حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ " بَيْنَمَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءَ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَجُثِثْتُ مِنْهُ رُعْبًا فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي . فَدَثَّرُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : ( يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( والرُّجْزَ فَاهْجُرْ ) قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلاَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرٍ أَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ваҳийнинг тўхтаб қолган даври (фатратул-ваҳй) ҳақида ҳадис айтаётганларини эшитдим. У киши ҳадисларида шундай дедилар: «Мен юриб бораётганимда, осмондан бир овоз эшитдим. Бошимни кўтариб қарасам, мана, Ҳирода менга келган Малоика осмон билан ер орасида курси устида ўтирган эди. Мен ундан қўрқиб (титраб) тушдим. Қайтиб келиб: «Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!» дедим. Улар мени (кийим билан) ўрадилар. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Эй (кийимга) ўралган! Тур, бас, огоҳлантир!» деган: «Ва палидликдан йироқ бўл!» деган сўзигача (оятларни) намоз фарз қилинишидан олдин нозил қилди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Яҳё ибн Абу Касир Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Жобирдан ривоят қилган. Абу Саламанинг исми Абдуллаҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصَّعُودُ جَبَلٌ مِنْ نَارٍ يَتَصَعَّدُ فِيهِ الْكَافِرُ سَبْعِينَ خَرِيفًا ثُمَّ يَهْوِي بِهِ كَذَلِكَ فِيهِ أَبَدًا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ . وَقَدْ رُوِيَ شَيْءٌ مِنْ هَذَا عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَوْلُهُ مَوْقُوفٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди, у Ибн Лаҳиъадан, у Даррождан, у Абул-Ҳайсамдан, у Абу Саъиддан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ас-Саъуд — ўтдан бўлган бир тоғдир, кофир унга етмиш кузгача кўтарилади, сўнг яна шундай ундан (пастга) қулайди, абадий шундайдир,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳиъанинг ҳадисидан марфуъ (тарзда) биламиз. Бундан бирор нарса Атийядан, у Абу Саъиддан унинг сўзи сифатида мавқуф қилиб ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ نَاسٌ مِنَ الْيَهُودِ لأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَلْ يَعْلَمُ نَبِيُّكُمْ كَمْ عَدَدُ خَزَنَةِ جَهَنَّمَ قَالُوا لاَ نَدْرِي حَتَّى نَسْأَلَ نَبِيَّنَا . فَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ غُلِبَ أَصْحَابُكَ الْيَوْمَ . قَالَ " وَبِمَ غُلِبُوا " . قَالَ سَأَلَهُمْ يَهُودُ هَلْ يَعْلَمُ نَبِيُّكُمْ كَمْ عَدَدُ خَزَنَةِ جَهَنَّمَ قَالَ " فَمَا قَالُوا " . قَالَ قَالُوا لاَ نَدْرِي حَتَّى نَسْأَلَ نَبِيَّنَا . قَالَ " أَفَغُلِبَ قَوْمٌ سُئِلُوا عَمَّا لاَ يَعْلَمُونَ فَقَالُوا لاَ نَعْلَمُ حَتَّى نَسْأَلَ نَبِيَّنَا لَكِنَّهُمْ قَدْ سَأَلُوا نَبِيَّهُمْ فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً عَلَىَّ بِأَعْدَاءِ اللَّهِ إِنِّي سَائِلُهُمْ عَنْ تُرْبَةِ الْجَنَّةِ وَهِيَ الدَّرْمَكُ " . فَلَمَّا جَاءُوا قَالُوا يَا أَبَا الْقَاسِمِ كَمْ عَدَدُ خَزَنَةِ جَهَنَّمَ قَالَ " هَكَذَا وَهَكَذَا " . فِي مَرَّةٍ عَشْرَةٌ وَفِي مَرَّةٍ تِسْعٌ . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا تُرْبَةُ الْجَنَّةِ " . قَالَ فَسَكَتُوا هُنَيْهَةً ثُمَّ قَالُوا خُبْزَةٌ يَا أَبَا الْقَاسِمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْخُبْزُ مِنَ الدَّرْمَكِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ مُجَالِدٍ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Мужолйддан, у Шаъбийдан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан (ривоят қилдики), у деди: Яҳудийлардан бир неча киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир неча кишига: «Сизларнинг Набиййингиз жаҳаннамнинг қўриқчилари сони қанча эканлигини биладими?» дедилар. Улар: «Билмаймиз, токи Набиййимиздан сўрамагунимизча,» дедилар. Шунда бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Эй Муҳаммад, бугун саҳобаларингиз енгилдилар,» деди. У: «Нима билан енгилдилар?» дедилар. У: «Яҳудийлар улардан: «Сизларнинг Набиййингиз жаҳаннамнинг қўриқчилари сони қанча эканлигини биладими?» деб сўрадилар,» деди. У: «Улар нима дедилар?» дедилар. У: «Улар: «Билмаймиз, токи Набиййимиздан сўрамагунимизча,» дедилар,» деди. У: «Ўзлари билмайдиган нарса тўғрисида сўралиб: «Билмаймиз, токи Набиййимиздан сўрамаймиз,» деган қавм енгилибдими? Улар эса Набийларидан сўраб: «Бизга Аллаҳни очиқдан-очиқ кўрсат,» деган эдилар. Аллаҳнинг душманларини менга (ҳавола) қилинг, мен улардан жаннат тупроғи ҳақида сўрайман, у дармакдир (оппоқ тоза ун),» дедилар. Улар келганларида: «Эй Абул-Қосим, жаҳаннамнинг қўриқчилари сони қанча?» дедилар. У: «Мана шунча ва мана шунча,» дедилар — бир мартада ўн, бир мартада тўққиз (деб ишора қилдилар). Улар: «Ҳа (тўғри),» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Жаннат тупроғи нима?» дедилар. (Жобир) деди: Улар бир оз жим турдилар, сўнг: «Нон, эй Абул-Қосим,» дедилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Нон дармакдан (оппоқ ундан бўлади),» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Мужолиднинг ҳадисидангина биламиз.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنَا سُهَيْلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْقُطَعِيُّ، وَهُوَ أَخُو حَزْمِ بْنِ أَبِي حَزْمٍ الْقُطَعِيِّ عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي هَذِهِ الْآيَةَ ( هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ ) قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَهْلٌ أَنْ أُتَّقَى فَمَنْ اتَّقَانِي فَلَمْ يَجْعَلْ مَعِي إِلَهًا فَأَنَا أَهْلٌ أَنْ أَغْفِرَ لَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَسُهَيْلٌ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ ثَابِتٍ
Бизга Ҳасан ибн ас-Саббоҳ ал-Баззор ривоят қилди, бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, бизга Суҳайл ибн Абдуллаҳ ал-Қутаъий — у Ҳазм ибн Абу Ҳазм ал-Қутаъийнинг акасидир — хабар берди, у Собитдан, у Анас ибн Моликдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у киши ушбу оят: «У тақвога лойиқ ва мағфиратга лойиқ Зотдир» (ҳақида) шундай дедилар: Аллаҳ азза ва жалла айтди: «Мен Мендан қўрқилишга лойиқман, бас, ким Мендан қўрқиб, Мен билан бирга (бошқа) илоҳ қилмаса, Мен унга мағфират қилишга лойиқман.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, Суҳайл ҳадисда кучли (рови) эмас. У бу ҳадисни Собитдан ёлғиз ўзи ривоят қилган.