Тавба ва истиғфорнинг фазилати ҳамда Аллаҳнинг раҳмати

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمَسْحِ، عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ مَا جَاءَ بِكَ يَا زِرُّ فَقُلْتُ ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ فَقَالَ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَطْلُبُ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُ حَكَّ فِي صَدْرِي الْمَسْحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَكُنْتَ امْرَأً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَسْأَلُكَ هَلْ سَمِعْتَهُ يَذْكُرُ فِي ذَلِكَ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كَانَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَوْ مُسَافِرِيِنَ أَنْ لاَ نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ لَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏.‏ فَقُلْتُ هَلْ سَمِعْتَهُ يَذْكُرُ فِي الْهَوَى شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَبَيْنَا نَحْنُ عِنْدَهُ إِذْ نَادَاهُ أَعْرَابِيٌّ بِصَوْتٍ لَهُ جَهْوَرِيٍّ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَأَجَابَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَحْوٍ مِنْ صَوْتِهِ هَاؤُمُ وَقُلْنَا لَهُ وَيْحَكَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ فَإِنَّكَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ نُهِيتَ عَنْ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَغْضُضُ ‏.‏ قَالَ الأَعْرَابِيُّ الْمَرْءُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَازَالَ يُحَدِّثُنَا حَتَّى ذَكَرَ بَابًا مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ مَسِيرَةُ عَرْضِهِ أَوْ يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي عَرْضِهِ أَرْبَعِينَ أَوْ سَبْعِينَ عَامًا قَالَ سُفْيَانُ قِبَلَ الشَّامِ خَلَقَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ مَفْتُوحًا يَعْنِي لِلتَّوْبَةِ لاَ يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Осим ибн Абун-Нажуддан, у Зирр ибн Ҳубайшдан (ривоят қилдики), у шундай деди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродийнинг олдига махси (этик) устига маш тортиш ҳақида сўраш учун келдим. У: «Сени нима келтирди, эй Зирр?» деди. Мен: «Илм излаш,» дедим. У: «Албатта, малоикалар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, у талаб қилган нарса учун қанотларини ёядилар,» деди. Мен: «Менинг кўнглимда катта-кичик ҳожатдан кейин махси устига маш тортиш ҳақида шубҳа бор, сен эса Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир киши эдинг, шунинг учун сендан сўрагани келдим: у (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бу ҳақда бирор нарса зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, у бизга сафар ёки мусофир бўлганимизда жанобатдан бошқа ҳолларда — балки катта ҳожат, кичик ҳожат ва уйқудан кейин — уч кун ва кечалари махсиларимизни ечмасликни буюрарди,» деди. Мен: «Сен унинг муҳаббат ҳақида бирор нарса зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан сафарда эдик. Биз унинг ҳузурида турганимизда, бир бадавий киши йўғон овози билан: «Эй Муҳаммад!» деб чақирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам унинг овозига ўхшатиб: «Марҳамат!» деб жавоб бердилар. Биз унга: «Вой ҳолингга, овозингни пасайтир, ахир сен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузуридасан ва бундан қайтарилгансан,» дедик. У: «Аллаҳга қасамки, пасайтирмайман,» деди. Бадавий: «Киши бир қавмни севади, лекин (аъмол жиҳатдан) уларга етмаган (бўлса-чи)?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши Қиёмат кунида ўзи севган киши билан бирга бўлади,» дедилар. Сўнг у бизга гапиришда давом этиб, охири мағриб томонида бир эшикни зикр қилди, унинг кенглиги йўловчининг етишиш (масофаси)ча бўлиб, отлиқ унинг кенглигида қирқ ёки етмиш йил юрар (эди).» Суфён деди: «Шом томонида. Аллаҳ уни осмонлар ва ерни яратган кунида очиқ қилиб яратган — яъни тавба учун — қуёш ундан чиққунча у ёпилмайди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ فَقَالَ لِي مَا جَاءَ بِكَ قُلْتُ ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ ‏.‏ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَفْعَلُ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنَّهُ حَاكَ أَوْ قَالَ حَكَّ فِي نَفْسِي شَيْءٌ مِنَ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَهَلْ حَفِظْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَوْ مُسَافِرِينَ أُمِرْنَا أَنْ لاَ نَخْلَعَ خِفَافَنَا ثَلاَثًا إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ فَهَلْ حَفِظْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْهَوَى شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فَنَادَاهُ رَجُلٌ كَانَ فِي آخِرِ الْقَوْمِ بِصَوْتٍ جَهْوَرِيٍّ أَعْرَابِيٌّ جِلْفٌ جَافٍ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ مَهْ إِنَّكَ قَدْ نُهِيتَ عَنْ هَذَا ‏.‏ فَأَجَابَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ صَوْتِهِ هَاؤُمُ فَقَالَ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِرٌّ فَمَا بَرِحَ يُحَدِّثُنِي حَتَّى حَدَّثَنِي أَنَّ اللَّهَ جَعَلَ بِالْمَغْرِبِ بَابًا عَرْضُهُ مَسِيرَةُ سَبْعِينَ عَامًا لِلتَّوْبَةِ لاَ يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ قِبَلِهِ وَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّْ ‏:‏ ‏(‏ يومَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Осимдан, у Зирр ибн Ҳубайшдан (ривоят қилдики), у шундай деди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродийнинг олдига келдим, у менга: «Сени нима келтирди?» деди. Мен: «Илм излаш,» дедим. У: «Менга етишишича, малоикалар илм талаб қилувчидан у қилаётган иш учун рози бўлиб қанотларини ёядилар,» деди. Мен: «Кўнглимда махси устига маш тортиш ҳақида бир нарса тебранди — ёки: шубҳа қилди — бас, сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳақда бирор нарсани ёдлаганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз сафар ёки мусофир бўлганимизда, жанобатдан бошқа ҳолларда — балки катта ҳожат, кичик ҳожат ва уйқудан кейин — махсиларимизни уч кун ечмасликка буюрилган эдик,» деди. Мен: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан муҳаббат ҳақида бирор нарса ёдлаганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан баъзи сафарларида эдик. Қавмнинг охирида бўлган бир киши — қўпол, дағал бадавий — йўғон овози билан уни чақириб: «Эй Муҳаммад! Эй Муҳаммад!» деди. Қавм унга: «Бас қил! Ахир сен бундан қайтарилгансан,» дейишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг овозига ўхшатиб: «Марҳамат!» деб жавоб бердилар. Шунда у киши: «Бир қавмни севади, лекин (ҳали) уларга етмаган (бўлса-чи)?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши ўзи севган киши билан бирга бўлади,» дедилар.» Зирр деди: У менга гапиришда давом этиб, охири менга шуни айтдики, Аллаҳ мағриб томонида кенглиги етмиш йиллик йўл (масофаси) бўлган бир эшикни тавба учун (очиқ) қилиб қўйган, қуёш у томондан чиққунча у ёпилмайди. Бу — Аллаҳ азза ва жалланинг: «Роббингнинг баъзи аломатлари келадиган кунда, илгари имон келтирмаган ёки имонида яхшилик касб этмаган жонга (ўша куни) имон келтириши фойда бермайди,» (деган) сўзидир (Ал-Анъом сураси, 158). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.