинг исноди кучли эмас. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб, у деди: бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилиб, у деди: бизга Солиҳ ал-Муррий ривоят қилиб, у Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бунга ўхшашини, маъноси билан ривоят қилди ва унда Ибн Аббосни зикр қилмади. Абу Исо (Термизий) деди: бу менимча Наср ибн Алининг ал-Ҳайсам ибнур-Робиъдан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ يَفْقَهْ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилиб, у деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл ривоят қилиб, у деди: бизга Шуъба ривоят қилиб, у Қатодадан, у Язид ибн Абдуллаҳ ибниш-Шиххирдан, у Абдуллаҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуръанни уч (кун)дан камида ўқиган киши уни англамади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилиб, у деди: бизга Шуъба шу иснод билан бунга ўхшашини ривоят қилди.