Дуолар китоби

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَيْسَ شَيْءٌ أَكْرَمَ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ الدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ وَعِمْرَانُ الْقَطَّانُ هُوَ ابْنُ دَاوَرَ وَيُكْنَى أَبَا الْعَوَّامِ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Аббос ибн Абдулазим ал-Анбарий ва бошқа бир неча киши ривоят қилиб дедилар: бизга Абу Довуд ат-Тоёлисий ривоят қилди, у деди: бизга Имрон ал-Қаттон ривоят қилди, Қатодадан, у Саид ибн Абил-Ҳасандан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аллаҳ таолонинг ҳузурида дуодан кўра азизроқ нарса йўқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни марфуъ тарзда фақат Имрон ал-Қаттоннинг ҳадисидан биламиз. Имрон ал-Қаттон — у Доварнинг ўғлидир ва Абул-Аввом куняси билан аталади. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, Имрон ал-Қаттондан, шу иснод билан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ибн Муслим хабар берди, Ибн Лаҳиадан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Абон ибн Солиҳдан, у Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Дуо ибодатнинг мағзидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳианинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ يُسَيْعٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأََ ‏:‏ ‏(‏وقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ مَنْصُورٌ وَالأَعْمَشُ عَنْ ذَرٍّ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ذَرٍّ ‏.‏ هُوَ ذَرُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ ثِقَةٌ وَالِدُ عُمَرَ بْنِ ذَرٍّ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Марвон ибн Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Заррдан, у Юсайъдан, у Нуъмон ибн Баширдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Дуо — ибодатнинг айнан ўзидир,» дедилар. Сўнг у: «Роббингиз деди: Менга дуо қилинглар, Мен сизларга ижобат қиламан. Албатта, Менга ибодат қилишдан кибр қилганлар яқинда хор бўлиб жаҳаннамга кирадилар,» (деган оятни) ўқидилар (Ғофир сураси, 60). У (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Мансур ва ал-Аъмаш Заррдан ривоят қилганлар, биз уни фақат Заррнинг ҳадисидан биламиз. У Зарр ибн Абдуллоҳ ал-Ҳамдоний бўлиб, ишончли (сиқа) кишидир, Умар ибн Заррнинг отасидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ لَمْ يَسْأَلِ اللَّهَ يَغْضَبْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ هَذَا الْحَدِيثَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو الْمَلِيحِ اسْمُهُ صَبِيحٌ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُهُ وَقَالَ يُقَالُ لَهُ الْفَارِسِيُّ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, Абул-Малиҳдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳдан сўрамаса, У унга ғазаб қилади,» дедилар. У (Абу Исо) деди: Вакииъ ва бошқа бир неча киши бу ҳадисни Абул-Малиҳдан ривоят қилганлар, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абул-Малиҳнинг исми Сабиҳдир; мен буни Муҳаммад (ал-Бухорий)дан эшитдим, у шундай деди ва: унга Форисий ҳам дейилади, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ فَلَمَّا قَفَلْنَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَكَبَّرَ النَّاسُ تَكْبِيرَةً وَرَفَعُوا بِهَا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَصَمَّ وَلَا غَائِبٍ هُوَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ ثُمَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَلَا أُعَلِّمُكَ كَنْزًا مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى. حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حُمَيْدٍ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Марҳум ибн Абдулазиз ал-Аттор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Наомат ас-Саъдий ривоят қилди, Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир ғазотда эдик. Қайтаётганимизда Мадинага яқинлашдик, шунда одамлар баланд овоз билан такбир айтдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Роббингиз кар эмас, ғойиб ҳам эмас. У сиз билан уловларингиз бошининг орасидадир,» дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани — Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллаҳдан ўзга (гуноҳдан сақловчи) қувват ва (тоатга) қудрат йўқдир)ни ўргатайми?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдурраҳмон ибн Муллдир, Абу Наомат ас-Саъдийнинг исми эса Амр ибн Исодир. Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, Ҳумайд Абул-Малиҳдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ شَرَائِعَ الإِسْلاَمِ قَدْ كَثُرَتْ عَلَىَّ فَأَخْبِرْنِي بِشَيْءٍ أَتَشَبَّثُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ لاَ يَزَالُ لِسَانُكَ رَطْبًا مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, Муовия ибн Солиҳдан, у Амр ибн Қайсдан, у Абдуллоҳ ибн Буср (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), бир киши: «Эй Расулуллаҳ, Исломнинг шариатлари (амаллари) менга кўпайиб кетди, менга ўзим маҳкам ёпишадиган бир нарсани айтиб беринг,» деди. У: «Тилинг Аллаҳнинг зикридан нам (банд) бўлиб турсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْعِبَادِ أَفْضَلُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمِنَ الْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لَوْ ضَرَبَ بِسَيْفِهِ فِي الْكُفَّارِ وَالْمُشْرِكِينَ حَتَّى يَنْكَسِرَ وَيَخْتَضِبَ دَمًا لَكَانَ الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا أَفْضَلَ مِنْهُ دَرَجَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ دَرَّاجٍ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳиа ривоят қилди, Даррождан, у Абул-Ҳайсамдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қиёмат кунида бандалардан қайси бири Аллаҳнинг ҳузурида даражаси афзалроқ бўлади?» деб сўралди. У: «Аллаҳни кўп зикр қилувчи эркаклар ва зикр қилувчи аёллар,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳ йўлида жанг қилувчи (ғозий) чи?» дедим. У: «Агар у кофирлар ва мушриклар орасида қиличи синиб, қонга бўялгунча (жанг қилиб) урса ҳам, Аллаҳни кўп зикр қилувчи ундан даражада афзалроқ бўларди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Даррожнинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ، هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ زِيَادٍ، مَوْلَى ابْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ وَأَزْكَاهَا عِنْدَ مَلِيكِكُمْ وَأَرْفَعِهَا فِي دَرَجَاتِكُمْ وَخَيْرٌ لَكُمْ مِنْ إِنْفَاقِ الذَّهَبِ وَالْوَرِقِ وَخَيْرٌ لَكُمْ مِنْ أَنْ تَلْقَوْا عَدُوَّكُمْ فَتَضْرِبُوا أَعْنَاقَهُمْ وَيَضْرِبُوا أَعْنَاقَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذِكْرُ اللَّهِ تَعَالَى ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ رضى الله عنه مَا شَيْءٌ أَنْجَى مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ مِثْلَ هَذَا بِهَذَا الإِسْنَادِ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْهُ فَأَرْسَلَهُ ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Саиддан — у Ибн Абу Ҳинддир — у Зиёддан, Ибн Айёшнинг озод қилинган ғуломидан, у Абу Баҳриядан, у Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларга амалларингизнинг энг яхшисини, Эгангизнинг ҳузурида энг покини, даражаларингизда энг юксагини, олтин-кумуш инфоқ қилишингиздан кўра сиз учун яхшироқ бўлганини ва душманингизга рўбарў келиб, уларнинг бўйинларини чопиб, улар ҳам сизнинг бўйинларингизни чопадиган (жиҳод)дан кўра сиз учун яхшироқ бўлганини хабар қилайми?» дедилар. Улар: «Албатта (хабар қилинг),» дедилар. У: «Аллаҳ таолонинг зикри,» дедилар. Шунда Муоз ибн Жабал (розияллаҳу анҳу): «Аллаҳнинг азобидан Аллаҳнинг зикрига қараганда нажот берадиган бошқа нарса йўқ,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: баъзилар бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Саиддан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилганлар, баъзилар эса ундан мурсал (саҳобани тилга олмай) ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، أَنَّهُ شَهِدَ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلاَئِكَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الأَغَرَّ أَبَا مُسْلِمٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ رضى الله عنهما أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مِثْلَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у ал-Ағарр Абу Муслимдан (ривоят қилдики), у Абу Ҳурайра ва Абу Саид ал-Худрийга гувоҳлик берди: улар иккиси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га гувоҳлик бериб (айтдиларки), у: «Қайси бир қавм Аллаҳни зикр қилса, албатта фаришталар уларни ўраб олади, раҳмат уларни қоплайди, устларига сакина (осойишталик) нозил бўлади ва Аллаҳ уларни Ўз ҳузуридагилар орасида зикр қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Юсуф ибн Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у деди: мен ал-Ағарр Абу Муслимдан эшитдим, у деди: мен Абу Саид ва Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳумо)га гувоҳлик бераманки, улар иккиси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га гувоҳлик бердилар, дея шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَرَجَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَا يُجْلِسُكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ ‏.‏ قَالَ أَمَا إِنِّي مَا أَسْتَحْلِفُكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَمَا كَانَ أَحَدٌ بِمَنْزِلَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَلَّ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى حَلْقَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ مَا يُجْلِسُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ وَنَحْمَدُهُ لِمَا هَدَانَا لِلإِسْلاَمِ وَمَنَّ عَلَيْنَا بِهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا آللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ لِتُهْمَةٍ لَكُمْ إِنَّهُ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اللَّهَ يُبَاهِي بِكُمُ الْمَلاَئِكَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَلٍّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Марҳум ибн Абдулазиз ал-Аттор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Наома ривоят қилди, Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: Муовия масжидга чиқиб: «Сизларни нима ўтқазиб қўйди?» деди. Улар: «Аллаҳни зикр қилгани ўтирдик,» дедилар. У: «Аллаҳга қасамки, сизларни фақат шу ўтқазиб қўйдими?» деди. Улар: «Аллаҳга қасамки, бизларни фақат шу ўтқазиб қўйди,» дедилар. У: «Мен сизларни бирор гумон қилганим учун қасам ичираётганим йўқ. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузуридаги мен каби мавқедаги ҳеч ким ундан мендан камроқ ҳадис айтмагандир. Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларининг бир ҳалқасига чиқиб: «Сизларни нима ўтқазиб қўйди?» дедилар. Улар: «Аллаҳни зикр қилгани ва бизни Исломга ҳидоят қилгани ҳамда у билан бизга неъмат ато этгани учун Унга ҳамд айтгани ўтирдик,» дедилар. Шунда у: «Аллаҳга қасамки, сизларни фақат шу ўтқазиб қўйдими?» дедилар. Улар: «Аллаҳга қасамки, бизларни фақат шу ўтқазиб қўйди,» дедилар. У: «Мен сизларни бирор гумон қилганим учун қасам ичирмадим. Албатта, олдимга Жибрил келди ва менга Аллаҳ сизларни фаришталарга фахр қилаётганини хабар берди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Наомат ас-Саъдийнинг исми Амр ибн Исо, Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми эса Абдурраҳмон ибн Муллдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ صَالِحٍ، مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَا جَلَسَ قَوْمٌ مَجْلِسًا لَمْ يَذْكُرُوا اللَّهَ فِيهِ وَلَمْ يُصَلُّوا عَلَى نَبِيِّهِمْ إِلاَّ كَانَ عَلَيْهِمْ تِرَةً فَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعْنَى قَوْلِهِ تِرَةً يَعْنِي حَسْرَةً وَنَدَامَةً ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْمَعْرِفَةِ بِالْعَرَبِيَّةِ: التِّرَةُ هُوَ الثَّأْرُ

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Солиҳдан — ат-Тавъаманинг озод қилинган ғуломидан — у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қайси бир қавм бир мажлисда ўтириб, унда Аллаҳни зикр қилмаса ва Пайғамбарларига саловот айтмаса, бу уларга бир ҳасрат бўлур. Аллаҳ хоҳласа, уларни азоблар, хоҳласа, уларни мағфират қилур,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу Абу Ҳурайрадан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан турли йўллар билан ҳам ривоят қилинган. «Тира» сўзининг маъноси ҳасрат ва надомат демакдир. Араб тилини билувчи баъзилар эса: «Тира — қасос демакдир,» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَا مِنْ أَحَدٍ يَدْعُو بِدُعَاءٍ إِلاَّ آتَاهُ اللَّهُ مَا سَأَلَ أَوْ كَفَّ عَنْهُ مِنَ السُّوءِ مِثْلَهُ مَا لَمْ يَدْعُ بِإِثْمٍ أَوْ قَطِيعَةِ رَحِمٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳиа ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Ҳеч ким бирор дуо билан дуо қилмасинки, магар Аллаҳ унга сўраганини берур ёки ундан шунга тенг ёмонликни даф қилур — агар у гуноҳ ёки қариндошлик алоқасини узиш (учун) дуо қилмаса.» Бу бобда Абу Саид ва Убода ибн ас-Сомитдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَطِيَّةَ اللَّيْثِيُّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَسْتَجِيبَ اللَّهُ لَهُ عِنْدَ الشَّدَائِدِ وَالْكُرَبِ فَلْيُكْثِرِ الدُّعَاءَ فِي الرَّخَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Марзуқ ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Воқид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Атийя ал-Лайсий ривоят қилди, Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ унга мусибат ва ғамлар пайтида ижобат қилишини истаса, фароғат (осудалик) пайтида дуони кўп қилсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ خِرَاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ أَفْضَلُ الذِّكْرِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَفْضَلُ الدُّعَاءِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Иброҳим ибн Касир ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: мен Талҳа ибн Хирошдан эшитдим, у деди: мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Зикрнинг энг афзали Ла илаҳа иллаллаҳ (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ)дир, дуонинг энг афзали эса Алҳамдулиллаҳ (Аллаҳга ҳамд бўлсин)дир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Мусо ибн Иброҳимнинг ҳадисидан биламиз. Бу ҳадисни Али ибн ал-Мадиний ва бошқа бир неча киши Мусо ибн Иброҳимдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ الْبَهِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ وَالْبَهِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ва Муҳаммад ибн Убайд ал-Муҳорибий ривоят қилиб дедилар: бизга Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоида ривоят қилди, отасидан, у Холид ибн Саламадан, у ал-Баҳийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) барча ҳолатларида Аллаҳни зикр қилар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Закариё ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз. Ал-Баҳийнинг исми Абдуллоҳдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا فَدَعَا لَهُ بَدَأَ بِنَفْسِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَطَنٍ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ ‏.‏

Бизга Наср ибн Абдурраҳмон ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Қатан ривоят қилди, Ҳамза аз-Зайётдан, у Абу Ишоқдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан, у Убай ибн Каъбдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қачон бирор кишини эслаб, унга дуо қилсалар, аввал ўзларидан бошлар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абу Қатаннинг исми Амр ибн ал-Ҳайсамдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ عِيسَى الْجُهَنِيُّ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ يَدَيْهِ فِي الدُّعَاءِ لَمْ يَحُطَّهُمَا حَتَّى يَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى فِي حَدِيثِهِ لَمْ يَرُدَّهُمَا حَتَّى يَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى ‏.‏ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهِ وَهُوَ قَلِيلُ الْحَدِيثِ وَقَدْ حَدَّثَ عَنْهُ النَّاسُ حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ ثِقَةٌ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ‏.‏

Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно, Иброҳим ибн Яъқуб ва бошқа бир неча киши ривоят қилиб дедилар: бизга Ҳаммод ибн Исо ал-Жуҳаний ривоят қилди, Ҳанзала ибн Абу Суфён ал-Жумаҳийдан, у Солим ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дуода қўлларини кўтарганларида, улар билан юзларини силамагунча уларни туширмас эдилар. Муҳаммад ибн ал-Мусанно ўз ҳадисида: «улар билан юзларини силамагунча уларни қайтармас эдилар,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Ҳаммод ибн Исонинг ҳадисидан биламиз. У бу ҳадисни якка ривоят қилган, у ҳадиси кам (рови)дир, аммо одамлар ундан ҳадис ривоят қилганлар. Ҳанзала ибн Абу Суфён ишончли (сиқа)дир, уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон сиқа деб баҳолаган.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى ابْنِ أَزْهَرَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ يَقُولُ دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عُبَيْدٍ اسْمُهُ سَعْدٌ وَهُوَ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ وَيُقَالُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَزْهَرَ هُوَ ابْنُ عَمِّ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Абу Убайддан — Ибн Азҳарнинг озод қилинган ғуломидан — у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Сизларнинг бирингизга, шошилмагунча, ижобат қилинур. (Шошилгани эса) у: дуо қилдим, лекин менга ижобат қилинмади, дейишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Убайднинг исми Саъд бўлиб, у Абдурраҳмон ибн Азҳарнинг озод қилинган ғуломидир; Абдурраҳмон ибн Авфнинг ғуломи ҳам дейилади. Абдурраҳмон ибн Азҳар — Абдурраҳмон ибн Авфнинг амакиваччасидир. У (Абу Исо) деди: бу бобда Анас (розияллаҳу анҳу)дан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، - وَهُوَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، رضى الله عنه يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَقُولُ فِي صَبَاحِ كُلِّ يَوْمٍ وَمَسَاءِ كُلِّ لَيْلَةٍ بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَيَضُرُّهُ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ أَبَانُ قَدْ أَصَابَهُ طَرَفُ فَالَجِ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ أَبَانُ مَا تَنْظُرُ أَمَا إِنَّ الْحَدِيثَ كَمَا حَدَّثْتُكَ وَلَكِنِّي لَمْ أَقُلْهُ يَوْمَئِذٍ لِيُمْضِيَ اللَّهُ عَلَىَّ قَدَرَهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд — у Таёлисийдир — ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод, отасидан, у Абон ибн Усмондан (ривоят қилдики), у деди: мен Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)дан эшитдим, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар куннинг эртаси ва ҳар кечанинг оқшомида уч марта: ‹Бисмиллаҳиллази ла язурру маъасмиҳи шайъун фил-арзи ва ла фис-самаи ва ҳувас-Самиъул-Алим (Шундай Аллаҳнинг номи биланки, Унинг номи ила ер ва осмонда ҳеч нарса зарар етказа олмайди, У Эшитувчи ва Билувчидир)› дейдиган бир банда йўқки, унга бирор нарса зарар етказа олсин,» дедилар, деб айтаётганини эшитдим. Абонни ярим фалаж зарбаси тутган эди, шунда у киши унга тикилиб қолди. Абон унга: «Нимага қарайсан? Албатта, ҳадис мен сенга айтганимдек, лекин мен ўша куни уни айтмаган эдим — Аллаҳ ўз қадерини менга ўтказсин (деб),» деди. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ، سَعِيدِ بْنِ الْمَرْزُبَانِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ ثَوْبَانَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُمْسِي رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يُرْضِيَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, у деди: бизга Уқба ибн Холид, Абу Саъд Саид ибн ал-Марзубондан, у Абу Саламадан, у Савбон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким оқшомга кирганида: ‹Разиту биллаҳи Раббан, ва бил-Ислами динан, ва би-Муҳаммадин набийян (Рабб сифатида Аллаҳдан, дин сифатида Исломдан ва набий сифатида Муҳаммаддан рози бўлдим)› деса, Аллаҳнинг уни рози қилиши (Унинг зиммасига) ҳақ бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَمْسَى قَالَ ‏"‏ أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ أُرَاهُ قَالَ فِيهَا لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَخَيْرَ مَا بَعْدَهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَشَرِّ مَا بَعْدَهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَسُوءِ الْكِبَرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا أَصْبَحَ قَالَ ذَلِكَ أَيْضًا ‏"‏ أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Жарир, ал-Ҳасан ибн Убайдуллоҳдан, у Иброҳим ибн Сувайддан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) оқшомга кирганида: «Амсайна ва амсал-мулку лиллаҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллаҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ» дердилар — ўйлайманки, унда «лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қадир, асъалука хайра ма фи ҳазиҳил-лайлати ва хайра ма баъдаҳа, ва аъузу бика мин шарри ҳазиҳил-лайлати ва шарри ма баъдаҳа, ва аъузу бика минал-касали ва суъил-кибари, ва аъузу бика мин азабин-нари ва азабил-қабр» (деган сўзларни ҳам) айтдилар, яъни: «Биз оқшомга кирдик ва мулк Аллаҳники бўлиб оқшомга кирди, ҳамд Аллаҳга, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, Ягонадир, шериги йўқ. Мулк Унга хосдир, ҳамд Унга хосдир ва У ҳар нарсага қодирдир. Мендан Сен бу кечада бор яхшиликни ва ундан кейинги яхшиликни сўрайман, бу кечанинг ёмонлигидан ва ундан кейинги нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман, дангасалик ва кексаликнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман, дўзах азобидан ва қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман.» Эрталабга кирганида ҳам ҳудди шуни айтдилар: «Асбаҳна ва асбаҳал-мулку лиллаҳ, вал-ҳамду лиллаҳ (Биз эрталабга кирдик ва мулк Аллаҳники бўлиб эрталабга кирди, ҳамд Аллаҳга).» (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шуъба уни шу иснод билан Ибн Масъуддан ривоят қилиб, уни марфуъ қилмаган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُ أَصْحَابَهُ يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا أَصْبَحَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ‏.‏ وَإِذَا أَمْسَى فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ النُّشُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Суҳайл ибн Абу Солиҳ хабар берди, отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларига ўргатиб дердилар: «Сиздан бирингиз эрталабга кирса, айтсин: ‹Аллаҳумма бика асбаҳна ва бика амсайна ва бика наҳя ва бика намуту ва илайкал-масир (Эй Аллаҳ, Сен билан эрталабга кирдик ва Сен билан оқшомга кирдик, Сен билан тирик бўламиз ва Сен билан ўламиз, қайтиш Сенгадир).› Оқшомга кирса, айтсин: ‹Аллаҳумма бика амсайна ва бика асбаҳна ва бика наҳя ва бика намуту ва илайкан-нушур (Эй Аллаҳ, Сен билан оқшомга кирдик ва Сен билан эрталабга кирдик, Сен билан тирик бўламиз ва Сен билан ўламиз, тирилиш Сенгадир).›» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ عَاصِمٍ الثَّقَفِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِشَيْءٍ أَقُولُهُ إِذَا أَصْبَحْتُ وَإِذَا أَمْسَيْتُ قَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُمَّ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَشِرْكِهِ قَالَ قُلْهُ إِذَا أَصْبَحْتَ وَإِذَا أَمْسَيْتَ وَإِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, Яъло ибн Атодан, у деди: мен Амр ибн Осим ас-Сақафийни Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Абу Бакр: «Ё Расулуллаҳ, эрталабга ва оқшомга кирганимда айтадиган бирор нарсани менга буюринг,» деди. У: «Айт: ‹Аллаҳумма алимал-ғайби ваш-шаҳадати, фатирас-самавати вал-арзи, Рабба кулли шайъин ва маликаҳу, аш-ҳаду ан ла илаҳа илла анта, аъузу бика мин шарри нафси ва мин шарриш-шайтани ва ширкиҳи (Эй Аллаҳ, ғайб ва ошкорни Билувчи, осмонлар ва ерни Яратувчи, ҳар нарсанинг Рабби ва Эгаси, гувоҳлик бераманки, Сендан ўзга илоҳ йўқ; нафсимнинг ёмонлигидан ва шайтоннинг ёмонлиги ҳамда унинг ширкидан Сенга паноҳ тилайман).› Буни эрталабга кирганингда, оқшомга кирганингда ва тўшагингга ётганингда айт,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏ "‏ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى سَيِّدِ الاِسْتِغْفَارِ اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ وَأَبُوءُ إِلَيْكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَىَّ وَأَعْتَرِفُ بِذُنُوبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ‏.‏ لاَ يَقُولُهَا أَحَدُكُمْ حِينَ يُمْسِي فَيَأْتِي عَلَيْهِ قَدَرٌ قَبْلَ أَنْ يُصْبِحَ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَلاَ يَقُولُهَا حِينَ يُصْبِحُ فَيَأْتِي عَلَيْهِ قَدَرٌ قَبْلَ أَنْ يُمْسِيَ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ أَبْزَى وَبُرَيْدَةَ رضى الله عنهم ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ هُوَ ابْنُ أَبِي حَازِمٍ الزَّاهِدِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим, Касир ибн Зайддан, у Усмон ибн Рабиъадан, у Шаддод ибн Авс (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Саййидул-истиғфорни (истиғфорнинг энг яхшисини) сенга кўрсатмайми? ‹Аллаҳумма анта Рабби, ла илаҳа илла анта, халақтани ва ана абдука, ва ана ала аҳдика ва ваъдика мастатаъту, аъузу бика мин шарри ма санаъту, ва абуъу лака биниъматика алайя, ва аътарифу бизунуби, фағфирли зунуби, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта (Эй Аллаҳ, Сен менинг Раббимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен мени яратдинг ва мен Сенинг бандангман, қудратим етгунча Сенинг аҳд-паймонингдаман; қилган ишларимнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман, менга қилган неъматингни эътироф этаман ва гуноҳларимни тан оламан, бас, гуноҳларимни кечир, чунки гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди).› Буни сиздан бирингиз оқшом кирганида айтса ва у эрталаб кирмасдан олдин унга ажал етса, албатта унга жаннат вожиб бўлади; ва буни эрталаб кирганида айтса ва у оқшом кирмасдан олдин унга ажал етса, албатта унга жаннат вожиб бўлади,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Умар, Ибн Масъуд, Ибн Абзо ва Бурайда (розияллаҳу анҳум)дан (ҳам ривоятлар) бор. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абдулазиз ибн Абу Ҳозим — у зоҳид Абу Ҳозимнинг ўғлидир. Бу ҳадис Шаддод ибн Авс (розияллаҳу анҳу)дан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ تَقُولُهَا إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَإِنْ مُتَّ مِنْ لَيْلَتِكَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَةِ وَإِنْ أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ وَقَدْ أَصَبْتَ خَيْرًا تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْبَرَاءُ فَقُلْتُ وَبِرَسُولِكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏.‏ قَالَ فَطَعَنَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْبَرَاءِ ‏.‏ وَرَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنِ الْبَرَاءِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ وَأَنْتَ عَلَى وُضُوءٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна, Абу Ишоқ ал-Ҳамдонийдан, у ал-Баро ибн Озибдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сенга тўшагингга ётганингда айтадиган сўзларни ўргатмайми? Агар ўша кечанг ичида ўлсанг, фитрат (Ислом) устида ўласан, агар эрталабга етсанг, яхшиликка эришган ҳолда етасан. Айт: ‹Аллаҳумма инни асламту нафси илайка, ва важжаҳту важҳи илайка, ва фаввазту амри илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка, ва алжаъту заҳри илайка, ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка, аманту бикитабикаллази анзалта ва бинабиййикаллази арсалта (Эй Аллаҳ, мен ўзимни Сенга таслим этдим, юзимни Сенга қаратдим, ишимни Сенга топширдим, Сенга рағбат ва Сендан қўрқиб, елкамни Сенга таядим; Сендан бошқа Сендан паноҳ ва нажот йўқ; нозил қилган Китобингга ва юборган Набийингга имон келтирдим).›» ал-Баро деди: мен: «...ва юборган Расулингга,» дедим. У (рови) деди: шунда у қўли билан кўкрагимга туртиб: «...ва юборган Набийингга,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, ал-Бародан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Мансур ибн ал-Муътамир уни Саъд ибн Убайдадан, у ал-Бародан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди, фақат у: «тўшагингга таҳорат устида ётганингда,» деди. (Термизий) деди: бу бобда Рофиъ ибн Хадиж (розияллаҳу анҳу)дан (ҳам ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ إِسْحَاقَ ابْنِ أَخِي، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا اضْطَجَعَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَنْبِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ أُومِنُ بِكِتَابِكَ وَبِرُسُلِكَ ‏.‏ فَإِنْ مَاتَ مِنْ لَيْلَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн ал-Муборак ривоят қилди, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Рофиъ ибн Хадижнинг жияни Яҳё ибн Ишоқдан, у Рофиъ ибн Хадиж (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирингиз ўнг ёни билан ётса, сўнг: ‹Аллаҳумма инни асламту нафси илайка, ва важжаҳту важҳи илайка, ва алжаъту заҳри илайка, ва фаввазту амри илайка, ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка, умину бикитабика ва бирусулика (Эй Аллаҳ, мен ўзимни Сенга таслим этдим, юзимни Сенга қаратдим, елкамни Сенга таядим ва ишимни Сенга топширдим; Сендан бошқа Сендан паноҳ ва нажот йўқ; Китобингга ва расулларингга имон келтираман)› деса, агар ўша кечаси ўлса, жаннатга киради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Рофиъ ибн Хадиж (розияллаҳу анҳу) ҳадисидан бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ قَالَ ‏ "‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَكَفَانَا وَآوَانَا وَكَمْ مِمَّنْ لاَ كَافِيَ لَهُ وَلاَ مُؤْوِيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Аффон ибн Муслим хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Собитдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўшагига ётганларида: «Алҳамду лиллаҳиллази атъамана ва сақана ва кафана ва авана, ва кам мимман ла кафия лаҳу ва ла муъвия (Бизни таом едирган, суғорган, етарли қилган ва бошпана берган Аллаҳга ҳамд бўлсин; қанча кишилар борки, уларга етарли қилувчи ҳам, бошпана берувчи ҳам йўқ),» дердилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْوَصَّافِيِّ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ حِينَ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىَّ الْقَيُّومَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ غَفَرَ اللَّهُ ذُنُوبَهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ وَرَقِ الشَّجَرِ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ رَمْلِ عَالِجٍ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ أَيَّامِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْوَصَّافِيِّ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ ‏.‏

Бизга Солиҳ ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муъовия, ал-Вассофийдан, у Атийядан, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким тўшагига ётганида уч марта: ‹Астағфируллаҳал-Азималлази ла илаҳа илла ҳувал-Ҳайюл-Қайюму ва атубу илайҳи (Ундан ўзга илоҳ йўқ бўлган, Тирик ва Қайюм бўлган Улуғ Аллаҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан)› деса, гуноҳлари денгиз кўпигича бўлса ҳам, дарахтлар барги сонича бўлса ҳам, Олиж (чўли) қумлари сонича бўлса ҳам, дунё кунлари сонича бўлса ҳам, Аллаҳ унинг гуноҳларини кечиради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат шу йўлдан, ал-Вассофий Убайдуллоҳ ибн ал-Валид ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَضَعَ يَدَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَجْمَعُ عِبَادَكَ أَوْ تَبْعَثُ عِبَادَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Абдулмалик ибн Умайрдан, у Рибъий ибн Ҳирошдан, у Ҳузайфа ибнул-Ямон (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ухламоқчи бўлганларида қўлларини бошлари остига қўйиб, сўнг: «Аллаҳумма қини азабака явма тажмаъу (ёки: табъасу) ибадака (Эй Аллаҳ, бандаларингни тўплайдиган — ёки: тирилтирадиган — кунда мени азобингдан сақла),» дердилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، - هُوَ السَّلُولِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، رضى الله عنهما قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَسَّدُ يَمِينَهُ عِنْدَ الْمَنَامِ ثُمَّ يَقُولُ ‏ "‏ رَبِّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَبْعَثُ عِبَادَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرَوَى الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ لَمْ يَذْكُرْ بَيْنَهُمَا أَحَدًا وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ وَرَجُلٍ آخَرَ عَنِ الْبَرَاءِ ‏.‏ وَرَوَى إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْبَرَاءِ وَعَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Ишоқ ибн Мансур — у Салулийдир — хабар берди, Иброҳим ибн Юсуф ибн Абу Ишоқдан, у отасидан, у Абу Ишоқдан, у Абу Бурдадан, у ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ухлаш чоғида ўнг (қўли)ни ёстиқ қилиб, сўнг: «Рабби қини азабака явма табъасу ибадака (Эй Раббим, бандаларингни тирилтирадиган кунда мени азобингдан сақла),» дердилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Ас-Саврий бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у ал-Бародан ривоят қилиб, иккиси орасида ҳеч кимни зикр қилмади. Шуъба эса Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан ва бошқа бир кишидан, улар ал-Бародан ривоят қилди. Исроил эса Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у ал-Бародан, ҳамда Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا إِذَا أَخَذَ أَحَدُنَا مَضْجَعَهُ أَنْ يَقُولَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ وَرَبَّ الأَرَضِينَ وَرَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَفَالِقَ الْحَبِّ وَالنَّوَى وَمُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ ذِي شَرٍّ أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ وَالظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَالْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ اقْضِ عَنِّي الدَّيْنَ وَأَغْنِنِي مِنَ الْفَقْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Авн хабар берди, у деди: бизга Холид ибн Абдуллоҳ хабар берди, Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биздан биримиз тўшагига ётганида шуни айтишни буюрардилар: «Аллаҳумма Раббас-самавати ва Раббал-аразина ва Раббана ва Рабба кулли шайъин, ва фалиқал-ҳабби ван-нава, ва мунзилат-Таврати вал-Инжили вал-Қуръани, аъузу бика мин шарри кулли зи шаррин анта ахизун бинасиятиҳи; антал-Аввалу фалайса қаблака шайъун, ва антал-Охиру фалайса баъдака шайъун, ваз-Зоҳиру фалайса фавқака шайъун, вал-Ботину фалайса дунака шайъун, иқзи аннид-дайна ва ағнини минал-фақр (Эй Аллаҳ, осмонлар Рабби, ерлар Рабби, бизнинг Раббимиз ва ҳар нарсанинг Рабби, уруғ ва данакни ёрувчи, Таврот, Инжил ва Қуръонни нозил қилувчи! Пешонасидан ушлаб турувчи Сен бўлган ҳар бир ёмонлик эгасининг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Сен Аввалсан, Сендан олдин ҳеч нарса йўқ; Сен Охирсан, Сендан кейин ҳеч нарса йўқ; Сен Зоҳирсан, Сендан юқорида ҳеч нарса йўқ; Сен Ботинсан, Сендан пастда ҳеч нарса йўқ. Менинг қарзимни адо эт ва мени фақирликдан бой қил).» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ عَنْ فِرَاشِهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَيْهِ فَلْيَنْفُضْهُ بِصَنِفَةِ إِزَارِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي مَا خَلَفَهُ عَلَيْهِ بَعْدَهُ فَإِذَا اضْطَجَعَ فَلْيَقُلْ بِاسْمِكَ رَبِّي وَضَعْتُ جَنْبِي وَبِكَ أَرْفَعُهُ فَإِنْ أَمْسَكْتَ نَفْسِي فَارْحَمْهَا وَإِنْ أَرْسَلْتَهَا فَاحْفَظْهَا بِمَا تَحْفَظُ بِهِ عِبَادَكَ الصَّالِحِينَ ‏.‏ فَإِذَا اسْتَيْقَظَ فَلْيَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي فِي جَسَدِي وَرَدَّ عَلَىَّ رُوحِي وَأَذِنَ لِي بِذِكْرِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ فَلْيَنْفُضْهُ بِدَاخِلَةِ إِزَارِهِ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ал-Маккий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Ибн Ажлондан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирингиз тўшагидан турса, сўнг унга қайтса, изорининг (белбоғининг) чети билан уни уч марта қоқсин, чунки у ўзидан кейин унга нима қолганини билмайди. Ётганида айтсин: ‹Бисмика Рабби вадаъту жанби ва бика арфаъуҳу, фаъин амсакта нафси фарҳамҳа, ва ин арсалтаҳа фаҳфазҳа бима таҳфазу биҳи ибадакас-солиҳин (Сенинг номинг билан, эй Раббим, ёнимни қўйдим ва Сенинг (номинг) билан уни кўтараман; агар жонимни ушлаб қолсанг, унга раҳм қил, агар уни қўйиб юборсанг, солиҳ бандаларингни асраётган нарсанг билан уни асра).› Уйғонганида айтсин: ‹Алҳамду лиллаҳиллази афани фи жасади ва радда алайя руҳи ва азина ли бизикриҳи (Танамга офият берган, жонимни менга қайтарган ва мени Ўзини зикр қилишга изн берган Аллаҳга ҳамд бўлсин).›» (Термизий) деди: бу бобда Жобир ва Оишадан (ҳам ривоятлар) бор. (Термизий) деди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзилари бу ҳадисни ривоят қилиб: «изорининг ички томони билан уни қоқсин,» деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا ‏:‏ ‏(‏ قلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ وَ ‏:‏ ‏(‏ قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ‏)‏ وَ ‏:‏ ‏(‏ قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ‏)‏ ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муфаззал ибн Фазола, Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оишадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар кечаси тўшагига ётганларида икки кафтларини бирлаштириб, сўнг уларга пуфлаб, уларга: «‹Қул ҳуваллаҳу аҳад› ва ‹Қул аъузу би-Раббил-фалақ› ва ‹Қул аъузу би-Раббин-нас› (сураларини) ўқирдилар, сўнг улар билан таналарининг етганча жойини сийпалардилар — бошлари ва юзларидан ҳамда таналарининг олд томонидан бошлардилар. Буни уч марта қилардилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، رضى الله عنه أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَقُولُهُ إِذَا أَوَيْتُ إِلَى فِرَاشِي قَالَ ‏"‏ اقْرَأْْ ‏:‏ ‏(‏ قلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ فَإِنَّهَا بَرَاءَةٌ مِنَ الشِّرْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ أَحْيَانًا يَقُولُ مَرَّةً وَأَحْيَانًا لاَ يَقُولُهَا ‏.‏ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ حِزَامٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى زُهَيْرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَهَذَا أَشْبَهُ وَأَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ ‏.‏ وَقَدِ اضْطَرَبَ أَصْحَابُ أَبِي إِسْحَاقَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ قَدْ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ هُوَ أَخُو فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, Абу Ишоқдан, у бир кишидан, у Фарва ибн Навфал (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди-да: «Ё Расулуллаҳ, тўшагимга ётганимда айтадиган бирор нарсани менга ўргатинг,» деди. У: «‹Қул я айюҳал-кафирун› (сурасини) ўқи, чунки у ширкдан покланишдир,» дедилар. Шуъба деди: баъзан у (рови): «бир марта,» дерди, баъзан эса уни айтмасди. Бизга Мусо ибн Ҳизом ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам хабар берди, Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Фарва ибн Навфалдан, у отасидан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди ва шунга ўхшашни маъно жиҳатидан зикр қилди — бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Абу Исо деди: Зуҳайр бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Фарва ибн Навфалдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди — бу Шуъба ҳадисидан ўхшашроқ ва саҳиҳроқдир. Абу Ишоқнинг ашоблари бу ҳадисда ихтилофга (чалкашликка) тушдилар. Бу ҳадис бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган; уни Абдурраҳмон ибн Навфал отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. Абдурраҳмон — у Фарва ибн Навфалнинг акасидир.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ بِتَنْزِيلَ السَّجْدَةِ وَبِتَبَارَكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى سُفْيَانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَرَوَى زُهَيْرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ قَالَ قُلْتُ لَهُ سَمِعْتَهُ مِنْ جَابِرٍ قَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ جَابِرٍ إِنَّمَا سَمِعْتُهُ مِنْ صَفْوَانَ أَوِ ابْنِ صَفْوَانَ ‏.‏ وَرَوَى شَبَابَةُ عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ نَحْوَ حَدِيثِ لَيْثٍ ‏.‏

Бизга Ҳишом ибн Юнус ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муҳорибий, Лайсдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ‹Танзилас-Сажда›ни ва ‹Табарак›ни ўқимагунча ухламасдилар. Абу Исо деди: Суфён ва бошқа кўплар бу ҳадисни Лайсдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш шундай ривоят қилдилар. Зуҳайр бу ҳадисни Абуз-Зубайрдан ривоят қилиб дедики: мен унга: «Буни Жобирдан эшитдингми?» дедим. У: «Мен буни Жобирдан эшитмадим, балки уни Сафвон ёки Ибн Сафвондан эшитдим,» деди. Шабаба эса Муғира ибн Муслимдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан Лайс ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ الزُّمَرَ وَبَنِي إِسْرَائِيلَ ‏.‏ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ أَبُو لُبَابَةَ هَذَا اسْمُهُ مَرْوَانُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ وَسَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ سَمِعَ مِنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏

Бизга Солиҳ ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Абу Лубобадан (ривоят қилдики), у деди: Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ‹Аз-Зумар›ни ва ‹Бани Исроил›ни ўқимагунча ухламасдилар. Менга Муҳаммад ибн Исмоил хабар бериб деди: бу Абу Лубобанинг исми Марвон бўлиб, у Абдурраҳмон ибн Зиёднинг мавлосидир; у Оишадан эшитган, Ҳаммод ибн Зайд эса ундан эшитган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بِلاَلٍ، عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، رضى الله عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ الْمُسَبِّحَاتِ وَيَقُولُ ‏ "‏ فِيهَا آيَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ آيَةٍ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Бақийя ибн ал-Валид хабар берди, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у Абдуллоҳ ибн Абу Билолдан, у ал-Ирбоз ибн Сория (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мусаббиҳат (сураларини) ўқимагунча ухламас эдилар ва: «Уларда бир оят борки, у минг оятдан яхшироқдир,» дер эдилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي حَنْظَلَةَ قَالَ صَحِبْتُ شَدَّادَ بْنَ أَوْسٍ رضى الله عنه فِي سَفَرٍ فَقَالَ أَلاَ أُعَلِّمُكَ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا أَنْ نَقُولَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الثَّبَاتَ فِي الأَمْرِ وَأَسْأَلُكَ عَزِيمَةَ الرُّشْدِ وَأَسْأَلُكَ شُكْرَ نِعْمَتِكَ وَحُسْنَ عِبَادَتِكَ وَأَسْأَلُكَ لِسَانًا صَادِقًا وَقَلْبًا سَلِيمًا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَعْلَمُ وَأَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا تَعْلَمُ وَأَسْتَغْفِرُكَ مِمَّا تَعْلَمُ إِنَّكَ أَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَأْخُذُ مَضْجَعَهُ يَقْرَأُ سُورَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ إِلاَّ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَكًا فَلاَ يَقْرَبُهُ شَيْءٌ يُؤْذِيهِ حَتَّى يَهُبَّ مَتَى هَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالْجُرَيْرِيُّ هُوَ سَعِيدُ بْنُ إِيَاسٍ أَبُو مَسْعُودٍ الْجُرَيْرِيُّ وَأَبُو الْعَلاَءِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Журайрийдан, у Абул-Ало ибн аш-Шиххирдан, у Бану Ҳанзаладан бўлган бир кишидан (ривоят қилдики), у деди: мен сафарда Шаддод ибн Авс (розияллаҳу анҳу)га ҳамроҳ бўлдим. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга айтишни ўргатган нарсани сизга ўргатмайми? «Аллоҳим, Сендан ишда саботни сўрайман, ва Сендан тўғри йўлда қатъиятни сўрайман, ва Сендан неъматингга шукр қилишни ва Сенга гўзал ибодат қилишни сўрайман, ва Сендан рост тилни ва соғлом қалбни сўрайман, ва Сен биладиган нарсаларнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман, ва Сендан Сен биладиган нарсаларнинг яхшилигини сўрайман, ва Сен биладиган (гуноҳларим)дан Сенга истиғфор айтаман, албатта Сен ғийбларни Билгувчисан.» У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир мусулмон ўринга ётиб, Аллоҳнинг китобидан бир сурани ўқиса, Аллоҳ унга бир фаришта вакил қилади, шу сабабли унга озор берадиган ҳеч нарса яқинлаша олмайди, қачон уйғонса, уйғонгунига қадар,» дер эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни биз фақат шу йўл билан биламиз. Ал-Журайрий — у Саъид ибн Иёс Абу Масъуд ал-Журайрийдир, Абул-Алонинг исми эса Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ، زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ شَكَتْ إِلَىَّ فَاطِمَةُ مَجَلَ يَدَيْهَا مِنَ الطَّحِينِ فَقُلْتُ لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِمًا فَقَالَ ‏ "‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنَ الْخَادِمِ إِذَا أَخَذْتُمَا مَضْجَعَكُمَا تَقُولاَنِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَأَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ مِنْ تَحْمِيدٍ وَتَسْبِيحٍ وَتَكْبِيرٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَوْنٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Бизга Абул-Хаттоб Зиёд ибн Яҳё ал-Басрий ривоят қилди, бизга Азҳар ас-Саммон ривоят қилди, у Ибн Авндан, у Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Фотима менга ун тортишдан қўллари қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Мен дедим: отангнинг олдига бориб, ундан бир хизматкор сўрасанг эди. У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларга хизматкордан кўра икковингиз учун яхшироқ бўлган нарсани кўрсатмайми? Ўринга ётганингизда ўттиз уч марта, ўттиз уч марта ва ўттиз тўрт марта ҳамд, тасбиҳ ва такбир айтинг,» дедилар. Ҳадисда бир воқеа бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Ибн Авннинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, ва бу ҳадис Алидан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو مَجَلاً بِيَدَيْهَا فَأَمَرَهَا بِالتَّسْبِيحِ وَالتَّكْبِيرِ وَالتَّحْمِيدِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Азҳар ас-Саммон ривоят қилди, у Ибн Авндан, у Муҳаммаддан, у Абийдадан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Фотима Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига қўллари қадоқ бўлганидан шикоят қилиб келди. Шунда у (Набий) унга тасбиҳ, такбир ва ҳамд айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رضى الله عنهما قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَلَّتَانِ لاَ يُحْصِيهِمَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ أَلاَ وَهُمَا يَسِيرٌ وَمَنْ يَعْمَلُ بِهِمَا قَلِيلٌ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ عَشْرًا وَيَحْمَدُهُ عَشْرًا وَيُكَبِّرُهُ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُهَا بِيَدِهِ قَالَ ‏"‏ فَتِلْكَ خَمْسُونَ وَمِائَةٌ بِاللِّسَانِ وَأَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فِي الْمِيزَانِ وَإِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ تُسَبِّحُهُ وَتُكَبِّرُهُ وَتَحْمَدُهُ مِائَةً فَتِلْكَ مِائَةٌ بِاللِّسَانِ وَأَلْفٌ فِي الْمِيزَانِ فَأَيُّكُمْ يَعْمَلُ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ أَلْفَيْنِ وَخَمْسَمِائَةِ سَيِّئَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ لاَ يُحْصِيهَا قَالَ ‏"‏ يَأْتِي أَحَدَكُمُ الشَّيْطَانُ وَهُوَ فِي صَلاَتِهِ فَيَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا ‏.‏ حَتَّى يَنْفَتِلَ فَلَعَلَّهُ أَنْ لاَ يَفْعَلَ وَيَأْتِيهِ وَهُوَ فِي مَضْجَعِهِ فَلاَ يَزَالُ يُنَوِّمُهُ حَتَّى يَنَامَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ وَرَوَى الأَعْمَشُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ مُخْتَصَرًا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهم ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Улайя ривоят қилди, бизга Ато ибн ас-Соиб ривоят қилди, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки хислат борки, уларни мусулмон киши қайси бири адо этса, албатта жаннатга киради. Огоҳ бўлинглар, улар осон, аммо улар билан амал қиладиганлар оз: ҳар намознинг ортидан Аллоҳга ўн марта тасбиҳ айтади, ўн марта ҳамд айтади ва ўн марта такбир айтади,» дедилар. (Рови) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни қўллари билан уларни санааётганини кўрдим. У: «Бу тил билан бир юз эллик, мезонда эса бир минг беш юздир. Ўрингга ётганингда юз марта тасбиҳ, такбир ва ҳамд айтасан, бу тил билан юз, мезонда эса мингдир. Сизлардан қайси бирингиз бир кун-тунда икки минг беш юз гуноҳ қилади?» дедилар. Улар: «Қандай қилиб уни адо эта олмаймиз?» дедилар. У: «Сизлардан бирингизга намозида шайтон келиб: фалон нарсани эсла, фалон нарсани эсла, дейди, токи у намозини тугатади, шунда балки уни қилмайди. Ва у ўрингда ётганида ҳам келиб, уни ухлатишда давом этади, токи у ухлаб қолади,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни Шуъба ва ас-Саврий ҳам Ато ибн ас-Соибдан ривоят қилганлар. Ал-Аъмаш бу ҳадисни Ато ибн ас-Соибдан қисқартирилган ҳолда ривоят қилган. Бу бобда Зайд ибн Собит, Анас ва Ибн Аббос (розияллаҳу анҳум)дан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رضى الله عنهما قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний ривоят қилди, бизга Ассом ибн Али ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Ато ибн ас-Соибдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни тасбиҳни (бармоқлари билан) санаётганини кўрдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ал-Аъмашнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ الأَحْمَسِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ قَيْسٍ الْمُلاَئِيُّ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مُعَقِّبَاتٌ لاَ يَخِيبُ قَائِلُهُنَّ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيَحْمَدُهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُكَبِّرُهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَعَمْرُو بْنُ قَيْسٍ الْمُلاَئِيُّ ثِقَةٌ حَافِظٌ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْحَكَمِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ وَرَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنِ الْحَكَمِ وَرَفَعَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Самура ал-Аҳмасий ал-Куфий ривоят қилди, бизга Асбот ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Амр ибн Қайс ал-Мулоий ривоят қилди, у ал-Ҳакам ибн Утайбадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Каъб ибн Ужрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «(Намоз ортидан айтиладиган) таъқибловчи (зикрлар) борки, уларни айтгувчи ноумид бўлмайди: ҳар намознинг ортидан Аллоҳга ўттиз уч марта тасбиҳ айтади, ўттиз уч марта ҳамд айтади ва ўттиз тўрт марта такбир айтади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Амр ибн Қайс ал-Мулоий ишончли, ҳофиз (рови)дир. Шуъба бу ҳадисни ал-Ҳакамдан ривоят қилган ва уни марфуъ қилмаган (Набийга нисбат бермаган). Мансур ибн ал-Муътамир эса уни ал-Ҳакамдан ривоят қилиб, уни марфуъ қилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، رضى الله عنه قَالَ أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنَحْمَدَهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنُكَبِّرَهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏.‏ قَالَ فَرَأَى رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي الْمَنَامِ فَقَالَ أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُسَبِّحُوا فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُوا اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَاجْعَلُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاجْعَلُوا التَّهْلِيلَ مَعَهُنَّ فَغَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَهُ فَقَالَ ‏ "‏ افْعَلُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Халаф ривоят қилди, бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Касир ибн Афлаҳдан, у Зайд ибн Собит (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: бизга ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ айтишимиз, ўттиз уч марта ҳамд айтишимиз ва ўттиз тўрт марта такбир айтишимиз буюрилди. (Рови) деди: шунда ансорлардан бир киши тушида (кимнидир) кўрди, у (киши) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизларга ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ айтишни, Аллоҳга ўттиз уч марта ҳамд айтишни ва ўттиз тўрт марта такбир айтишни буюрдими? У: «Ҳа,» деди. У (тушдаги киши): «Уларни йигирма бешта қилинг ва улар билан бирга таҳлилни (Ло илоҳа иллаллоҳ айтишни) қўшинг,» деди. Эртасига у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига бориб, унга буни сўзлаб берди. Шунда у: «Шундай қилинглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جُنَادَةُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ، حَدَّثَنِي عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، رضى الله عنه عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ تَعَارَّ مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ثُمَّ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي أَوْ قَالَ ثُمَّ دَعَا اسْتُجِيبَ لَهُ فَإِنْ عَزَمَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى قُبِلَتْ صَلاَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, бизга ал-Авзоий ривоят қилди, менга Умайр ибн Ҳони ривоят қилди, у деди: менга Жунода ибн Абу Умайя ривоят қилди, менга Убода ибн ас-Сомит (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким кечаси уйғониб: «Ло илоҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, ва ҳува алаа кулли шайъин қодир, ва субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ло илоҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ,» деса, сўнгра: «Раббиъғфирли (Раббим, мени кечир),» деса, — ёки: сўнгра дуо қилса, деди, — унга ижобат қилинади. Агар қатъий қарор қилиб, таҳорат олиб, намоз ўқиса, намози қабул қилинади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ كَانَ عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ يُصَلِّي كُلَّ يَوْمٍ أَلْفَ سَجْدَةٍ وَيُسَبِّحُ مِائَةَ أَلْفِ تَسْبِيحَةٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Маслама ибн Амр ривоят қилди, у деди: Умайр ибн Ҳони ҳар куни минг марта сажда қилар ва юз минг марта тасбиҳ айтар эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ وَعَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ قَالُوا حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ كَعْبٍ الأَسْلَمِيُّ، قَالَ كُنْتُ أَبِيتُ عِنْدَ بَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُعْطِيهِ وَضُوءَهُ فَأَسْمَعُهُ الْهَوِيَّ مِنَ اللَّيْلِ يَقُولُ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَسْمَعُهُ الْهَوِيَّ مِنَ اللَّيْلِ يَقُولُ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга ан-Назр ибн Шумайл, Ваҳб ибн Жарир, Абу Омир ал-Ақадий ва Абдус-Самад ибн Абдул-Ворис хабар бериб, улар дедилар: бизга Ҳишом ад-Даставоий ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан (ривоят қилдики), менга Рабия ибн Каъб ал-Асламий ривоят қилди, у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эшиги олдида тунар ва унга таҳорат сувини берар эдим. Мен у кишини туннинг узоқ қисмида: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитади),» деяётганини эшитар эдим. Ва у кишини туннинг узоқ қисмида: «Ал-ҳамду лиллаҳи Раббил-ааламийн,» деяётганини эшитар эдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بِاسْمِكَ أَمُوتُ وَأَحْيَا ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا اسْتَيْقَظَ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَا نَفْسِي بَعْدَ مَا أَمَاتَهَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Умар ибн Исмоил ибн Мужолид ибн Саъид ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, у Абдул-Малик ибн Умайрдан, у Рибъийдан, у Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ухламоқчи бўлганларида: «Аллоҳим, Сенинг исминг билан ўламан ва тириламан,» дер эдилар. Уйғонганларида эса: «Мени ўлдиргандан кейин жонимни тирилтирган Аллоҳга ҳамд бўлсин, қайтиш ҳам фақат Унга,» дер эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيَّامُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ أَنْتَ الْحَقُّ وَوَعْدُكَ الْحَقُّ وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ وَالْجَنَّةُ حَقٌّ وَالنَّارُ حَقٌّ وَالسَّاعَةُ حَقٌّ اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ خَاصَمْتُ وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик ибн Анас ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Товусдан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туннинг ўртасида намозга турганларида: «Аллоҳим, ҳамд Сенгадир, Сен осмонлар ва ернинг нурисан, ҳамд Сенгадир, Сен осмонлар ва ерни барпо қилиб тургувчисан, ҳамд Сенгадир, Сен осмонлар ва ернинг ва улардагиларнинг Роббисан, Сен Ҳақдирсан, ваъданг ҳақдир, Сенга (йўлиқиш) ҳақдир, жаннат ҳақдир, дўзах ҳақдир ва Соат (қиёмат) ҳақдир. Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккул қилдим, Сенга қайтдим, Сенинг (йўлингда) баҳслашдим ва Сенга ҳукм сўраб келдим. Бас, олдин қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (қилган) гуноҳларимни мағфират қилгин. Сен менинг Илоҳимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ,» дер эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) Ибн Аббосдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَلِيٍّ، هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَيْلَةً حِينَ فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِكَ تَهْدِي بِهَا قَلْبِي وَتَجْمَعُ بِهَا أَمْرِي وَتَلُمُّ بِهَا شَعَثِي وَتُصْلِحُ بِهَا غَائِبِي وَتَرْفَعُ بِهَا شَاهِدِي وَتُزَكِّي بِهَا عَمَلِي وَتُلْهِمُنِي بِهَا رَشَدِي وَتَرُدُّ بِهَا أُلْفَتِي وَتَعْصِمُنِي بِهَا مِنْ كُلِّ سُوءٍ اللَّهُمَّ أَعْطِنِي إِيمَانًا وَيَقِينًا لَيْسَ بَعْدَهُ كُفْرٌ وَرَحْمَةً أَنَالُ بِهَا شَرَفَ كَرَامَتِكَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْفَوْزَ فِي الْعَطَاءِ وَيُرْوَى فِي الْقَضَاءِ وَنُزُلَ الشُّهَدَاءِ وَعَيْشَ السُّعَدَاءِ وَالنَّصْرَ عَلَى الأَعْدَاءِ اللَّهُمَّ إِنِّي أُنْزِلُ بِكَ حَاجَتِي وَإِنْ قَصَّرَ رَأْيِي وَضَعُفَ عَمَلِي افْتَقَرْتُ إِلَى رَحْمَتِكَ فَأَسْأَلُكَ يَا قَاضِيَ الأُمُورِ وَيَا شَافِيَ الصُّدُورِ كَمَا تُجِيرُ بَيْنَ الْبُحُورِ أَنْ تُجِيرَنِي مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ وَمِنْ دَعْوَةِ الثُّبُورِ وَمِنْ فِتْنَةِ الْقُبُورِ اللَّهُمَّ مَا قَصَّرَ عَنْهُ رَأْيِي وَلَمْ تَبْلُغْهُ نِيَّتِي وَلَمْ تَبْلُغْهُ مَسْأَلَتِي مِنْ خَيْرٍ وَعَدْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ أَوْ خَيْرٍ أَنْتَ مُعْطِيهِ أَحَدًا مِنْ عِبَادِكَ فَإِنِّي أَرْغَبُ إِلَيْكَ فِيهِ وَأَسْأَلُكَهُ بِرَحْمَتِكَ رَبَّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ ذَا الْحَبْلِ الشَّدِيدِ وَالأَمْرِ الرَّشِيدِ أَسْأَلُكَ الأَمْنَ يَوْمَ الْوَعِيدِ وَالْجَنَّةَ يَوْمَ الْخُلُودِ مَعَ الْمُقَرَّبِينَ الشُّهُودِ الرُّكَّعِ السُّجُودِ الْمُوفِينَ بِالْعُهُودِ إِنَّكَ رَحِيمٌ وَدُودٌ وَأَنْتَ تَفْعَلُ مَا تُرِيدُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا هَادِينَ مُهْتَدِينَ غَيْرَ ضَالِّينَ وَلاَ مُضِلِّينَ سِلْمًا لأَوْلِيَائِكَ وَعَدُوًّا لأَعْدَائِكَ نُحِبُّ بِحُبِّكَ مَنْ أَحَبَّكَ وَنُعَادِي بِعَدَاوَتِكَ مَنْ خَالَفَكَ اللَّهُمَّ هَذَا الدُّعَاءُ وَعَلَيْكَ الاِسْتِجَابَةُ وَهَذَا الْجَهْدُ وَعَلَيْكَ التُّكْلاَنُ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي نُورًا فِي قَبْرِي وَنُورًا فِي قَلْبِي وَنُورًا مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ وَنُورًا مِنْ خَلْفِي وَنُورًا عَنْ يَمِينِي وَنُورًا عَنْ شِمَالِي وَنُورًا مِنْ فَوْقِي وَنُورًا مِنْ تَحْتِي وَنُورًا فِي سَمْعِي وَنُورًا فِي بَصَرِي وَنُورًا فِي شَعْرِي وَنُورًا فِي بَشَرِي وَنُورًا فِي لَحْمِي وَنُورًا فِي دَمِي وَنُورًا فِي عِظَامِي اللَّهُمَّ أَعْظِمْ لِي نُورًا وَأَعْطِنِي نُورًا وَاجْعَلْ لِي نُورًا سُبْحَانَ الَّذِي تَعَطَّفَ الْعِزَّ وَقَالَ بِهِ سُبْحَانَ الَّذِي لَبِسَ الْمَجْدَ وَتَكَرَّمَ بِهِ سُبْحَانَ الَّذِي لاَ يَنْبَغِي التَّسْبِيحُ إِلاَّ لَهُ سُبْحَانَ ذِي الْفَضْلِ وَالنِّعَمِ سُبْحَانَ ذِي الْمَجْدِ وَالْكَرَمِ سُبْحَانَ ذِي الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ وَلَمْ يَذْكُرْهُ بِطُولِهِ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Имрон ибн Абу Лайла хабар берди, менга отам ривоят қилди, менга Ибн Абу Лайла ривоят қилди, у Довуд ибн Алидан — у Абдуллоҳ ибн Аббоснинг ўғлидир — у отасидан, у бобоси Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: мен бир кечаси Аллоҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни намозини тугатган пайтда шундай деяётганини эшитдим: «Аллоҳим, мен Сендан Ўз ҳузурингдан бир раҳмат сўрайманки, у билан қалбимни ҳидоят қилурсан, у билан ишимни жамларсан, у билан тарқоқ (ишларим)ни йиғарсан, у билан кўринмас (ишларим)ни ислоҳ қилурсан, у билан ошкора (ишларим)ни кўтарарсан, у билан амалимни покларсан, у билан менга тўғри йўлимни илҳом қилурсан, у билан улфатимни қайтарарсан ва у билан мени ҳар бир ёмонликдан сақларсан. Аллоҳим, менга ундан кейин куфр бўлмайдиган иймон ва яқинни ато эт, ва дунё ва охиратда Сенинг кароматинг шарафига эришадиган раҳматни (ато эт). Аллоҳим, мен Сендан [ато қилишда] муваффақиятни ва қазода (нажотни), шаҳидлар манзилини, бахтлилар ҳаётини ва душманлар устидан ғалабани сўрайман. Аллоҳим, мен ҳожатимни Сенга тушираман, гарчи фикрим қисқа ва амалим заиф бўлса-да, Сенинг раҳматингга муҳтож бўлдим. Бас, Сендан сўрайман, эй ишларни Ҳал қилувчи, эй кўкракларни Даволовчи, денгизлар орасини ажратганинг каби, мени алангали (дўзах) азобидан, ҳалокат даъватидан ва қабр фитнасидан қутқаришингни (сўрайман). Аллоҳим, фикрим қисқа қилган, ниятим етмаган ва сўровим етмаган ҳар қандай яхшиликни — Сен Ўз халқингдан бирор кишига ваъда қилган, ёки бандаларингдан бирор кишига берадиган ҳар қандай яхшиликни — албатта мен уни Сендан истайман ва уни Сенинг раҳматинг билан сўрайман, эй оламлар Робби. Аллоҳим, эй мустаҳкам арқон ва тўғри иш Эгаси, мен Сендан таҳдид кунида омонликни, ва абадият кунида муқарраб гувоҳлар, рукуъ ва сажда қилувчилар, аҳдларга вафо қилувчилар билан бирга жаннатни сўрайман, албатта Сен Роҳиймсан, Вадудсан ва Сен истаганингни қилурсан. Аллоҳим, бизни ҳидоятга элтгувчи ҳидоятланганлар қил, адашганлар ва адаштиргувчилар эмас, дўстларингга дўст ва душманларингга душман (қил). Сенинг муҳаббатинг билан Сени севганни севамиз ва Сенинг адоватинг билан Сенга мухолиф бўлганга адоват қиламиз. Аллоҳим, бу (менинг) дуомдир, ижобат қилиш Сенинг (зимманг)дадир, бу (менинг) саъй-ҳаракатимдир, таваккул Сенга (қилинади). Аллоҳим, қабримда менга нур ато эт, қалбимда нур, олдимда нур, орқамда нур, ўнг томонимда нур, чап томонимда нур, устимда нур, остимда нур, қулоғимда нур, кўзимда нур, сочимда нур, теримда нур, гўштимда нур, қонимда нур ва суякларимда нур (ато эт). Аллоҳим, мен учун нурни улуғ қил, менга нур ато эт ва менга нур қил. Иззатни ўзига олиб у билан сўзлаган Зот покдир, улуғликни кийиб у билан карам қилган Зот покдир, тасбиҳ фақат Унга лойиқ бўлган Зот покдир, фазл ва неъматлар Эгаси покдир, улуғлик ва карам Эгаси покдир, жалол ва икром Эгаси покдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Лайланинг ҳадисидан, шу йўл билан биламиз. Шуъба ва Суфён ас-Саврий бу ҳадиснинг бир қисмини Салама ибн Куҳайлдан, у Курайбдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилганлар ва уни тўлиқ зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ رضى الله عنها بِأَىِّ شَيْءٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَفْتَتِحُ صَلاَتَهُ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ قَالَتْ كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ افْتَتَحَ صَلاَتَهُ فَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَعَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ اهْدِنِي لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِكَ إِنَّكَ تَهْدِي مَنْ تَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ва бошқа бир нечалари ривоят қилиб, улар дедилар: бизга Умар ибн Юнус хабар берди, бизга Икрима ибн Аммор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, бизга Абу Салама ривоят қилди, у деди: мен Оиша (розияллаҳу анҳо)дан: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечаси турганларида намозларини нима билан бошлар эдилар, деб сўрадим. У деди: у киши кечаси турганларида намозларини қуйидаги (сўзлар) билан бошлар эдилар: «Аллоҳим, Жибрил, Микоил ва Исрофилнинг Робби, осмонлар ва ернинг Яратгувчиси, ғайб ва шаҳодатнинг Билгувчиси, Сен бандаларинг орасида улар ихтилоф қилган нарсаларда ҳукм қилурсан, ихтилоф қилинган нарсадаги ҳаққа Сенинг изнинг билан мени ҳидоят қилгин, албатта Сен истаган кишингни тўғри йўлга ҳидоят қилурсан,» дер эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا إِنَّهُ لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ آمَنْتُ بِكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِيَ لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَكُونُ آخِرَ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالسَّلاَمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Малик ибн Абуш-Шавориб ривоят қилди, бизга Юсуф ибн ал-Можишун ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, у Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Рофиъдан, у Али ибн Абу Толибдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турганларида: «Юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, ҳаққа мойил бўлган ҳолда қаратдим, ва мен мушриклардан эмасман. Албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳникидир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилдим ва мен мусулмонларданман. Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен Роббимсан ва мен бандангман, ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни тан олдим, бас, барча гуноҳларимни мағфират қилгин, албатта гуноҳларни Сендан ўзга кечирмайди. Ва мени ахлоқларнинг энг гўзалига ҳидоят қилгин, уларнинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳидоят қилмайди, ва ундан ёмонини мендан бургин, албатта унинг ёмонини мендан Сендан ўзга бурмайди. Сенга иймон келтирдим, Сен баракотлисан ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан,» дер эдилар. Рукуъ қилганларида эса: «Аллоҳим, Сенга рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, қулоғим, кўзим, миям, суякларим ва пайларим Сенга бўйин эгди,» дер эдилар. Бошларини (рукуъдан) кўтарганларида: «Аллоҳим, Роббимиз, ҳамд Сенгадир, осмонлар ва ерларни тўлдиргудек, улар орасидагини тўлдиргудек ва бундан кейин Сен истаган нарсани тўлдиргудек,» дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, юзим уни яратган, сўнг уни шакллантирган, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди, бас, энг гўзал яратгувчи Аллоҳ баракотлидир,» дер эдилар. Сўнгра ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги (сўзлари) бу бўлар эди: «Аллоҳим, олдин қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (қилган), ва Сен мендан кўра яхшироқ биладиган (гуноҳларимни) мағфират қилгин, Сен олдинга Сурувчисан ва Сен орқага Қолдирувчисан, Сендан ўзга илоҳ йўқ.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَيُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ حَدَّثَنِي عَمِّي، وَقَالَ، يُوسُفُ أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَعْرَجُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاءِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ مِنْ آخِرِ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالتَّسْلِيمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ривоят қилди, бизга Абул-Валид ат-Таёлисий ривоят қилди, бизга Абдул-Азиз ибн Абу Салама ва Юсуф ибн ал-Можишун ривоят қилдилар. Абдул-Азиз деди: менга амаким ривоят қилди, Юсуф эса деди: менга отам хабар берди, менга ал-Аъраж ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Абу Рофиъдан, у Али ибн Абу Толибдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турганларида: «Юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, ҳаққа мойил бўлган ҳолда қаратдим, ва мен мушриклардан эмасман. Албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳникидир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилдим ва мен мусулмонларданман. Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен Роббимсан ва мен бандангман, ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни тан олдим, бас, барча гуноҳларимни мағфират қилгин, албатта гуноҳларни Сендан ўзга кечирмайди. Ва мени ахлоқларнинг энг гўзалига ҳидоят қилгин, уларнинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳидоят қилмайди, ва ундан ёмонини мендан бургин, унинг ёмонини мендан Сендан ўзга бурмайди. Лаббайка ва саъдайка (амрингга итоатдаман ва Сенга ёрдамдаман), барча яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик эса Сенга (нисбат берилмайди), мен Сен биландурман ва Сенга (қайтгувчидурман), Сен баракотлисан ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан,» дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳим, Сенга рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, қулоғим, кўзим, суякларим ва пайларим Сенга бўйин эгди,» дер эдилар. (Бошларини) кўтарганларида: «Аллоҳим, Роббимиз, ҳамд Сенгадир, осмонни тўлдиргудек, ерни тўлдиргудек, улар орасидагини тўлдиргудек ва бундан кейин Сен истаган нарсани тўлдиргудек,» дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, юзим уни яратган, сўнг уни шакллантирган, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди, бас, энг гўзал яратгувчи Аллоҳ баракотлидир,» дер эдилар. Сўнгра ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги (сўзларидан бири) бу бўлар эди: «Аллоҳим, олдин қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (қилган), ҳаддан ошган (гуноҳларимни) ва Сен мендан кўра яхшироқ биладиган (гуноҳларимни) мағфират қилгин, Сен олдинга Сурувчисан ва Сен орқага Қолдирувчисан, Сендан ўзга илоҳ йўқ.» (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ ذَلِكَ أَيْضًا إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهَا إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنْ سَجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ فَكَبَّرَ وَيَقُولُ حِينَ يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ بَعْدَ التَّكْبِيرِ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَأَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ وَلاَ مَلْجَأَ إِلاَّ إِلَيْكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقْرَأُ فَإِذَا رَكَعَ كَانَ كَلاَمُهُ فِي رُكُوعِهِ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي خَشَعَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعَظْمِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يُتْبِعُهَا ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ قَالَ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ الشَّافِعِيِّ وَبَعْضِ أَصْحَابِنَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَحْمَدُ لاَ يَرَاهُ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ يَقُولُ هَذَا فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ وَلاَ يَقُولُهُ فِي الْمَكْتُوبَةِ ‏.‏ سَمِعْتُ أَبَا إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يُوسُفَ يَقُولُ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ الْهَاشِمِيَّ يَقُولُ وَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَذَا عِنْدَنَا مِثْلُ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Ҳошимий ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод ривоят қилди, у Мусо ибн Уқбадан, у Абдуллоҳ ибн ал-Фазлдан, у Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Рофиъдан, у Али ибн Абу Толибдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у киши фарз намозга турганларида қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар, ва қироатини тугатиб рукуъ қилмоқчи бўлганларида ҳам шуни қилар эдилар, ва бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам шуни қилар эдилар, ва ўтирган ҳолатларида намознинг ҳеч бир (жойида) қўлларини кўтармас эдилар, ва икки саждадан турганларида ҳам шундай қўлларини кўтарар ва такбир айтар эдилар. Намозни бошлаганларида, такбирдан сўнг шундай дер эдилар: «Юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, ҳаққа мойил бўлган ҳолда қаратдим, ва мен мушриклардан эмасман. Албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳникидир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилдим ва мен мусулмонларданман. Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен поксан, Сен Роббимсан ва мен бандангман, ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни тан олдим, бас, барча гуноҳларимни мағфират қилгин, албатта гуноҳларни Сендан ўзга кечирмайди. Ва мени ахлоқларнинг энг гўзалига ҳидоят қилгин, уларнинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳидоят қилмайди, ва ундан ёмонини мендан бургин, унинг ёмонини мендан Сендан ўзга бурмайди. Лаббайка ва саъдайка, мен Сен биландурман ва Сенга (қайтгувчидурман), Сендан (қочиб) нажот топиш йўқ ва фақат Сенга (бошпана топишдан) ўзга паноҳ йўқ, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан,» дер эдилар. Сўнгра қироат қилар эдилар. Рукуъ қилганларида, рукуъидаги сўзи бу бўлар эди: «Аллоҳим, Сенга рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таслим бўлдим ва Сен Роббимсан, қулоғим, кўзим, миям ва суягим оламлар Робби Аллоҳга бўйин эгди,» дер эдилар. Бошларини рукуъдан кўтарганларида: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитади),» дер эдилар. Сўнгра унинг ортидан: «Аллоҳим, Роббимиз, ҳамд Сенгадир, осмонлар ва ерни тўлдиргудек ва бундан кейин Сен истаган нарсани тўлдиргудек,» дер эдилар. Сажда қилганларида, саждасида: «Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таслим бўлдим ва Сен Роббимсан, юзим уни яратган, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди, энг гўзал яратгувчи Аллоҳ баракотлидир,» дер эдилар. Намоздан чиқаётганларида эса: «Аллоҳим, олдин қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (қилган гуноҳларимни) мағфират қилгин, Сен Илоҳимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ,» дер эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Амал Шофеий ва баъзи ашобларимизнинг олдида шунга (биноан)дир. Абу Исо деди: Аҳмад эса уни (жоиз) деб кўрмайди. Куфа аҳли ва бошқалардан баъзи илм аҳли: буни нафл намозда айтади, аммо фарз (намозда) айтмайди, дейдилар. Мен Абу Исмоил ат-Термизий Муҳаммад ибн Исмоил ибн Юсуфни шундай деганини эшитдим: мен Сулаймон ибн Довуд ал-Ҳошимийни шундай деганини эшитдим — у бу ҳадисни зикр қилиб: бу бизнинг наздимизда аз-Зуҳрийнинг Солимдан, унинг отасидан (ривоят қилган) ҳадиси кабидир, деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، قَالَ قَالَ لِي ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُنِي اللَّيْلَةَ وَأَنَا نَائِمٌ كَأَنِّي أُصَلِّي خَلْفَ شَجَرَةٍ فَسَجَدَتِ الشَّجَرَةُ لِسُجُودِي وَسَمِعْتُهَا وَهِيَ تَقُولُ اللَّهُمَّ اكْتُبْ لِي بِهَا عِنْدَكَ أَجْرًا وَضَعْ عَنِّي بِهَا وِزْرًا وَاجْعَلْهَا لِي عِنْدَكَ ذُخْرًا وَتَقَبَّلْهَا مِنِّي كَمَا تَقَبَّلْتَهَا مِنْ عَبْدِكَ دَاوُدَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ لِي جَدُّكَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَجْدَةً ثُمَّ سَجَدَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَمِعْتُهُ وَهُوَ يَقُولُ مِثْلَ مَا أَخْبَرَ الرَّجُلُ عَنْ قَوْلِ الشَّجَرَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Язид ибн Хунайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Язид ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж деди: менга Убайдуллоҳ ибн Абу Язид Ибн Аббосдан хабар бердики, у деди: бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келди ва деди: «Ё Расулаллоҳ! Бу кеча ухлаб ётганимда ўзимни гўё бир дарахт орқасида намоз ўқиётгандек кўрдим. Мен сажда қилганимда дарахт ҳам менинг саждам билан бирга сажда қилди ва мен унинг шундай деяётганини эшитдим: ‹Аллоҳим! Бунинг эвазига ҳузурингда мен учун ажр ёз, бунинг эвазига мендан гуноҳни соқит қил, буни ҳузурингда мен учун захира қил ва Сен уни банданг Довуддан қабул қилганингдек мендан ҳам қабул айла.›» Ибн Журайж деди: менга бобонг деди: Ибн Аббос деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир сажда (оятини) ўқидилар, сўнг сажда қилдилар. Ибн Аббос деди: мен у киши ҳалиги киши дарахтнинг сўзи ҳақида хабар берган нарсанинг айнан ўзини айтаётганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ ‏ "‏ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ривоят қилди, у деди: бизга Холид ал-Ҳаззо, Абул-Олиядан, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечаси Қуръон саждасида шундай дердилар: «Юзим уни яратган ва Унинг қуввати ва қудрати билан унга эшитиш ва кўришни оч(иб берган) Зотга сажда қилди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قَالَ - يَعْنِي إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ - بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏ يُقَالُ لَهُ كُفِيتَ وَوُقِيتَ ‏.‏ وَتَنَحَّى عَنْهُ الشَّيْطَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Саид ибн Яҳё ибн Саид ал-Умавий ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж, Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким — яъни уйидан чиққанида — ‹Бисмиллаҳ, Аллоҳ га таваккул қилдим, куч-қувват фақат Аллоҳ билангина (мавжуддир)› деса, унга: ‹Сенга кифоя қилинди ва сақландинг,› дейилади ва шайтон ундан узоқлашади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ قَالَ ‏ "‏ بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نَزِلَّ أَوْ نَضِلَّ أَوْ نَظْلِمَ أَوْ نُظْلَمَ أَوْ نَجْهَلَ أَوْ يُجْهَلَ عَلَيْنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Мансурдан, у Омир аш-Шаъбийдан, у Умму Саламадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уйидан чиққанларида шундай дер эдилар: «Бисмиллаҳ, Аллоҳ га таваккул қилдим. Аллоҳим! Биз тойилиб кетишдан ёки адашишдан, зулм қилишдан ёки зулмга учрашдан, жоҳиллик қилишдан ёки бизга (нисбатан) жоҳиллик қилинишидан Сенга паноҳ тилаймиз.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا أَزْهَرُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَاسِعٍ، قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ فَلَقِيَنِي أَخِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَحَدَّثَنِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكُ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ أَلْفِ سَيِّئَةٍ وَرَفَعَ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ دَرَجَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ - وَهُوَ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، هَذَا الْحَدِيثَ نَحْوَهُ

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Азҳар ибн Синон хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Восииъ ривоят қилди, у деди: мен Маккага келдим, шунда укам Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар мени учратиб қолди ва менга отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб) ҳадис айтдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бозорга кириб: ‹Ягона, шериги йўқ Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ, мулк Уникидир, ҳамд ҳам Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У тирикдир, ўлмайди, яхшилик Унинг қўлидадир ва У ҳар нарсага қодирдир,› деса, Аллоҳ унга минг-минг яхшилик ёзади, ундан минг-минг ёмонликни ўчиради ва унга минг-минг даража кўтаради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Буни Амр ибн Динор — у Зубайр хонадонининг мулк бошқарувчиси (қаҳрамони) — Солим ибн Абдуллоҳдан, шу ҳадисни шунга ўхшаш (лафз билан) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، وَالْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَهُوَ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ فِي السُّوقِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ أَلْفِ سَيِّئَةٍ وَبَنَى لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ هَذَا هُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ وَقَدْ رَوَى عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَحَادِيثَ لاَ يُتَابَعُ عَلَيْهَا وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عُمَرَ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга буни Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ва ал-Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, улар дедилар: бизга Амр ибн Динор — у Зубайр хонадонининг мулк бошқарувчиси (қаҳрамони) — Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бозорда: ‹Ягона, шериги йўқ Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ, мулк Уникидир, ҳамд ҳам Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У тирикдир, ўлмайди, яхшилик Унинг қўлидадир ва У ҳар нарсага қодирдир,› деса, Аллоҳ унга минг-минг яхшилик ёзади, ундан минг-минг ёмонликни ўчиради ва унга жаннатда бир уй бино қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу Амр ибн Динор басралик шайхдир ва баъзи ҳадис аҳли унинг ҳақида (танқид билан) гапирган, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан ўзига тобе бўлинмаган (яъни бошқалар мувофиқ келмаган) ҳадислар ривоят қилган. Бу ҳадис бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Уни Яҳё ибн Сулайм ат-Тоифий, Имрон ибн Муслимдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган ва унда Умар (розияллаҳу анҳу)дан деб зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏.‏ صَدَّقَهُ رَبُّهُ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَأَنَا أَكْبَرُ ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ ‏.‏ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَأَنَا وَحْدِي ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَحْدِي لاَ شَرِيكَ لِي ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا لِيَ الْمُلْكُ وَلِيَ الْحَمْدُ ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِي ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ مَنْ قَالَهَا فِي مَرَضِهِ ثُمَّ مَاتَ لَمْ تَطْعَمْهُ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَأَبِي، سَعِيدٍ بِنَحْوِ هَذَا الْحَدِيثِ بِمَعْنَاهُ وَلَمَ يَرْفَعْهُ شُعْبَةُ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Муҳаммад ибн Жуҳода ривоят қилди, у деди: бизга Абдулжаббор ибн Аббос, Абу Ишоқдан, у ал-Ағарр Абу Муслимдан ривоят қилди, у деди: мен Абу Саид ва Абу Ҳурайранинг иккови Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳақида шаҳодат берганларига шаҳодат бераман, у киши дедилар: «Ким: ‹Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ ва Аллоҳ буюкдир (Аллоҳу акбар),› деса, Роббиси уни тасдиқлаб: ‹Мендан ўзга илоҳ йўқ ва Мен буюкман,› дейди. Қачон: ‹Ягона Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ,› деса, Аллоҳ: ‹Мендан ўзга илоҳ йўқ ва Мен Ягонаман,› дейди. Қачон: ‹Ягона, шериги йўқ Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ,› деса, Аллоҳ: ‹Мендан ўзга илоҳ йўқ, Мен Ягонаман, Менинг шеригим йўқ,› дейди. Қачон: ‹Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ, мулк Уникидир, ҳамд ҳам Уникидир,› деса, Аллоҳ: ‹Мендан ўзга илоҳ йўқ, мулк Меникидир, ҳамд ҳам Меникидир,› дейди. Қачон: ‹Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ ва куч-қувват фақат Аллоҳ билангина (мавжуддир),› деса, Аллоҳ: ‹Мендан ўзга илоҳ йўқ ва куч-қувват фақат Мен билангина (мавжуддир),› дейди.» Ва у киши: «Ким буни касаллигида айтиб, сўнг вафот этса, дўзах уни еб ютмайди,» дер эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни Шуъба, Абу Ишоқдан, у ал-Ағарр Абу Муслимдан, у Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан шу ҳадиснинг шунга ўхшашини, маъноси билан ривоят қилган, аммо Шуъба уни (Набийга) марфуъ қилмаган (кўтармаган). Бизга буни Бундор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар, Шуъбадан, буни (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، مَوْلَى آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ رَأَى صَاحِبَ بَلاَءٍ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِمَّا ابْتَلاَكَ بِهِ وَفَضَّلَنِي عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلاً إِلاَّ عُوفِيَ مِنْ ذَلِكَ الْبَلاَءِ كَائِنًا مَا كَانَ مَا عَاشَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ هُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِأَحَادِيثَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ إِذَا رَأَى صَاحِبَ بَلاَءٍ فَتَعَوَّذَ مِنْهُ يَقُولُ ذَلِكَ فِي نَفْسِهِ وَلاَ يُسْمِعُ صَاحِبَ الْبَلاَءِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базииъ ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис ибн Саид, Зубайр хонадонининг мавлоси Амр ибн Динордан, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у Ибн Умардан, у Умардан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор бало эгасини (мусибатга учраган кишини) кўриб: ‹Сени мубтало қилган нарсадан мени офиятда сақлаган ва мени Яратган кўп (халқ)дан ортиқ қилиб фазилатли қилган Аллоҳ га ҳамд бўлсин,› деса, у тирик экан, қандай бўлмасин, ўша балодан офиятда сақланади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Зубайр хонадонининг мулк бошқарувчиси (қаҳрамони) Амр ибн Динор басралик шайх бўлиб, ҳадисда кучли эмас. У Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан (ривоят қилишда баъзи) ҳадислар билан якка қолган. Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Алидан ривоят қилинишича, у деди: киши бирор бало эгасини кўриб ундан паноҳ сўраса, буни ўз ичида айтади ва бало эгасига эшиттирмайди.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُطَرِّفُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ رَأَى مُبْتَلًى فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِمَّا ابْتَلاَكَ بِهِ وَفَضَّلَنِي عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلاً لَمْ يُصِبْهُ ذَلِكَ الْبَلاَءُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Жаъфар ас-Симноний ва бошқа бир нечта (рови) ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Мутарриф ибн Абдуллоҳ ал-Маданий ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарий, Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор мубтало (мусибатга учраган)ни кўриб: ‹Сени мубтало қилган нарсадан мени офиятда сақлаган ва мени Яратган кўп (халқ)дан ортиқ қилиб фазилатли қилган Аллоҳ га ҳамд бўлсин,› деса, унга ўша бало етмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ الْكُوفِيُّ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ جَلَسَ فِي مَجْلِسٍ فَكَثُرَ فِيهِ لَغَطُهُ فَقَالَ قَبْلَ أَنْ يَقُومَ مِنْ مَجْلِسِهِ ذَلِكَ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏.‏ إِلاَّ غُفِرَ لَهُ مَا كَانَ فِي مَجْلِسِهِ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Убайда ибн Абус-Сафар ал-Куфий — унинг исми Аҳмад ибн Абдуллоҳ ал-Ҳамдоний — ривоят қилди, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Мусо ибн Уқба, Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор мажлисда ўтириб, унда беҳуда гап-сўзи кўпайса-ю, ўша мажлисидан туришидан олдин: ‹Аллоҳим, Сени поклаб ҳамд айтаман, Сендан ўзга илоҳ йўқлигига шаҳодат бераман, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан,› деса, ўша мажлисида содир бўлган (гуноҳ)и унга албатта кечирилади,» дедилар. Бу бобда Абу Барза ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. (Абу Исо) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғариб саҳиҳдир, биз уни Суҳайл ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ يُعَدُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَجْلِسِ الْوَاحِدِ مِائَةُ مَرَّةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَقُومَ ‏ "‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَتُبْ عَلَىَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الْغَفُورُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Наср ибн Абдурраҳмон ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муҳорибий, Молик ибн Миғвалдан, у Муҳаммад ибн Суқадан, у Нофииъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учун битта мажлисда, туришларидан олдин юз марта: «Роббим, мени мағфират қил ва тавбамни қабул айла, албатта Сен тавбаларни кўп қабул қилувчи, кўп мағфират қилувчисан,» (деганлари) санаб чиқилар эди. Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Муҳаммад ибн Суқадан, шу иснод билан шунга ўхшашини, маъноси билан (ривоят қилди). (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو عِنْدَ الْكَرْبِ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْحَلِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам, Қатодадан, у Абул-Олиядан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Аллоҳ нинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ғам-ташвиш пайтида шундай дуо қилар эдилар: «Олий ва Ҳалим бўлган Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ, улуғ Арш Робби бўлган Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ, осмонлар ва ер Робби ҳамда карамли Арш Робби бўлган Аллоҳ дан ўзга илоҳ йўқ.» Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Адий, Ҳишомдан, у Қатодадан, у Абул-Олиядан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан худди шунисини (ривоят қилди). (Абу Исо) деди: бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْفَضْلِ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَهَمَّهُ الأَمْرُ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا اجْتَهَدَ فِي الدُّعَاءِ قَالَ ‏"‏ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абу Салама Яҳё ибн ал-Муғира ал-Махзумий ал-Маданий ва бошқа бир нечта (рови) ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Ибн Абу Фудайк, Иброҳим ибн ал-Фазлдан, у ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бирор иш уларни ташвишга солиб қўйганида, бошларини осмонга кўтариб: «Буюк Аллоҳ ни поклаб ёд этаман (субҳоналлоҳ ил-Азим),» дер эдилар. Дуода жидду жаҳд қилганларида эса: «Эй тирик, эй доим қойим турувчи (Ё Ҳайй, ё Қайюм),» дер эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَعْقُوبَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ خَوْلَةَ بِنْتِ حَكِيمٍ السُّلَمِيَّةِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ نَزَلَ مَنْزِلاً ثُمَّ قَالَ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْءٌ حَتَّى يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ فَذَكَرَ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ وَيَقُولُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ خَوْلَةَ ‏.‏ قَالَ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ ابْنِ عَجْلاَنَ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у ал-Ҳорис ибн Яъқубдан, у Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан, у Буср ибн Саиддан, у Саъд ибн Абу Ваққосдан, у Хавла бинт Ҳаким ас-Суламиядан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у киши дедилар: «Ким бирор манзилга тушиб, сўнг: ‹Яратган нарсасининг ёмонлигидан Аллоҳ нинг мукаммал калималарига паноҳ тилайман,› деса, ўша манзилидан кўчиб кетгунча унга ҳеч нарса зарар етказмайди.» (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Молик ибн Анас бу ҳадисни, унга Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан етганини (айтиб) ривоят қилган ва шу ҳадисга ўхшашини зикр қилган. Бу ҳадис Ибн Ажлондан ҳам Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан ривоят қилинган, у эса: Саид ибн ал-Мусайябдан, у Хавладан, дейди. (Абу Исо) деди: ал-Лайснинг ҳадиси Ибн Ажлон ривоятидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بِشْرٍ الْخَثْعَمِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَافَرَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ قَالَ بِأُصْبُعِهِ وَمَدَّ شُعْبَةُ بِأُصْبُعِهِ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الأَهْلِ اللَّهُمَّ اصْحَبْنَا بِنُصْحِكَ وَاقْلِبْنَا بِذِمَّةٍ ‏.‏ اللَّهُمَّ ازْوِ لَنَا الأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْنَا السَّفَرَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَكَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى كُنْتُ لاَ أَعْرِفُ هَذَا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ حَتَّى حَدَّثَنِي بِهِ سُوَيْدٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ شُعْبَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Умар ибн Али ал-Муқаддамий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Адий, Шуъбадан, у Абдуллоҳ ибн Бишр ал-Хасъамийдан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафарга чиқиб уловларига минганларида, бармоқлари билан (ишора қилиб) — Шуъба бармоғини чўзди — дедилар: «Аллоҳим, Сен сафарда ҳамроҳсан ва аҳлда (оилада) ўринбосарсан. Аллоҳим, насиҳатинг билан бизга ҳамроҳ бўл ва бизни (Сенинг) зиммангда (ҳимоянгда) қайтар. Аллоҳим, биз учун ерни қисқарт ва сафарни бизга осон қил. Аллоҳим, мен сафар машаққатидан ва (уйдан) қайтишдаги ғамгинликдан Сенга паноҳ тилайман.» Абу Исо (Термизий) деди: мен буни фақат Ибн Абу Адийнинг ҳадисидангина билар эдим, токи менга буни Сувайд ривоят қилгунча. Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба шу иснод билан шунга ўхшашини, маъноси билан (ривоят қилди). (Абу Исо) деди: бу ҳадис Абу Ҳурайра ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Адийнинг Шуъбадан (қилган ривояти)дангина биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَافَرَ يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الأَهْلِ اللَّهُمَّ اصْحَبْنَا فِي سَفَرِنَا وَاخْلُفْنَا فِي أَهْلِنَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَكَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ وَمِنَ الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْنِ وَمِنْ دَعْوَةِ الْمَظْلُومِ وَمِنْ سُوءِ الْمَنْظَرِ فِي الأَهْلِ وَالْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَيُرْوَى الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْرِ أَيْضًا قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْنِ أَوِ الْكَوْرِ وَكِلاَهُمَا لَهُ وَجْهٌ يُقَالُ إِنَّمَا هُوَ الرُّجُوعُ مِنَ الإِيمَانِ إِلَى الْكُفْرِ أَوْ مِنَ الطَّاعَةِ إِلَى الْمَعْصِيَةِ إِنَّمَا يَعْنِي الرُّجُوعَ مِنْ شَيْءٍ إِلَى شَيْءٍ مِنَ الشَّرِّ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Осим ал-Аҳвалдан, у Абдуллоҳ ибн Саржисдан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафарга чиққанларида шундай дер эдилар: «Аллоҳим, Сен сафарда ҳамроҳсан ва аҳлда (оилада) ўринбосарсан. Аллоҳим, сафаримизда бизга ҳамроҳ бўл ва аҳлимизда (оиламизда) бизнинг ўрнимизга (уларни асрагин). Аллоҳим, мен сафар машаққатидан ва (уйдан) қайтишдаги ғамгинликдан, (яхши) ҳолатдан кейин (ёмон ҳолатга) қайтиб кетишдан, мазлумнинг дуосидан ва аҳл ҳамда мол-мулкда ёмон манзарани кўришдан Сенга паноҳ тилайман.» (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Абу Исо) деди: «ал-ҳавру баъдал-кавн» (сўзи) «ал-ҳавру баъдал-кавр» тарзида ҳам ривоят қилинади. (Абу Исо) деди: унинг «ал-ҳавру баъдал-кавн» ёки «ал-кавр» деган сўзининг маъноси — икковининг ҳам бир йўналиши (изоҳи) бор. Айтилишича, у имондан куфрга ёки итоатдан маъсиятга қайтишдир; яъни бир нарсадан ёмонлик (сари) бошқа нарсага қайтишни англатади.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الرَّبِيعَ بْنَ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ قَالَ ‏ "‏ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَى الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ الْبَرَاءِ وَرِوَايَةُ شُعْبَةَ أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Абу Ишоқдан (ривоят қилиб) деди: мен Робииъ ибн ал-Баро ибн Озибнинг отасидан ривоят қилиб ҳадис айтаётганини эшитдимки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафардан қайтганларида шундай дер эдилар: «(Биз) қайтувчилар, тавба қилувчилар, ибодат қилувчилармиз, Роббимизга ҳамд айтувчилармиз.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни ас-Саврий, Абу Ишоқдан, у ал-Бародан ривоят қилган ва унда Робииъ ибн ал-Бародан деб зикр қилмаган; Шуъбанинг ривояти саҳиҳроқдир. (Абу Исо) деди: бу бобда Ибн Умар, Анас ва Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ فَنَظَرَ إِلَى جُدُرَاتِ الْمَدِينَةِ أَوْضَعَ رَاحِلَتَهُ وَإِنْ كَانَ عَلَى دَابَّةٍ حَرَّكَهَا مِنْ حُبِّهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар, Ҳумайддан, у Анасдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафардан қайтиб, Мадинанинг деворларига назар солганларида, уловларини тезлатар, агар (бошқа) уловда бўлсалар, Мадинага бўлган муҳаббатларидан уни ҳаракатга келтирар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ السُّلَيْمِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا وَدَّعَ رَجُلاً أَخَذَ بِيَدِهِ فَلاَ يَدَعُهَا حَتَّى يَكُونَ الرَّجُلُ هُوَ يَدَعُ يَدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيَقُولُ ‏ "‏ أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ دِينَكَ وَأَمَانَتَكَ وَآخِرَ عَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абу Убайдуллоҳ ас-Сулаймий ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Қутайба Салм ибн Қутайба ривоят қилди, у Иброҳим ибн Абдурраҳмон ибн Язид ибн Умайядан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини хайрлашганида унинг қўлидан ушлардилар ва у киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қўлини қўйиб юбормагунча (қўлини) қўймас эдилар, ҳамда: «Динингни, омонатингни ва сўнгги амалингни Аллаҳга омонат қилдим,» дердилар.» (Абу Исо) деди: бу ҳадис бу йўл (санад) жиҳатидан ғарибдир. Бу ҳадис Ибн Умардан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ خُثَيْمٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ سَالِمٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ لِلرَّجُلِ إِذَا أَرَادَ سَفَرًا ادْنُ مِنِّي أُوَدِّعْكَ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوَدِّعُنَا ‏.‏ فَيَقُولُ ‏ "‏ أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ دِينَكَ وَأَمَانَتَكَ وَخَوَاتِيمَ عَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Мусо ал-Фазорий ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Хусайм ривоят қилди, у Ҳанзаладан, у Солимдан (ривоят қилдики), Ибн Умар бир киши сафарга чиқмоқчи бўлганида унга: «Менга яқинлаш, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни хайрлашганларидек мен ҳам сени хайрлашай,» дер эди-да, сўнг: «Динингни, омонатингни ва амалларингнинг охирини Аллаҳга омонат қилдим,» дер эди. (Абу Исо) деди: бу ҳадис Солим ибн Абдуллоҳ ҳадисидан бўлиб, бу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ سَفَرًا فَزَوِّدْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ زَوَّدَكَ اللَّهُ التَّقْوَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِدْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَغَفَرَ ذَنْبَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِدْنِي بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيَسَّرَ لَكَ الْخَيْرَ حَيْثُمَا كُنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абу Зиёд ривоят қилди, у деди: бизга Сайёр ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон ривоят қилди, у Собитдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди-да: «Эй Расулуллаҳ, мен сафарга чиқмоқчиман, менга (дуо билан) озуқа бериб қўйинг,» деди. У: «Аллаҳ сенга тақвони озуқа қилиб берсин,» дедилар. У: «Яна зиёда қилинг,» деди. У: «Ва гуноҳингни мағфират қилсин,» дедилар. У: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, яна зиёда қилинг,» деди. У: «Ва қаерда бўлсанг ҳам сенга яхшиликни осон қилсин,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُسَافِرَ فَأَوْصِنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالتَّكْبِيرِ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَنْ وَلَّى الرَّجُلُ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اطْوِ لَهُ الأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْهِ السَّفَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Абдурраҳмон ал-Киндий ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, у деди: менга Усома ибн Зайд Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди-ки, бир киши: «Эй Расулуллаҳ, мен сафар қилмоқчиман, менга васият қилинг,» деди. У: «Сенга Аллаҳдан қўрқишни (тақвони) ва ҳар бир баланд жойда такбир айтишни тавсия қиламан,» дедилар. У киши ортга қайтиб кетганида: «Аллаҳим, унга ерни йиғиб (яқинлаштириб) қўй ва сафарни унга осон қил,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ شَهِدْتُ عَلِيًّا أُتِيَ بِدَابَّةٍ لِيَرْكَبَهَا فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ ثَلاَثًا فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَى ظَهْرِهَا قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏(‏ سبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ ‏)‏ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثَلاَثًا وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثَلاَثًا سُبْحَانَكَ إِنِّي قَدْ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ‏.‏ ثُمَّ ضَحِكَ ‏.‏ فَقُلْتُ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ كَمَا صَنَعْتُ ثُمَّ ضَحِكَ فَقُلْتُ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّ رَبَّكَ لَيَعْجَبُ مِنْ عَبْدِهِ إِذَا قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ غَيْرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у Али ибн Рабиаъдан (ривоят қилдики), у деди: мен Алийни (кузатиб) шоҳид бўлдим; унга миниши учун бир улов келтирилди. У оёғини узангига қўйганида уч марта: «Бисмиллаҳ,» деди. Унинг устига тўғриланиб ўтиргач: «Алҳамдулиллаҳ,» деди. Сўнг: «Буларни бизга бўйсундирган Зот покдир, биз буни (ўзимиздан) қила олмас эдик. Ва албатта биз Роббимиз томонга қайтувчимиз,» (деди) (Зухруф сураси, 13-14). Сўнг уч марта: «Алҳамдулиллаҳ,» ва уч марта: «Аллоҳу акбар,» деди, (сўнг): «Сен поксан, мен ўзимга зулм қилдим, бас, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди,» деди. Сўнг кулди. Мен: «Эй амирул-мўъминин, нимадан кулдингиз?» дедим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни мен қилганимдек қилганларини кўрдим, сўнг у кулдилар, мен: «Эй Расулуллаҳ, нимадан кулдингиз?» дедим. У: «Албатта Роббинг бандасидан, у: «Эй Роббим, гуноҳларимни мағфират қил, албатта гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди,» деганида, ажабланади (рози бўлади),» дедилар,» деди. (Абу Исо) деди: бу бобда Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ҳам ривоят) бор. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَارِقِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَافَرَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ كَبَّرَ ثَلاَثًا وَيَقُولُ ‏:‏ ‏(‏ سبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ ‏)‏ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِي سَفَرِي هَذَا مِنَ الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَمِنَ الْعَمَلِ مَا تَرْضَى اللَّهُمَّ هَوِّنْ عَلَيْنَا الْمَسِيرَ وَاطْوِ عَنَّا بُعْدَ الأَرْضِ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الأَهْلِ اللَّهُمَّ اصْحَبْنَا فِي سَفَرِنَا وَاخْلُفْنَا فِي أَهْلِنَا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ ‏"‏ آيِبُونُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибнул-Муборак хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Али ибн Абдуллоҳ ал-Бориқийдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафар қилиб уловларига минганларида уч марта такбир айтар ва: «Буларни бизга бўйсундирган Зот покдир, биз буни (ўзимиздан) қила олмас эдик. Ва албатта биз Роббимиз томонга қайтувчимиз,» (Зухруф сураси, 13-14) дер эдилар, сўнг: «Аллаҳим, мен бу сафаримда Сендан яхшилик, тақво ва Сен рози бўладиган амални сўрайман. Аллаҳим, бизга бу йўлни осон қил ва ернинг узоқлигини биз учун йиғиб қўй. Аллаҳим, сафарда ҳамроҳ, аҳлда ўринбосар Сенликдурсан. Аллаҳим, сафаримизда бизга ҳамроҳ бўл ва аҳлимизда бизга ўринбосар бўл,» дер эдилар. Аҳлларига қайтганларида эса: «Иншааллоҳ, қайтувчимиз, тавба қилувчимиз, ибодат қилувчимиз, Роббимизга ҳамд айтувчимиз,» дер эдилар. Абу Исо деди: бу ҳадис бу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ مُسْتَجَابَاتٌ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ هَذَا الَّذِي رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُقَالُ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ الْمُؤَذِّنُ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَلاَ نَعْرِفُ اسْمَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳажжож ас-Саввоф ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Жаъфардан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (хил) дуо ижобат қилинадигандир: мазлумнинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва отанинг фарзанди ҳақига (қарши) дуоси,» дедилар. Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим Ҳишом ад-Даставоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан шу санад билан шунга ўхшаш ривоят қилди ва унда: «(Буларнинг) ижобат қилинишида шак йўқдир,» деб (сўз) зиёда қилди. Абу Исо деди: бу ҳадис ҳасандир. Яҳё ибн Абу Касир ундан ривоят қилган бу Абу Жаъфар ар-Розийга Абу Жаъфар ал-Муъаззин дейилади, Яҳё ибн Абу Касир ундан бир нечта ҳадис ривоят қилган, бироқ биз унинг исмини билмаймиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى الرِّيحَ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِهَا وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ رضى الله عنه وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Абдурраҳмон ибнул-Асвад Абу Амр ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Рабиаъ ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Атодан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шамолни кўрганларида: «Аллаҳим, мен Сендан унинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у нима билан юборилган бўлса, ўшанинг яхшилигини сўрайман. Ва унинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у нима билан юборилган бўлса, ўшанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман,» дер эдилар. Абу Исо деди: бу бобда Убай ибн Каъб (розияллаҳу анҳу)дан (ҳам ривоят) бор. Ва бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا ��ُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ أَبِي مَطَرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَمِعَ صَوْتَ الرَّعْدِ وَالصَّوَاعِقِ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لاَ تَقْتُلْنَا بِغَضَبِكَ وَلاَ تُهْلِكْنَا بِعَذَابِكَ وَعَافِنَا قَبْلَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, у ал-Ҳажжож ибн Артотдан, у Абу Матардан, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) момақалдироқ ва чақмоқ овозини эшитганларида: «Аллаҳим, бизни ғазабинг билан ўлдирма, азобинг билан ҳалок қилма ва ундан олдин бизни офиятда (соғ-саломат) қил,» дер эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنِي بِلاَلُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلاَلَ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَهْلِلْهُ عَلَيْنَا بِالْيُمْنِ وَالإِيمَانِ وَالسَّلاَمَةِ وَالإِسْلاَمِ رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Омир ал-Ақадий ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ибн Суфён ал-Маданий ривоят қилди, у деди: менга Билол ибн Яҳё ибн Талҳа ибн Убайдуллоҳ ривоят қилди, у отасидан, у бобоси Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳилолни (янги ойни) кўрганларида: «Аллаҳим, уни бизга муборак, имон, саломатлик ва Ислом билан чиқаргин. (Эй ҳилол,) менинг Роббим ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллаҳдир,» дер эдилар. Абу Исо деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، رضى الله عنه قَالَ اسْتَبَّ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى عُرِفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنِّي لأَعْلَمُ كَلِمَةً لَوْ قَالَهَا لَذَهَبَ غَضَبُهُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ ‏.‏ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ مَاتَ مُعَاذٌ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَقُتِلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى غُلاَمٌ ابْنُ سِتِّ سِنِينَ وَهَكَذَا رَوَى شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَرَآهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى يُكْنَى أَبَا عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ أَدْرَكْتُ عِشْرِينَ وَمِائَةً مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Қабиса ривоят қилди, у деди: бизга Суфён Абдулмалик ибн Умайдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Муоз ибн Жабал (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди-ки, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида икки киши бир-бирини сўкишди, ҳатто улардан бирининг юзида ғазаб билинди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта мен шундай бир калимани биламанки, агар уни айтса, ғазаби кетади: «Аъузу биллаҳи минаш-шайтонир-рожийм (Қувилган шайтондан Аллаҳга паноҳ тилайман),» дедилар. Бизга Бундор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон Суфёндан шу санад билан шунга ўхшаш ривоят қилди. (Абу Исо) деди: бу бобда Сулаймон ибн Сурад (розияллаҳу анҳу)дан (ҳам ривоят) бор. (Абу Исо) деди: бу ҳадис мурсалдир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайла Муоз ибн Жабалдан (ҳадис) эшитмаган; Муоз Умар ибнул-Хаттобнинг халифалиги даврида вафот этган, Умар ибнул-Хаттоб эса Абдурраҳмон ибн Абу Лайла олти яшар бола бўлганида ўлдирилган. Шуъба ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан шундай ривоят қилган. Абдурраҳмон ибн Абу Лайла Умар ибнул-Хаттобдан (ҳадис) ривоят қилган ва уни кўрган. Абдурраҳмон ибн Абу Лайланинг куняси Абу Исо, Абу Лайланинг исми эса Ясордир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан ривоят қилинишича, у: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан бўлган ансорлардан бир юз йигирма кишига етишганман,» деган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الرُّؤْيَا يُحِبُّهَا فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ اللَّهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا وَلْيُحَدِّثْ بِمَا رَأَى وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهَا وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَابْنُ الْهَادِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ الْمَدَنِيُّ وَهُوَ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ مَالِكٌ وَالنَّاسُ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Бакр ибн Музар ривоят қилди, у Ибнул-Ҳоддан, у Абдуллоҳ ибн Хаббобдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деяётганларини эшитди: «Бирортангиз ўзи ёқтирадиган туш кўрса, у фақат Аллаҳдан (бўлади), бас, у унинг учун Аллаҳга ҳамд айтсин ва кўрган нарсасини (гапириб) сўзласин. Бундан бошқа ўзи ёмон кўрадиган нарсани кўрса, у фақат шайтондан (бўлади), бас, у унинг ёмонлигидан Аллаҳдан паноҳ тиласин ва уни ҳеч кимга айтмасин, чунки у (туш) унга зарар етказмайди.» (Абу Исо) деди: бу бобда Абу Қатодадан (ҳам ривоят) бор. (Абу Исо) деди: бу ҳадис бу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ибнул-Ҳоднинг исми Язид ибн Абдуллоҳ ибн Усома ибнул-Ҳод ал-Маданий бўлиб, у сиқа (ишончли)дир; ундан Молик ва (бошқа) кишилар ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، وَأَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّاسُ إِذَا رَأَوْا أَوَّلَ الثَّمَرِ جَاءُوا بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي ثِمَارِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَمُدِّنَا اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ عَبْدُكَ وَخَلِيلُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنِّي عَبْدُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنَّهُ دَعَاكَ لِمَكَّةَ وَأَنَا أَدْعُوكَ لِلْمَدِينَةِ بِمِثْلِ مَا دَعَاكَ بِهِ لِمَكَّةَ وَمِثْلِهِ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَدْعُو أَصْغَرَ وَلِيدٍ يَرَاهُ فَيُعْطِيهِ ذَلِكَ الثَّمَرَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди; ва бизга Қутайба Моликдан хабар берди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: одамлар илк ҳосилни (мевани) кўрганларида уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига олиб келар эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олганларида: «Аллаҳим, меваларимизга барака бер, шаҳримизга барака бер, сўимиз ва муддимизга (ўлчовларимизга) барака бер. Аллаҳим, албатта Иброҳим Сенинг бандинг, дўстинг ва пайгамбаринг эди, мен ҳам Сенинг бандинг ва пайгамбарингман. У Сендан Макка учун дуо қилган эди, мен эса Сендан Мадина учун у Макка учун (сўраб) дуо қилгани каби ва у билан бирга шунча (қўшимча) билан дуо қиламан,» дер эдилар. Сўнг ўзлари кўрган энг кичик болани чақириб, ўша мевани унга берар эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عُمَرَ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ عَلَى مَيْمُونَةَ فَجَاءَتْنَا بِإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا عَلَى يَمِينِهِ وَخَالِدٌ عَلَى شِمَالِهِ فَقَالَ لِي ‏"‏ الشَّرْبَةُ لَكَ فَإِنْ شِئْتَ آثَرْتَ بِهَا خَالِدًا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مَا كُنْتُ أُوثِرُ عَلَى سُؤْرِكَ أَحَدًا ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَطْعَمَهُ اللَّهُ الطَّعَامَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَأَطْعِمْنَا خَيْرًا مِنْهُ ‏.‏ وَمَنْ سَقَاهُ اللَّهُ لَبَنًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ شَيْءٌ يَجْزِي مَكَانَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ غَيْرُ اللَّبَنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ فَقَالَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَرْمَلَةَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَمْرُو بْنُ حَرْمَلَةَ وَلاَ يَصِحُّ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манийъ ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Зайд ривоят қилди, у Умар — у Ибн Абу Ҳармаладир — дан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: мен ва Холид ибнул-Валид Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Маймунанинг ҳузурига кирдик. У бизга бир идиш сут келтирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ичдилар, мен ўнгларида, Холид эса чапларида эдим. У менга: «Ичиш (навбати) сенингдир, агар хоҳласанг, уни Холидга афзал кўриб (беришинг) мумкин,» дедилар. Мен: «Сенинг ортингдан қолганни (сўр) ҳеч кимдан афзал кўрмас эдим,» дедим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ кимга таом едирса, у: «Аллаҳим, уни биз учун муборак қил ва ундан кўра яхшироғини бизга едир,» десин. Аллаҳ кимга сут ичирса, у: «Аллаҳим, уни биз учун муборак қил ва ундан бизга зиёда қил,» десин,» дедилар. Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сутдан бошқа ҳеч нарса таом ва шароб ўрнини боса олмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Али ибн Зайддан ривоят қилиб: «Умар ибн Ҳармаладан,» дейишган. Баъзилар эса: «Амр ибн Ҳармала,» дейишган, бироқ (бу) саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ يَقُولُ ‏ "‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Савр ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн Маъдон ривоят қилди, у Абу Умомадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларидан дастурхон кўтарилганида: «Эй Роббимиз, кўп, покиза, муборак ҳамд билан Аллаҳга ҳамд бўлсин; (бу ҳамд) тарк этиладиган ҳам эмас, ундан бениёз бўлинадиган ҳам эмасдир,» дер эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ رِيَاحِ بْنِ عَبِيدَةَ، قَالَ حَفْصٌ عَنِ ابْنِ أَخِي أَبِي سَعِيدٍ، وَقَالَ أَبُو خَالِدٍ، عَنْ مَوْلًى، لأَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَكَلَ أَوْ شَرِبَ قَالَ ‏ "‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, у деди: бизга Ҳафс ибн Ғиёс ва Абу Холид ал-Аҳмар ал-Ҳажжож ибн Артотдан, у Риёҳ ибн Абийдадан (ривоят қилдилар). Ҳафс: «Абу Саиднинг жиянидан,» деди, Абу Холид эса: «Абу Саиднинг бир мавлосидан,» деди, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) еганларида ёки ичганларида: «Бизга таом едирган, ичирган ва бизни мусулмонлардан қилган Аллаҳга ҳамд бўлсин,» дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي أَبُو مَرْحُومٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ أَكَلَ طَعَامًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلاَ قُوَّةٍ ‏.‏ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَأَبُو مَرْحُومٍ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مَيْمُونٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Абу Айюб ривоят қилди, у деди: менга Абу Марҳум Саҳл ибн Муоз ибн Анасдан, у отасидан ривоят қилди-ки, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор таом еса-да: «Ўзимдан бирор ҳол ва қувват (бўлиши)сиз бу (таом)ни менга едирган ва уни менга ризқ қилган Аллаҳга ҳамд бўлсин,» деса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Марҳумнинг исми Абдурраҳим ибн Маймундир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا سَمِعْتُمْ صِيَاحَ الدِّيَكَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنَّهَا رَأَتْ مَلَكًا وَإِذَا سَمِعْتُمْ نَهِيقَ الْحِمَارِ فَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ فَإِنَّهُ رَأَى شَيْطَانًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс Жаъфар ибн Рабиаъдан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хўрозларнинг қичқиришини эшитсангиз, Аллаҳдан Унинг фазлини сўранг, чунки у (хўроз) фариштани кўргандир. Эшакнинг ҳанграшини эшитсангиз, қувилган шайтондан Аллаҳга паноҳ тиланг, чунки у (эшак) шайтонни кўргандир,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا عَلَى الأَرْضِ أَحَدٌ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏ إِلاَّ كُفِّرَتْ عَنْهُ خَطَايَاهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي بَلْجٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَأَبُو بَلْجٍ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ وَيُقَالُ أَيْضًا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَحَاتِمٌ يُكْنَى أَبَا يُونُسَ الْقُشَيْرِيَّ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Абу Зиёд ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн Абу Бакр ас-Саҳмий ривоят қилди, у Ҳотим ибн Абу Сағирадан, у Абу Балждан, у Амр ибн Маймундан, у Абдуллаҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ер юзида «Ла илаҳа иллаллоҳ вал-лоҳу акбар ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ» (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, Аллаҳ энг буюкдир, куч ва қувват фақат Аллаҳ биландир) деган бирор киши йўқки, унинг хатолари, гарчи денгиз кўпигича бўлса-да, кечирилмасин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шуъба бу ҳадисни Абу Балждан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уни (Набийга) рафеъ қилмаган (марфуъ қилмаган). Абу Балжнинг исми Яҳё ибн Абу Сулайм бўлиб, Яҳё ибн Сулайм ҳам дейилади. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Ҳотим ибн Абу Сағирадан, у Абу Балждан, у Амр ибн Маймундан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди. Ҳотимнинг куняси Абу Юнус ал-Қушайрийдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у Шуъбадан, у Абу Балждан шунга ўхшаш ривоят қилди, аммо уни (марфуъ) рафеъ қилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ فَلَمَّا قَفَلْنَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَكَبَّرَ النَّاسُ تَكْبِيرَةً وَرَفَعُوا بِهَا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَصَمَّ وَلاَ غَائِبٍ هُوَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَنْزًا مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَلٍّ وَأَبُو نَعَامَةَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ يَعْنِي عِلْمَهُ وَقُدْرَتَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Марҳум ибн Абдулазиз ал-Аттор ривоят қилди, бизга Абу Наъома ас-Саъдий ривоят қилди, у Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Абу Мусо ал-Ашъарийдан (ривоят қилдики), у деди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир ғазотда эдик. Қайтиб келганимизда Мадинага яқинлашдик, шунда одамлар такбир айтиб, овозларини кўтардилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Роббингиз кар эмас ва ғойиб ҳам эмас; У сизлар билан уловларингизнинг бошлари орасидадир,» дедилар. Кейин: «Эй Абдуллаҳ ибн Қайс, сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани — «Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ» (куч ва қувват фақат Аллаҳ биландир)ни ўргатмайми?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдурраҳмон ибн Малл, Абу Наъоманинг исми эса Амр ибн Исодир. «Сизлар билан уловларингизнинг бошлари орасида» деган сўзининг маъноси Унинг илми ва қудратидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَقِيتُ إِبْرَاهِيمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَقْرِئْ أُمَّتَكَ مِنِّي السَّلاَمَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ الْجَنَّةَ طَيِّبَةُ التُّرْبَةِ عَذْبَةُ الْمَاءِ وَأَنَّهَا قِيعَانٌ وَأَنَّ غِرَاسَهَا سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Абу Зиёд ривоят қилди, бизга Сайёр ривоят қилди, бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Қосим ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Меърож кечаси Иброҳимни учратдим, у: «Эй Муҳаммад, умматингга мендан салом етказ ва уларга хабар берки, жаннат тупроғи пок, суви ширин ва у текис майдон (каби) бўлиб, унинг ниҳоли «Субҳаналлоҳ вал-ҳамду лиллаҳ ва ла илаҳа иллаллоҳ вал-лоҳу акбар» (Аллаҳ покдир, ҳамд Аллаҳга хосдир, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Аллаҳ энг буюкдир)дир,» деди,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. (Термизий) деди: бу ҳадис Ибн Масъуд ҳадиси йўлидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى الْجُهَنِيُّ، حَدَّثَنِي مُصْعَبُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِجُلَسَائِهِ ‏"‏ أَيَعْجِزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكْسِبَ أَلْفَ حَسَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَسَأَلَهُ سَائِلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ كَيْفَ يَكْسِبُ أَحَدُنَا أَلْفَ حَسَنَةٍ قَالَ ‏"‏ يُسَبِّحُ أَحَدُكُمْ مِائَةَ تَسْبِيحَةٍ تُكْتَبُ لَهُ أَلْفُ حَسَنَةٍ وَتُحَطُّ عَنْهُ أَلْفُ سَيِّئَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, бизга Мусо ал-Жуҳаний ривоят қилди, менга Мусъаб ибн Саъд ривоят қилди, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзлари билан ўтирганларга: «Сизлардан бирингиз минг яхшилик касб этишдан ожизми?» дедилар. Шунда ўтирганлардан бири сўраб: «Бирортамиз минг яхшиликни қандай касб этамиз?» деди. У: «Бирингиз юзта тасбеҳ айтса, унга минг яхшилик ёзилади ва ундан минг ёмонлик ўчирилади,» дедилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ ‏.‏ غُرِسَتْ لَهُ نَخْلَةٌ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ва бошқа бир нечалари ривоят қилиб, дедилар: бизга Равҳ ибн Убодадан, у Ҳажжож ас-Саввофдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким «Субҳаналлоҳ ал-азим ва биҳамдиҳи» (Буюк Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан) деса, унга жаннатда бир хурмо дарахти экилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир; биз уни фақат Абуз-Зубайрнинг Жобирдан (қилган) ҳадиси йўлидангина биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا الْمُؤَمِّلُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ غُرِسَتْ لَهُ نَخْلَةٌ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга ал-Муъаммил ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким «Субҳаналлоҳ ал-азим ва биҳамдиҳи» (Буюк Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан) деса, унга жаннатда бир хурмо дарахти экилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Наср ибн Абдурраҳмон ал-Куфий ривоят қилди, бизга ал-Муҳорибий ривоят қилди, у Молик ибн Анасдан, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким юз марта «Субҳаналлоҳ ва биҳамдиҳи» (Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан) деса, гуноҳлари, гарчи денгиз кўпигича бўлса-да, кечирилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Юсуф ибн Исо ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн ал-Фудайл ривоят қилди, у Умора ибн ал-Қаъқўдан, у Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иккита калима борки, улар тилда енгил, мезонда оғир ва Раҳмонга севимлидир: «Субҳаналлоҳ ва биҳамдиҳи, Субҳаналлоҳ ал-азим» (Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан, Буюк Аллаҳ покдир),» дедилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ كَانَتْ لَهُ عِدْلَ عَشْرِ رِقَابٍ وَكُتِبَتْ لَهُ مِائَةُ حَسَنَةٍ وَمُحِيَتْ عَنْهُ مِائَةُ سَيِّئَةٍ وَكَانَ لَهُ حِرْزًا مِنَ الشَّيْطَانِ يَوْمَهُ ذَلِكَ حَتَّى يُمْسِيَ وَلَمْ يَأْتِ أَحَدٌ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ إِلاَّ أَحَدٌ عَمِلَ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ حُطَّتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ أَكْثَرَ مِنْ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик ривоят қилди, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир кунда юз марта «Ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту, ва ҳува ала кулли шайъин қадир» (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар нарсага қодирдир) деса, бу унга ўнта қул озод қилганга тенг бўлади, унга юзта яхшилик ёзилади, ундан юзта ёмонлик ўчирилади ва ўша куни шайтондан оқшомга қадар унга ҳимоя бўлади; унинг келтирганидан кўра афзалроғини ҳеч ким келтирмайди, фақат ундан кўпроқ амал қилган кишидан бошқа,» дедилар. Шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинадики), у: «Ким юз марта «Субҳаналлоҳ ва биҳамдиҳи» (Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан) деса, унинг хатолари, гарчи денгиз кўпигидан кўп бўлса-да, тўкилади,» дедилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ وَحِينَ يُمْسِي سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ لَمْ يَأْتِ أَحَدٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ إِلاَّ أَحَدٌ قَالَ مِثْلَ مَا قَالَ أَوْ زَادَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Абуш-Шавориб ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн ал-Мухтор ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким эрталаб ва кечқурун юз марта «Субҳаналлоҳ ва биҳамдиҳи» (Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан) деса, қиёмат куни ҳеч ким унинг келтирганидан кўра афзалроғини келтирмайди, фақат унинг айтганидек айтган ёки ундан ортдирган кишидан бошқа,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ لأَصْحَابِهِ ‏ "‏ قُولُوا سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ مَنْ قَالَهَا مَرَّةً كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ قَالَهَا عَشْرًا كُتِبَتْ لَهُ مِائَةً وَمَنْ قَالَهَا مِائَةً كُتِبَتْ لَهُ أَلْفًا وَمَنْ زَادَ زَادَهُ اللَّهُ وَمَنِ اسْتَغْفَرَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Мусо ал-Куфий ривоят қилди, бизга Довуд ибн аз-Зибриқон ривоят қилди, у Матар ал-Варроқдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни ашобларига: «Юз марта «Субҳаналлоҳ ва биҳамдиҳи» (Аллаҳ покдир ва Унга ҳамд билан) дейинглар. Ким уни бир марта айтса, унга ўн (яхшилик) ёзилади; ким уни ўн марта айтса, унга юз ёзилади; ким уни юз марта айтса, унга минг ёзилади; ким ортдирса, Аллаҳ унга (ажрини) ортдиради ва ким мағфират сўраса, Аллаҳ уни мағфират қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو سُفْيَانَ الْحِمْيَرِيُّ، هُوَ سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الْوَاسِطِيُّ عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ حُمْرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ سَبَّحَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ كَانَ كَمَنْ حَجَّ مِائَةَ مَرَّةٍ وَمَنْ حَمِدَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ كَانَ كَمَنْ حَمَلَ عَلَى مِائَةِ فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ قَالَ غَزَا مِائَةَ غَزْوَةٍ وَمَنْ هَلَّلَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ كَانَ كَمَنْ أَعْتَقَ مِائَةَ رَقَبَةٍ مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ وَمَنْ كَبَّرَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ لَمْ يَأْتِ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ أَحَدٌ بِأَكْثَرَ مِمَّا أَتَى بِهِ إِلاَّ مَنْ قَالَ مِثْلَ مَا قَالَ أَوْ زَادَ عَلَى مَا قَالَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Вазир ал-Воситий ривоят қилди, бизга Абу Суфён ал-Ҳимярий — у Саид ибн Яҳё ал-Воситийдир — аз-Заҳҳок ибн Ҳумрадан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳни эрталаб юз, кечқурун юз (марта) тасбеҳ айтса, у юз марта ҳаж қилган кишидек бўлади; ким Аллаҳга эрталаб юз, кечқурун юз (марта) ҳамд айтса, у Аллаҳ йўлида юзта отга (аскар) мингдирган кишидек бўлади» — ёки: «юзта ғазот қилган кишидек бўлади,» деди — «ким Аллаҳни эрталаб юз, кечқурун юз (марта) таҳлил айтса («Ла илаҳа иллаллоҳ» деса), у Исмоил авлодидан юзта қулни озод қилган кишидек бўлади; ким Аллаҳни эрталаб юз, кечқурун юз (марта) такбир айтса, ўша куни ҳеч ким унинг келтирганидан кўпроқ келтирмайди, фақат унинг айтганидек айтган ёки унинг айтганидан ортдирган кишидан бошқа,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الأَسْوَدِ الْعِجْلِيُّ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ تَسْبِيحَةٌ فِي رَمَضَانَ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ تَسْبِيحَةٍ فِي غَيْرِهِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн ал-Асвад ал-Ижлий ал-Бағдодий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у ал-Ҳасан ибн Солиҳдан, у Абу Бишрдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), у деди: Рамазонда бир тасбеҳ бошқа (ой)даги минг тасбеҳдан афзалдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْخَلِيلِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ الأَزْهَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ إِلَهًا وَاحِدًا أَحَدًا صَمَدًا لَمْ يَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَلاَ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَرْبَعِينَ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْخَلِيلُ بْنُ مُرَّةَ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга ал-Лайс ривоят қилди, у ал-Халил ибн Муррадан, у ал-Азҳар ибн Абдуллоҳдан, у Тамим ад-Дорийдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким ўн марта «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, илаҳан воҳидан аҳадан самадан лам яттахиз соҳибатан ва ла валадан ва лам якун лаҳу куфуван аҳад» (Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, ягона илоҳ, Аҳад, Самад; хотин ҳам, фарзанд ҳам тутмаган ва Унга тенг келадиган ҳеч ким бўлмаган) деса, Аллаҳ унга қирқ миллион яхшилик ёзади,» дедилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ғариб бўлиб, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз. Ал-Халил ибн Мурра ҳадис аҳли наздида кучли (рови) эмас. Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий): у мункарул-ҳадисдир, деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ فِي دُبُرِ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَهُوَ ثَانِي رِجْلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يَتَكَلَّمَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ كُتِبَ لَهُ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَمُحِيَ عَنْهُ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ وَرُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ وَكَانَ يَوْمَهُ ذَلِكَ فِي حِرْزٍ مِنْ كُلِّ مَكْرُوهٍ وَحَرْسٍ مِنَ الشَّيْطَانِ وَلَمْ يَنْبَغِ لِذَنْبٍ أَنْ يُدْرِكَهُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ إِلاَّ الشِّرْكَ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Али ибн Маъбад ал-Мисрий ривоят қилди, бизга Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий ривоят қилди, у Зайд ибн Абу Унайсадан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Абдурраҳмон ибн Ғанмдан, у Абу Заррдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бомдод намозининг охирида, оёқларини букиб (ўтирган ҳолда), гапирмасдан олдин ўн марта «Ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту, ва ҳува ала кулли шайъин қадир» (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар нарсага қодирдир) деса, унга ўнта яхшилик ёзилади, ундан ўнта ёмонлик ўчирилади, унинг учун ўн даража кўтарилади, ўша куни у ҳар бир ёқимсиз нарсадан ҳимояда ва шайтондан сақланишда бўлади ва ўша куни Аллаҳга ширк келтиришдан бошқа ҳеч бир гуноҳ унга етиши лойиқ эмас,» дедилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الثَّعْلَبِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ فَذَكَرْتُهُ لِزُهَيْرِ بْنِ مُعَاوِيَةَ بَعْدَ ذَلِكَ بِسِنِينَ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ ثُمَّ ذَكَرْتُهُ لِسُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ فَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى شَرِيكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ وَإِنَّمَا أَخَذَهُ أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ وَإِنَّمَا دَلَّسَهُ ‏.‏ وَرَوَى شَرِيكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏

Бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ибн Имрон ас-Саълабий ал-Куфий ривоят қилди, бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, у Молик ибн Миғвалдан, у Абдуллаҳ ибн Бурайда ал-Асламийдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишининг дуо қилиб: «Аллоҳумма инни асъалука би анни ашҳаду аннака анталлоҳ, ла илаҳа илла ант, ал-аҳадус-самад, аллази лам ялид ва лам юлад, ва лам якун лаҳу куфуван аҳад» (Эй Аллаҳим, мен Сендан, Сен Аллаҳ эканлигингга, Сендан ўзга илоҳ йўқлигига, Аҳад, Самад эканлигингга, туғмаган ва туғилмаганлигингга ва Сенга тенг келадиган ҳеч ким йўқлигига гувоҳлик беришим билан сўрайман) деганини эшитдилар. (Рови) деди: шунда у: «Жоним Қўлида бўлган Зот ила қасамки, у Аллаҳдан Унинг исми аъзами билан сўради; у (исм) билан дуо қилинса, жавоб беради ва у (исм) билан сўралса, ато этади,» дедилар. Зайд деди: кейин мен буни шу (воқеа)дан йиллар ўтиб Зуҳайр ибн Муовияга зикр қилдим, у: менга Абу Ишоқ Молик ибн Миғвалдан ривоят қилди, деди. Зайд деди: сўнгра мен буни Суфён ас-Саврийга зикр қилдим, у менга Моликдан ривоят қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шарик бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Ибн Бурайдадан, у отасидан ривоят қилган; аслида Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний буни Молик ибн Миғвалдан олган ва уни фақат тадлис қилган (ровини яширган). Шарик бу ҳадисни Абу Ишоқдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْجَنْبِيِّ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدًا إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى فَقَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلْتَ أَيُّهَا الْمُصَلِّي إِذَا صَلَّيْتَ فَقَعَدْتَ فَاحْمَدِ اللَّهَ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ وَصَلِّ عَلَىَّ ثُمَّ ادْعُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ صَلَّى رَجُلٌ آخَرُ بَعْدَ ذَلِكَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَصَلَّى عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّهَا الْمُصَلِّي ادْعُ تُجَبْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ رَوَاهُ حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ وَأَبُو هَانِئٍ اسْمُهُ حُمَيْدُ بْنُ هَانِئٍ وَأَبُو عَلِيٍّ الْجَنْبِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ришдин ибн Саъд ривоят қилди, у Абу Ҳони ал-Хавлонийдан, у Абу Али ал-Жанбийдан, у Фазола ибн Убайддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирган пайтларида бир киши кириб намоз ўқиди-да: «Аллоҳум-мағфирли варҳамни» (Эй Аллаҳим, мени мағфират қил ва менга раҳм қил) деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шошилдинг, эй намозхон! Намоз ўқиб ўтирганингда, аввал Аллаҳга Унга лойиқ бўлган (ҳамд) билан ҳамд айт, менга саловот айт, сўнгра Унга дуо қил,» дедилар. (Рови) деди: кейин шундан сўнг бошқа бир киши намоз ўқиб, Аллаҳга ҳамд айтди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га саловот айтди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Эй намозхон! Дуо қил, (дуойинг) ижобат қилинади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир; уни Ҳайва ибн Шурайҳ Абу Ҳони ал-Хавлонийдан ривоят қилган. Абу Ҳонининг исми Ҳумайд ибн Ҳони, Абу Али ал-Жанбийнинг исми эса Амр ибн Моликдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ الْجَنْبِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو فِي صَلاَتِهِ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَعَاهُ فَقَالَ لَهُ أَوْ لِغَيْرِهِ ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِتَحْمِيدِ اللَّهِ وَالثَّنَاءِ عَلَيْهِ ثُمَّ لِيُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لِيَدْعُ بَعْدُ بِمَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Язид ал-Муқриъ ривоят қилди, бизга Ҳайва ибн Шурайҳ ривоят қилди, менга Абу Ҳони ал-Хавлоний ривоят қилдики, Амр ибн Молик ал-Жанбий унга хабар бердики, у Фазола ибн Убайднинг шундай деганини эшитган: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишининг намозида дуо қилиб, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га саловот айтмаганини эшитдилар. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу (киши) шошилди,» дедилар. Кейин уни чақириб, унга ёки бошқасига: «Бирингиз намоз ўқиганда, Аллаҳга ҳамд айтиш ва Уни мадҳ этиш билан бошласин, сўнгра Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га саловот айтсин, сўнгра шундан кейин хоҳлаган (нарсаси) билан дуо қилсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ الْقَدَّاحِ، كَذَا قَالَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اسْمُ اللَّهِ الأَعْظَمُ فِي هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِِ ‏:‏ ‏(‏ وإلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ ‏)‏ وَفَاتِحَةِ آلِ عِمْرَانَ ‏(‏الم * اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Хашрам ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус, Убайдуллоҳ ибн Абу Зиёд ал-Қаддоҳдан ривоят қилди — у шундай деди: Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Асмо бинт Язиддан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг улуғ исми мана бу икки оятдадир: «Илоҳингиз ягона илоҳдир, Ундан ўзга илоҳ йўқ, У Раҳмон ва Раҳимдир» (Бақара сураси, 163) ва Оли Имрон сурасининг бошида: «Алиф. Лом. Мим. Аллаҳ — Ундан ўзга илоҳ йўқ, У тирик ва абадий қойимдир» (Оли Имрон сураси, 1-2),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، - وَهُوَ رَجُلٌ صَالِحٌ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ادْعُوا اللَّهَ وَأَنْتُمْ مُوقِنُونَ بِالإِجَابَةِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَجِيبُ دُعَاءً مِنْ قَلْبٍ غَافِلٍ لاَهٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ سَمِعْتُ عَبَّاسًا الْعَنْبَرِيَّ يَقُولُ اكْتُبُوا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيِّ فَإِنَّهُ ثِقَةٌ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳий — у солиҳ киши эди — ривоят қилди, бизга Солиҳ ал-Муррий, Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳга ижобат этилишига ишонган ҳолда дуо қилинглар ва билингларки, Аллаҳ ғофил, бепарво қалбдан чиққан дуони ижобат этмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Мен Аббос ал-Анбарийни шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳийдан (ҳадис) ёзиб олинглар, чунки у ишончли (киши)дир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي جَسَدِي وَعَافِنِي فِي بَصَرِي وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ شَيْئًا وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ هُوَ حَبِيبُ بْنُ قَيْسِ بْنِ دِينَارٍ وَقَدْ أَدْرَكَ عُمَرَ وَابْنَ عَبَّاسٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Муовия ибн Ҳишом, Ҳамза аз-Зайётдан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дердилар: «Аллаҳим, жасадимга офият бер, кўзимга офият бер ва уни мендан кейин (тоза сақланиб) қолувчи қил. Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У Ҳалим ва Каримдир. Улуғ Арш Робби Аллаҳ покдир. Оламлар Робби Аллаҳга ҳамд бўлсин.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. У деди: Мен Муҳаммадни шундай деганини эшитдим: Ҳабиб ибн Абу Собит Урва ибн аз-Зубайрдан ҳеч нарса эшитмаган, ва Ҳабиб ибн Абу Собит — бу Ҳабиб ибн Қайс ибн Динордир, у Умар ва Ибн Аббосга етишган. Аллаҳ энг билгувчидир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ خَادِمًا فَقَالَ لَهَا ‏ "‏ قُولِي اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَرَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ مُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ فَالِقَ الْحَبِّ وَالنَّوَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ شَيْءٍ أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ اقْضِ عَنِّي الدَّيْنَ وَأَغْنِنِي مِنَ الْفَقْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهَكَذَا رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الأَعْمَشِ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Усома, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Фотима Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига хизматкор сўраб келди. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга дедилар: «Сен айт: «Аллаҳим, етти осмоннинг Робби ва улуғ Аршнинг Робби, бизнинг Роббимиз ва ҳар бир нарсанинг Робби, Таврот, Инжил ва Қуръонни нозил қилгувчи, уруғ ва данакни ёргувчи! Сен пешонасидан ушлаб турган ҳар бир нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Сен Аввалсан, Сендан олдин ҳеч нарса йўқ; Сен Охирсан, Сендан кейин ҳеч нарса йўқ; Сен Зоҳирсан, Сендан устун ҳеч нарса йўқ; Сен Ботинсан, Сендан пастда (яширин) ҳеч нарса йўқ. Менинг қарзимни адо эт ва мени фақирликдан бой қил.»» У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ал-Аъмашнинг баъзи шогирдлари ал-Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Баъзилари эса ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан мурсал қилиб ривоят қилиб, унда Абу Ҳурайрани зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ قَلْبٍ لاَ يَخْشَعُ وَدُعَاءٍ لاَ يُسْمَعُ وَمِنْ نَفْسٍ لاَ تَشْبَعُ وَمِنْ عِلْمٍ لاَ يَنْفَعُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَؤُلاَءِ الأَرْبَعِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам, Абу Бакр ибн Айёшдан, у ал-Аъмашдан, у Амр ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Зуҳайр ибн ал-Ақмардан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дердилар: «Аллаҳим, қўрқмайдиган қалбдан, эшитилмайдиган дуодан, тўймайдиган нафсдан ва наф бермайдиган илмдан Сенга паноҳ тилайман. Мана шу тўрт нарсадан Сенга паноҳ тилайман.» У (Термизий) деди: Бу бобда Жобир, Абу Ҳурайра ва Ибн Масъуддан ҳам (ривоятлар) бор. Ва у деди: бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадисидан, шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَبِي ‏"‏ يَا حُصَيْنُ كَمْ تَعْبُدُ الْيَوْمَ إِلَهًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبِي سَبْعَةً سِتًّا فِي الأَرْضِ وَوَاحِدًا فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَيُّهُمْ تَعُدُّ لِرَغْبَتِكَ وَرَهْبَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا حُصَيْنُ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَسْلَمْتَ عَلَّمْتُكَ كَلِمَتَيْنِ تَنْفَعَانِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا أَسْلَمَ حُصَيْنٌ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي الْكَلِمَتَيْنِ اللَّتَيْنِ وَعَدْتَنِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ أَلْهِمْنِي رُشْدِي وَأَعِذْنِي مِنْ شَرِّ نَفْسِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Абу Муовия, Шабиб ибн Шайбадан, у ал-Ҳасан ал-Басрийдан, у Имрон ибн Ҳусайндан ривоят қилди. У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) отамга: «Эй Ҳусайн, бугун нечта илоҳга ибодат қиласан?» дедилар. Отам: «Еттита: олтитаси ерда ва биттаси осмонда,» деди. У: «Бас, улардан қайсисини рағбатинг ва қўрқувинг учун (асосий деб) ҳисоблайсан?» дедилар. У: «Осмондагисини,» деди. У: «Эй Ҳусайн, агар сен Исломни қабул қилсанг, сенга наф берадиган икки калимани ўргатаман,» дедилар. У деди: Ҳусайн Исломни қабул қилгач, деди: «Эй Аллаҳнинг Расули, менга ваъда қилган икки калимангизни ўргатинг.» Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен айт: «Аллаҳим, менга тўғри йўлни илҳом қил ва мени нафсимнинг ёмонлигидан сақла,»» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Имрон ибн Ҳусайндан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ كَثِيرًا مَا كُنْتُ أَسْمَعُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْبُخْلِ وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Омир ал-Ақадий, бизга Абу Мусъаб ал-Маданий, Амр ибн Абу Амр — ал-Муттолибнинг мавлоси — дан ривоят қилди, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни мана шу калималар билан дуо қилаётганларини кўп эшитардим: «Аллаҳим, ғамдан, қайғудан, ожизликдан, дангасаликдан, бахилликдан, қарзнинг бостириб келишидан ва кишиларнинг ғолиб келишидан Сенга паноҳ тилайман.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Амр ибн Абу Амрнинг ҳадисидан, шу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَفِتْنَةِ الْمَسِيحِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Жаъфар, Ҳумайддан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). У дуо қилиб шундай дердилар: «Аллаҳим, дангасаликдан, қариликдан, қўрқоқликдан, бахилликдан, Масиҳнинг фитнасидан ва қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، - بَصْرِيٌّ - حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ ‏.‏ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ بِطُولِهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ يُسَيْرَةَ بِنْتِ يَاسِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ اعْقِدْنَ بِالأَنَامِلِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولاَتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло — басралик — ривоят қилди, бизга Ассом ибн Али, ал-Аъмашдан, у Ато ибн ас-Соибдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (бармоқлари билан) тасбеҳ санаб турганларини кўрдим. Ва у (Термизий) деди: бу ҳадис ал-Аъмашнинг Ато ибн ас-Соибдан (қилган) ҳадисидан, шу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Шуъба ва ас-Саврий бу ҳадисни Ато ибн ас-Соибдан тўлиқроқ ривоят қилганлар. Бу бобда Юсайра бинт Ёсирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят) ҳам бор: У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй аёллар жамоаси, (тасбеҳни) бармоқларингиз билан сананг, чунки улар (қиёматда) сўралади ва сўзлатилади,» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَادَ رَجُلاً قَدْ جُهِدَ حَتَّى صَارَ مِثْلَ الْفَرْخِ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَمَا كُنْتَ تَدْعُو أَمَا كُنْتَ تَسْأَلُ رَبَّكَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كُنْتُ أَقُولُ اللَّهُمَّ مَا كُنْتَ مُعَاقِبِي بِهِ فِي الآخِرَةِ فَعَجِّلْهُ لِي فِي الدُّنْيَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّكَ لاَ تُطِيقُهُ - أَوْ لاَ تَسْتَطِيعُهُ أَفَلاَ كُنْتَ تَقُولُ اللَّهُمَّ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Саҳл ибн Юсуф, бизга Ҳумайд, Собит ал-Бунонийдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (касалликдан) шу қадар ҳолдан тойган, полапондай бўлиб қолган бир кишини зиёрат қилдилар ва унга: «Сен дуо қилмасмидинг? Роббингдан офият сўрамасмидинг?» дедилар. У деди: Мен: «Аллаҳим, охиратда менга берадиган жазойингни шу дунёда менга тезлатиб бер,» дердим. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Субҳаналлаҳ! Сен бунга қодир бўлмайсан — ёки: бунга кучинг етмайди. Сен: «Аллаҳим, бизга шу дунёда яхшилик бер ва охиратда яхшилик бер, ҳамда бизни дўзах азобидан сақла,» десанг бўлмасмиди?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنِ الْحَسَنِ، فِي قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ ربَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً ‏)‏ قَالَ فِي الدُّنْيَا الْعِلْمَ وَالْعِبَادَةَ وَفِي الآخِرَةِ الْجَنَّةَ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ ал-Баззоз ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода, Ҳишом ибн Ҳассондан, у ал-Ҳасандан, Аллаҳнинг: «Роббимиз, бизга шу дунёда яхшилик бер ва охиратда яхшилик бер» (Бақара сураси, 201) деган сўзи ҳақида (ривоят қилдики), у деди: дунёда — илм ва ибодат, охиратда эса — жаннатдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعَفَافَ وَالْغِنَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, Абу Ишоқдан, у деди: Мен Абул-Аҳвасни Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан ривоят қилиб айтаётганини эшитдим, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дуо қилардилар: «Аллаҳим, мен Сендан ҳидоят, тақво, иффат ва бойлик (қаноат) сўрайман.» У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ الدِّمَشْقِيِّ، حَدَّثَنَا عَائِذُ اللَّهِ أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَانَ مِنْ دُعَاءِ دَاوُدَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَالْعَمَلَ الَّذِي يُبَلِّغُنِي حُبَّكَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ نَفْسِي وَأَهْلِي وَمِنَ الْمَاءِ الْبَارِدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ذَكَرَ دَاوُدَ يُحَدِّثُ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ كَانَ أَعْبَدَ الْبَشَرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фузайл, Муҳаммад ибн Саъд ал-Ансорийдан, у Абдуллоҳ ибн Робиа ад-Димашқийдан ривоят қилди, бизга Оизуллоҳ Абу Идрис ал-Хавлоний, Абуд-Дардо (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Довуднинг дуоларидан бири шу эди: у шундай дерди: «Аллаҳим, мен Сендан Сенинг муҳаббатингни, Сени севадиган кишиларнинг муҳаббатини ва мени Сенинг муҳаббатингга етказадиган амални сўрайман. Аллаҳим, Сенинг муҳаббатингни менга ўз жонимдан, аҳлимдан ва совуқ сувдан ҳам севимлироқ қил,»» дедилар. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Довудни эслаганларида, у ҳақида сўзлаб: «У инсонларнинг энг обиди (кўп ибодат қилувчиси) эди,» дердилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي دُعَائِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يَنْفَعُنِي حُبُّهُ عِنْدَكَ اللَّهُمَّ مَا رَزَقْتَنِي مِمَّا أُحِبُّ فَاجْعَلْهُ قُوَّةً لِي فِيمَا تُحِبُّ اللَّهُمَّ وَمَا زَوَيْتَ عَنِّي مِمَّا أُحِبُّ فَاجْعَلْهُ لِي فَرَاغًا فِيمَا تُحِبُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَأَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ اسْمُهُ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُمَاشَةَ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Ибн Абу Адий, Ҳаммод ибн Саламадан, у Абу Жаъфар ал-Хатмийдан, у Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразийдан, у Абдуллоҳ ибн Язид ал-Хатмий ал-Ансорийдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у дуоларида шундай дердилар: «Аллаҳим, менга Сенинг муҳаббатингни ва муҳаббати Сенинг ҳузурингда менга наф берадиган кишининг муҳаббатини ато эт. Аллаҳим, мен севадиган нарсалардан менга ризқ қилган нарсангни, Сен севадиган нарсада мен учун қувват қил. Аллаҳим, мен севадиган нарсалардан мендан тортиб олган нарсангни, Сен севадиган нарса учун мен учун (вақт) бўшлиғи қил.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Жаъфар ал-Хатмийнинг исми Умайр ибн Язид ибн Хумошадир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ أَوْسٍ، عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى الْعَبْسِيِّ، عَنْ شُتَيْرِ بْنِ شَكَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، شَكَلِ بْنِ حُمَيْدٍ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي تَعَوُّذًا أَتَعَوَّذُ بِهِ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَ بِكَتِفِي فَقَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ سَمْعِي وَمِنْ شَرِّ بَصَرِي وَمِنْ شَرِّ لِسَانِي وَمِنْ شَرِّ قَلْبِي وَمِنْ شَرِّ مَنِيِّي ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي فَرْجَهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий, бизга Саъд ибн Авс, Билол ибн Яҳё ал-Абсийдан, у Шутайр ибн Шакалдан, у отаси Шакал ибн Ҳумайд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва: «Эй Аллаҳнинг Расули, менга паноҳ сўрашнинг бир (дуосини) ўргатинг, мен у билан паноҳ тилайин,» дедим. У деди: Шунда у елкамдан ушлаб: «Сен айт: «Аллаҳим, мен қулоқ эшитишимнинг ёмонлигидан, кўзим кўришининг ёмонлигидан, тилим ёмонлигидан, қалбим ёмонлигидан ва манийимнинг (яъни аврати) ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман,»» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Саъд ибн Авснинг Билол ибн Яҳёдан (қилган) ҳадисидан, шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ نَائِمَةً إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَقَدْتُهُ مِنَ اللَّيْلِ فَلَمَسْتُهُ فَوَقَعَتْ يَدِي عَلَى قَدَمَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън, бизга Молик, Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Иброҳим ат-Таймийдан ривоят қилдики, Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ёнларида ухлаб ётган эдим. Кечаси у кишини топа олмай қолдим. Пайпаслаб излаганимда, қўлим у кишининг икки оёғига тегди — у саждада эдилар ва шундай дердилар: «Ғазабингдан ризолигингга, жазойингдан авф этишингга паноҳ тилайман. Сенга (лойиқ) мақтовни санаб адоғига етказа олмайман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан.» У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, Оишадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Яҳё ибн Саиддан, шу иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилди). Ва унда: «Сендан Сенга (Ўзингга) паноҳ тилайман, Сенга (лойиқ) мақтовни санаб адоғига етказа олмайман,» деган (сўзни) зиёда қилди.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ طَاوُسٍ الْيَمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ [غَرِيبٌ] ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън, бизга Молик, Абуз-Зубайр ал-Маккийдан, у Товус ал-Ямонийдан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга Қуръондан сурани ўргатганларидек, бу дуони ўргатардилар: «Аллаҳим, мен жаҳаннам азобидан ва қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман; Масиҳ дажжолнинг фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; ҳаёт ва ўлим фитнасидан Сенга паноҳ тилайман.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ [ғариб]дир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الْقَبْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْفَقْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَاىَ بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَأَنْقِ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا أَنْقَيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний ривоят қилди, бизга Абда ибн Сулаймон, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мана шу калималар билан дуо қилардилар: «Аллаҳим, мен дўзах фитнасидан, дўзах азобидан, қабр азобидан, қабр фитнасидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, фақирлик фитнасининг ёмонлигидан ва Масиҳ дажжол фитнасининг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Аллаҳим, менинг хатоларимни қор ва дўл суви билан ювгил, қалбимни хатолардан оқ кийимни кирдан тозалаганингдек тозалагил, менинг билан хатоларимнинг орасини машриқ билан мағрибнинг орасини узоқлаштирганингдек узоқлаштиргил. Аллаҳим, мен дангасаликдан, қариликдан, гуноҳдан ва қарздан Сенга паноҳ тилайман.» У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عِنْدَ وَفَاتِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Ишоқ ривоят қилди, у деди: бизга Абда, Ҳишом ибн Урвадан, у Аббод ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у Оишадан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг вафотлари олдидан: «Аллаҳим, мени мағфират қил, менга раҳм қил ва мени аъло даражадаги дўстга (Рафиқул-Аъло) қовуштир,» деб айтаётганларини эшитдим.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَقُولُ أَحَدُكُمُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ فَإِنَّهُ لاَ مُكْرِهَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч бирингиз: «Аллаҳим, агар хоҳласанг, мени мағфират қил; Аллаҳим, агар хоҳласанг, менга раҳм қил,» демасин. (Балки) сўровида қатъий бўлсин, чунки Уни мажбур қилувчи йўқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَنْزِلُ رَبُّنَا كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ فَيَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ وَمَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ وَمَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَرِفَاعَةَ الْجُهَنِيِّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي ‏.‏

Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Абу Абдуллоҳ ал-Ағаррдан, ва Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Роббимиз ҳар кеча кечанинг охирги учдан бири қолганда дунё осмонига тушади ва: «Ким Менга дуо қилади, Мен унга ижобат қилай? Ким Мендан сўрайди, Мен унга берай? Ким Мендан мағфират сўрайди, Мен уни мағфират қилай?» дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Абдуллоҳ ал-Ағаррнинг исми Салмондир. У деди: бу бобда Али, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Саид, Жубайр ибн Мутъим, Рифўа ал-Жуҳаний, Абуд-Дардо ва Усмон ибн Абил-Осдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الثَّقَفِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَسْمَعُ قَالَ ‏"‏ جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ وَدُبُرَ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ الدُّعَاءُ فِيهِ أَفْضَلُ أَوْ أَرْجَى ‏"‏ ‏.‏ أَوْ نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ас-Сақафий ал-Марвазий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, Ибн Журайждан, у Абдурраҳмон ибн Собитдан, у Абу Умомадан (ривоят қилди). У деди: «Ё Расулаллоҳ, қайси дуо энг (тез) эшитилади?» дейилди. У: «Кечанинг охирги қисмидаги (дуо) ва фарз намозларнинг охиридаги (дуо),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Абу Зарр ва Ибн Умардан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинганки, У: «Кечанинг охирги қисми — ундаги дуо афзалроқ ёки (ижобатга) умидлироқдир,» дедилар — ёки шунга ўхшаш (сўз айтдилар).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عُمَرَ الْهِلاَلِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ إِيَاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِعْتُ دُعَاءَكَ اللَّيْلَةَ فَكَانَ الَّذِي وَصَلَ إِلَىَّ مِنْهُ أَنَّكَ تَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي وَوَسِّعْ لِي فِي رِزْقِي وَبَارِكْ لِي فِيمَا رَزَقْتَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَرَاهُنَّ تَرَكْنَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأَبُو السَّلِيلِ اسْمُهُ ضُرَيْبُ بْنُ نُفَيْرٍ وَيُقَالُ ابْنُ نُقَيْرٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Умар ал-Ҳилолий ривоят қилди, Саид ибн Иёс ал-Журайрийдан, у Абус-Салийлдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), бир киши: «Ё Расулаллоҳ, мен кеча сизнинг дуойингизни эшитдим, ундан менга етиб келгани шу эдики, сиз: «Аллаҳим, гуноҳимни мағфират қил, ризқимни менга кенг қил ва менга берган ризқингда баракот бер,» деган экансиз,» деди. У: «Буларнинг (бошқа) бирор нарсани қолдирганини кўрасанми?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Абус-Салийлнинг исми Дуройб ибн Нуфайрдир, Ибн Нуқайр ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ الْحِمْصِيُّ عَنْ بَقِيَّةَ بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ اللَّهُمَّ أَصْبَحْنَا نُشْهِدُكَ وَنُشْهِدُ حَمَلَةَ عَرْشِكَ وَمَلاَئِكَتَكَ وَجَمِيعَ خَلْقِكَ بِأَنَّكَ الله لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ ‏.‏ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا أَصَابَ فِي يَوْمِهِ ذَلِكَ وَإِنْ قَالَهَا حِينَ يُمْسِي غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا أَصَابَ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ مِنْ ذَنْبٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳайва ибн Шурайҳ — у Ибн Язид ал-Ҳимсий — Бақийя ибн ал-Валиддан, у Муслим ибн Зиёддан хабар берди. У деди: мен Анаснинг шундай деяётганини эшитдим: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким тонгги вақтга кирганда: «Аллаҳим, биз тонгги вақтга кирдик, Сени гувоҳ қиламиз, Аршингни кўтарувчиларни, фаришталарингни ва барча махлуқотингни гувоҳ қиламизки, албатта Сен Аллаҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, ёлғиз Ўзингсан, Сенинг шаифинг йўқ, ва албатта Муҳаммад Сенинг банданг ва Расулингдир,» деса, Аллаҳ у кишининг ўша кунида қилган (гуноҳини) мағфират қилади. Агар уни шомга кирганда айтса, Аллаҳ унинг ўша кечада қилган гуноҳини мағфират қилади,» дедилар.» Абу Исо деди: бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ قَلَّمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُومُ مِنْ مَجْلِسٍ حَتَّى يَدْعُوَ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ لأَصْحَابِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْيَتِكَ مَا يَحُولُ بَيْنَنَا وَبَيْنَ مَعَاصِيكَ وَمِنْ طَاعَتِكَ مَا تُبَلِّغُنَا بِهِ جَنَّتَكَ وَمِنَ الْيَقِينِ مَا تُهَوِّنُ بِهِ عَلَيْنَا مُصِيبَاتِ الدُّنْيَا وَمَتِّعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَأَبْصَارِنَا وَقُوَّتِنَا مَا أَحْيَيْتَنَا وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنَّا وَاجْعَلْ ثَأْرَنَا عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى مَنْ عَادَانَا وَلاَ تَجْعَلْ مُصِيبَتَنَا فِي دِينِنَا وَلاَ تَجْعَلِ الدُّنْيَا أَكْبَرَ هَمِّنَا وَلاَ مَبْلَغَ عِلْمِنَا وَلاَ تُسَلِّطْ عَلَيْنَا مَنْ لاَ يَرْحَمُنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Ибнул-Муборак хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Айюб, Убайдуллоҳ ибн Заҳрдан, у Холид ибн Аби Имрондан хабар бердики, Ибн Умар деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мажлисдан камдан-кам турардилар, фақат ашоблари учун шу калималар билан дуо қилгандан кейин (турардилар): «Аллаҳим, бизга Сенинг қўрқувингдан биз билан гуноҳларингнинг орасига тўсиқ бўладиган (қадарини) насиб қил; ва Сенинг тоатингдан бизни Жаннатингга етказадиган (қадарини); ва дунё мусибатларини бизга енгиллаштирадиган яқин (эътиқодни); бизни тирик эканмиз, эшитишимиз, кўришимиз ва кучимиздан баҳраманд қил ва уни биздан кейин қолувчи (мерос) қил; бизга зулм қилганлардан ўчимизни (олишни насиб) қил; бизга адоват қилганларга қарши бизга ёрдам бер; мусибатимизни динимизда қилма; дунёни энг катта ғамимиз ва илмимизнинг чегараси қилма; бизга раҳм қилмайдиган кимсани бизнинг устимиздан ҳоким қилиб қўйма,» дедилар.» Абу Исо деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилари бу ҳадисни Холид ибн Аби Имрондан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (деб) ривоят қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ الشَّحَّامُ، حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ سَمِعَنِي أَبِي، وَأَنَا أَقُولُ اللَّهُمَّ، إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْكَسَلِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏ قَالَ يَا بُنَىَّ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا قَالَ قُلْتُ سَمِعْتُكَ تَقُولُهُنَّ ‏.‏ قَالَ الْزَمْهُنَّ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهُنَّ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ [صَحِيحٌ][غَرِيبٌ] ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у деди: бизга Усмон аш-Шаҳҳом ривоят қилди, у деди: менга Муслим ибн Аби Бакра ривоят қилди. У деди: отам мени: «Аллаҳим, мен ғамдан, дангасаликдан ва қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман,» деб турганимда эшитиб қолди. У: «Эй ўғилчам, буни кимдан эшитдинг?» деди. Мен: «Буни сиз айтаётганингизда эшитдим,» дедим. У: «Буларни маҳкам тут, чунки мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг буларни айтаётганларини эшитганман,» деди. У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا قُلْتَهُنَّ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَإِنْ كُنْتَ مَغْفُورًا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ وَأَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِمِثْلِ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ فِي آخِرِهَا ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Бизга Али ибн Хашрам ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, ал-Ҳусайн ибн Воқиддан, у Абу Ишоқдан, у ал-Ҳорисдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Сенга шундай калималарни ўргатайми, уларни айтсанг, гарчи мағфират қилинган бўлсанг ҳам, Аллаҳ сени (яна) мағфират қилади?» дедилар. У: «Айт: «Ла илаҳа иллаллоҳ ул-Алийюл-Азим, ла илаҳа иллаллоҳ ул-Ҳалимул-Карим, ла илаҳа иллаллоҳ, субҳаналлоҳи Роббил-Аршил-Азим» (Ягона олий, улуғ Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ; ҳалим, карим Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ; Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ; улуғ Аршнинг Робби Аллаҳ покдир),» дедилар.» Али ибн Хашрам деди: бизга Али ибн ал-Ҳусайн ибн Воқид, отасидан, шунга ўхшашини хабар берди, фақат у охирида: «Алҳамду лиллаҳи Роббил-оламин (Оламлар Робби Аллаҳга ҳамд бўлсин),» деди. У деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан — Абу Ишоқнинг ал-Ҳорисдан, унинг Алидан ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ دَعْوَةُ ذِي النُّونِ إِذْ دَعَا وَهُوَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ ‏.‏ فَإِنَّهُ لَمْ يَدْعُ بِهَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ فِي شَيْءٍ قَطُّ إِلاَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ مَرَّةً عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِيهِ، ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، فَقَالُوا عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، وَكَانَ، يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ رُبَّمَا ذَكَرَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِيهِ، وَرُبَّمَا، لَمْ يَذْكُرْهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Аби Ишоқ ривоят қилди, Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан, у Саъддан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зун-Нун (Юнус алайҳиссалом) балиқнинг қорнида туриб дуо қилган дуоси: «Ла илаҳа илла анта субҳанака инни кунту миназ-золимин» (Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен поксан, албатта мен золимлардан бўлиб қолдим) эди. Албатта, бирор мусулмон киши бирор нарса ҳақида шу (дуо) билан дуо қилса, Аллаҳ унга албатта ижобат қилади,» дедилар.» Муҳаммад ибн Яҳё деди: Муҳаммад ибн Юсуф бир марта уни Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб отасини зикр қилмай ривоят қилди). Абу Исо деди: бу ҳадисни кўпчилик Юнус ибн Аби Ишоқдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) ривоят қилиб, унда «отасидан»ни зикр қилмаганлар. Баъзилари Юнус ибн Аби Ишоқдан: «Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан, у Саъддан,» деб ривоят қилдилар. Юнус ибн Аби Ишоқ бу ҳадисда баъзан «отасидан»ни зикр қилар, баъзан зикр қилмас эди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً غَيْرَ وَاحِدٍ مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُوسُفُ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم

Бизга Юсуф ибн Ҳаммод ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абдул-Аъло ривоят қилди, Саиддан, у Қатодадан, у Абу Рофиъдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Албатта, Аллаҳнинг тўқсон тўққизта — юздан биттаси кам — исми бор. Ким уларни (санаб) ёдласа, Жаннатга киради,» дедилар. Юсуф деди: бизга Абдул-Аъло, Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ҳам) ривоят қилди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У бир неча йўл билан Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، حَدَّثَنِي صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَى تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً غَيْرَ وَاحِدَةٍ مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلاَمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ الْغَفَّارُ الْقَهَّارُ الْوَهَّابُ الرَّزَّاقُ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الْخَافِضُ الرَّافِعُ الْمُعِزُّ الْمُذِلُّ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ الْحَكَمُ الْعَدْلُ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ الْحَلِيمُ الْعَظِيمُ الْغَفُورُ الشَّكُورُ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ الْحَفِيظُ الْمُقِيتُ الْحَسِيبُ الْجَلِيلُ الْكَرِيمُ الرَّقِيبُ الْمُجِيبُ الْوَاسِعُ الْحَكِيمُ الْوَدُودُ الْمَجِيدُ الْبَاعِثُ الشَّهِيدُ الْحَقُّ الْوَكِيلُ الْقَوِيُّ الْمَتِينُ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ الْمُحْصِي الْمُبْدِئُ الْمُعِيدُ الْمُحْيِي الْمُمِيتُ الْحَىُّ الْقَيُّومُ الْوَاجِدُ الْمَاجِدُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ الْقَادِرُ الْمُقْتَدِرُ الْمُقَدِّمُ الْمُؤَخِّرُ الأَوَّلُ الآخِرُ الظَّاهِرُ الْبَاطِنُ الْوَالِي الْمُتَعَالِي الْبَرُّ التَّوَّابُ الْمُنْتَقِمُ الْعَفُوُّ الرَّءُوفُ مَالِكُ الْمُلْكِ ذُو الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ الْمُقْسِطُ الْجَامِعُ الْغَنِيُّ الْمُغْنِي الْمَانِعُ الضَّارُّ النَّافِعُ النُّورُ الْهَادِي الْبَدِيعُ الْبَاقِي الْوَارِثُ الرَّشِيدُ الصَّبُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَدَّثَنَا بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ صَالِحٍ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَفْوَانَ بْنِ صَالِحٍ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَعْلَمُ - فِي كَبِيرِ شَيْءٍ مِنَ الرِّوَايَاتِ لَهُ إِسْنَادٌ صَحِيحٌ ذِكْرَ الأَسْمَاءِ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ هَذَا الْحَدِيثَ بِإِسْنَادٍ غَيْرِ هَذَا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ فِيهِ الأَسْمَاءَ وَلَيْسَ لَهُ إِسْنَادٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ал-Жузажоний ривоят қилди, у деди: менга Сафвон ибн Солиҳ ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, у деди: бизга Шуайб ибн Аби Ҳамза ривоят қилди, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллоҳ таолонинг тўқсон тўққизта — юздан биттаси кам — исми бор. Ким уларни (санаб) ёдласа, Жаннатга киради: У Аллаҳ — Ундан ўзга илоҳ йўқ (Аллоҳу Лази ла илаҳа илла Ҳу), Ар-Раҳмон (меҳрибон), Ар-Раҳим (раҳмли), Ал-Малик (подшоҳ), Ал-Қуддус (энг пок), Ас-Салом (тинчлик берувчи), Ал-Муъмин (омонлик берувчи), Ал-Муҳаймин (кузатувчи, қўриқловчи), Ал-Азиз (қудратли), Ал-Жаббор (қаҳри кучли), Ал-Мутакаббир (улуғликка лойиқ), Ал-Холиқ (яратувчи), Ал-Бориъ (пайдо қилувчи), Ал-Мусаввир (шакл берувчи), Ал-Ғаффор (жуда мағфират қилувчи), Ал-Қаҳҳор (ғолиб), Ал-Ваҳҳоб (кўп ато қилувчи), Ар-Раззоқ (ризқ берувчи), Ал-Фаттоҳ (очувчи), Ал-Алим (билувчи), Ал-Қобиз (қисувчи), Ал-Босит (кенгайтирувчи), Ал-Хофиз (пасайтирувчи), Ар-Рофиъ (кўтарувчи), Ал-Муъизз (иззат берувчи), Ал-Музилл (хор қилувчи), Ас-Самиъ (эшитувчи), Ал-Басир (кўрувчи), Ал-Ҳакам (ҳукм қилувчи), Ал-Адл (адолатли), Ал-Латиф (меҳрибон, нозик), Ал-Хабир (хабардор), Ал-Ҳалим (ҳалим, ҳовури кенг), Ал-Азим (улуғ), Ал-Ғафур (мағфиратли), Аш-Шакур (шукрни қабул қилувчи), Ал-Алийй (юксак), Ал-Кабир (буюк), Ал-Ҳафиз (сақловчи), Ал-Муқит (ризқ берувчи, қудратли), Ал-Ҳасиб (ҳисоб олувчи), Ал-Жалил (жалолатли), Ал-Карим (карамли), Ар-Роқиб (кузатувчи), Ал-Мужиб (дуоларни ижобат қилувчи), Ал-Восиъ (раҳмати кенг), Ал-Ҳаким (ҳикматли), Ал-Вадуд (севувчи), Ал-Мажид (шарафли), Ал-Бўис (тирилтирувчи), Аш-Шаҳид (гувоҳ), Ал-Ҳаққ (ҳақ), Ал-Вакил (вакил), Ал-Қавийй (кучли), Ал-Матин (мустаҳкам), Ал-Валийй (дўст, ёрдамчи), Ал-Ҳамид (мақталган), Ал-Муҳси (ҳисобловчи), Ал-Мубдиъ (бошловчи), Ал-Муъид (қайтарувчи), Ал-Муҳйи (тирилтирувчи), Ал-Мумит (ўлдирувчи), Ал-Ҳайй (тирик), Ал-Қайюм (абадий турувчи), Ал-Вожид (топувчи), Ал-Можид (улуғвор), Ал-Воҳид (ягона), Ас-Самад (ҳожатсиз, ҳожатлар қаратиладиган зот), Ал-Қодир (қудратли), Ал-Муқтадир (қодир), Ал-Муқаддим (олдинга сурувчи), Ал-Муъаххир (орқага сурувчи), Ал-Аввал (аввалги), Ал-Охир (охирги), Аз-Зоҳир (зоҳир), Ал-Ботин (ботин), Ал-Воли (бошқарувчи), Ал-Мутаъоли (юксак), Ал-Барр (эҳсон қилувчи), Ат-Таввоб (тавбаларни қабул қилувчи), Ал-Мунтақим (интиқом олувчи), Ал-Афувв (афв этувчи), Ар-Рауф (шафқатли), Моликул-Мулк (мулк эгаси), Зул-Жалали вал-Икром (улуғлик ва карам эгаси), Ал-Муқсит (адолат ўрнатувчи), Ал-Жомиъ (тўпловчи), Ал-Ғаний (бой), Ал-Муғни (бой қилувчи), Ал-Мониъ (тўсувчи), Аз-Зорр (зарар етказувчи), Ан-Нофиъ (манфаат берувчи), Ан-Нур (нур), Ал-Ҳоди (ҳидоят қилувчи), Ал-Бадиъ (мисли йўқ яратувчи), Ал-Боқий (боқий), Ал-Ворис (мерос олувчи), Ар-Рошид (тўғри йўлга бошловчи), Ас-Сабур (сабрли),» дедилар.» Абу Исо деди: бу ҳадис ғарибдир, уни бизга бир неча киши Сафвон ибн Солиҳдан ривоят қилди. Биз уни фақат Сафвон ибн Солиҳнинг ҳадисидан биламиз, у эса ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир. Бу ҳадис бир неча йўл билан Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган, лекин биз кўп ривоятларда исмларнинг зикр қилиниши учун саҳиҳ иснод борлигини билмаймиз, фақат шу ҳадисдан бошқа. Одам ибн Аби Иёс бу ҳадисни бундан бошқа иснод билан Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб, унда исмларни зикр қилган, лекин унинг саҳиҳ исноди йўқ.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ذِكْرُ الأَسْمَاءِ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ رَوَاهُ أَبُو الْيَمَانِ عَنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الأَسْمَاءَ ‏.‏

Бизга Ибн Аби Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Албатта, Аллаҳнинг тўқсон тўққизта исми бор. Ким уларни (санаб) ёдласа, Жаннатга киради,» дедилар. У деди: бу ҳадисда исмларнинг зикри йўқ. У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Абул-Ямон, Шуайб ибн Аби Ҳамзадан, у Абуз-Зиноддан ривоят қилиб, унда исмларни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَنَّ حُمَيْدًا الْمَكِّيَّ، مَوْلَى ابْنِ عَلْقَمَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَرَرْتُمْ بِرِيَاضِ الْجَنَّةِ فَارْتَعُوا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا رِيَاضُ الْجَنَّةِ قَالَ ‏"‏ الْمَسَاجِدُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَمَا الرَّتْعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилдики, Ҳумайд ал-Маккий — Ибн Алқаманинг озод қилган қули — унга ривоят қилдики, Ато ибн Аби Робоҳ унга Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жаннат боғларидан ўтганингизда, (улардан) яйраб тўйиб олинг,» дедилар. Мен: «Ё Расулаллоҳ, Жаннат боғлари нима?» дедим. У: «Масжидлар,» дедилар. Мен: «Ё Расулаллоҳ, яйраб тўйиш нима?» дедим. У: «Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар (Аллаҳ покдир, ҳамд Аллаҳга хосдир, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Аллаҳ энг буюкдир),» дедилар.» Абу Исо деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ الْبُنَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا مَرَرْتُمْ بِرِيَاضِ الْجَنَّةِ فَارْتَعُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمَا رِيَاضُ الْجَنَّةِ قَالَ ‏"‏ حِلَقُ الذِّكْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Бизга Абдул-Ворис ибн Абдис-Самад ибн Абдил-Ворис ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Собит ал-Буноний ривоят қилди, у деди: менга отам, Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жаннат боғларидан ўтганингизда, (улардан) яйраб тўйиб олинг,» дедилар. (Рови) деди: «Жаннат боғлари нима?» (дейилди). У: «Зикр ҳалқалари,» дедилар. Абу Исо деди: бу ҳадис шу йўлдан — Собитнинг Анасдан ривоятидан — ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَقُلْ ‏:‏ ‏(‏ إنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ‏)‏ اللَّهُمَّ عِنْدَكَ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي فَأْجُرْنِي فِيهَا وَأَبْدِلْنِي مِنْهَا خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا احْتُضِرَ أَبُو سَلَمَةَ قَالَ اللَّهُمَّ اخْلُفْ فِي أَهْلِي خَيْرًا مِنِّي فَلَمَّا قُبِضَ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ‏:‏ ‏(‏ إنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ‏)‏ عِنْدَ اللَّهِ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي فَأْجُرْنِي فِيهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الأَسَدِ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Собитдан, у Амр ибн Аби Саламадан, у онаси Умму Саламадан, у Абу Саламадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингизга мусибат етганда, «(Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун) Албатта, биз Аллаҳга хосмиз ва албатта, Унга қайтгувчимиз. Аллаҳим, мусибатим (ажрини) Сендан умид қилдим, бас, унинг (ажрини) менга бер ва унинг ўрнига менга ундан яхшироқни бер,» десин,» дедилар. Абу Саламанинг ўлими яқинлашганда, у: «Аллаҳим, аҳлимга мендан яхшироқни (ўринбосар қилиб) қолдир,» деди. У вафот этгач, Умму Салама: «(Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун) Албатта, биз Аллаҳга хосмиз ва албатта, Унга қайтгувчимиз. Мусибатим (ажрини) Аллаҳдан умид қилдим, бас, унинг (ажрини) менга бер,» деди. Абу Исо деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис бундан бошқа йўл билан Умму Саламадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ҳам) ривоят қилинган. Абу Саламанинг исми Абдуллоҳ ибн Абдил-Асаддир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ سَلْ رَبَّكَ الْعَافِيَةَ وَالْمُعَافَاةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَفْضَلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ أَتَاهُ فِي الْيَوْمِ الثَّالِثِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا أُعْطِيتَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَأُعْطِيتَهَا فِي الآخِرَةِ فَقَدْ أَفْلَحْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سَلَمَةَ بْنِ وَرْدَانَ ‏.‏

Бизга Юсуф ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Салама ибн Вардон ривоят қилди, Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди ва: «Ё Расулаллоҳ, қайси дуо афзал?» деди. У: «Роббингдан дунё ва охиратда офият (соғлик, саломатлик) ва сақланишни сўра,» дедилар. Сўнг у иккинчи куни келиб: «Ё Расулаллоҳ, қайси дуо афзал?» деди. У унга шунингдек (жавоб) айтдилар. Сўнг у учинчи куни келди, У унга шунингдек (жавоб) айтдилар. У: «Бас, агар сенга дунёда офият берилса ва у сенга охиратда ҳам берилса, демак сен нажот топибсан,» дедилар. У деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Салама ибн Вардоннинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَىُّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا قَالَ ‏ "‏ قُولِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон аз-Зубаъий ривоят қилди, Каҳмас ибн ал-Ҳасандан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Оишадан (ривоят қилди). У деди: «Мен: «Ё Расулаллоҳ, айтинг-чи, агар қайси кеча Қадр кечаси эканини билсам, унда нима деяй?» дедим. У: «Айт: «Аллаҳумма иннака Афуввун Каримун туҳиббул-афва фаъфу анни» (Аллаҳим, албатта Сен афв этувчисан, каримсан, афвни севасан, бас, мени афв эт),» дедилар.» У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَسْأَلُهُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَلِ اللَّهَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَكَثْتُ أَيَّامًا ثُمَّ جِئْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَسْأَلُهُ اللَّهَ ‏.‏ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّ رَسُولِ اللَّهِ سَلِ اللَّهَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ قَدْ سَمِعَ مِنَ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Абийда ибн Ҳумайд, Язид ибн Абу Зиёддан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Аббос ибн Абдулмутталибдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен: «Эй Расулуллоҳ, менга Аллаҳ азза ва жалладан сўрайдиган бир нарсани ўргатинг,» дедим. У: «Аллаҳдан офият (соғлик-саломатлик) сўра,» дедилар. Сўнг мен бир неча кун кутдим, кейин келиб: «Эй Расулуллоҳ, менга Аллаҳдан сўрайдиган бир нарсани ўргатинг,» дедим. Шунда у менга: «Эй Аббос, эй Расулуллаҳнинг амакиси, Аллаҳдан дунё ва охиратда офият сўра,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир. Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Навфал Аббос ибн Абдулмутталибдан эшитган.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكُوفِيُّ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، وَهُوَ الْمُلَيْكِيُّ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا سُئِلَ اللَّهُ شَيْئًا أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يُسْأَلَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيِّ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Динор ал-Куфий ривоят қилди, бизга Ишоқ ибн Мансур ал-Куфий, Исроилдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрдан — у ал-Мулайкийдир — у Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳдан офият сўралганидан кўра Унга севимлироқ нарса сўралмаган,» дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкийнинг ҳадисидан биламиз, холос.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْوَزِيرِ، حَدَّثَنَا زَنْفَلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَمْرًا قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ خِرْ لِي وَاخْتَرْ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَنْفَلٍ ‏.‏ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَيُقَالُ لَهُ زَنْفَلٌ الْعَرَفِيُّ وَكَانَ سَكَنَ عَرَفَاتٍ وَتَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ يُتَابَعُ عَلَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Умар ибн Абул-Вазир, бизга Занфал ибн Абдуллоҳ Абу Абдуллоҳ, Ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан, у Абу Бакр ас-Сиддиқдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир ишни қилмоқчи бўлганларида: «Аллоҳумма хир лий вахтар лий (Эй Аллаҳ, мен учун яхшиликни қил ва мен учун (яхшисини) ихтиёр эт),» дер эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Занфалнинг ҳадисидан биламиз, холос. У ҳадис аҳли наздида заифдир, унга Занфал ал-Арафий дейилади, у Арафотда яшаган эди ва бу ҳадисни ёлғиз ўзи ривоят қилган бўлиб, унга (бошқа) эргашилмайди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، هُوَ ابْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَنَّ زَيْدَ بْنَ سَلاَّمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا سَلاَّمٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الْوُضُوءُ شَطْرُ الإِيمَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلأُ الْمِيزَانَ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلآنِ أَوْ تَمْلأُ مَا بَيْنَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَالصَّلاَةُ نُورٌ وَالصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ وَالصَّبْرُ ضِيَاءٌ وَالْقُرْآنُ حُجَّةٌ لَكَ أَوْ عَلَيْكَ كُلُّ النَّاسِ يَغْدُو فَبَائِعٌ نَفْسَهُ فَمُعْتِقُهَا أَوْ مُوبِقُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Ҳаббон ибн Ҳилол, бизга Абон — у Ибн Язид ал-Аттордир — бизга Яҳё ривоят қилдики, Зайд ибн Саллом унга ривоят қилди, Абу Саллом унга Абу Молик ал-Ашъарийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Таҳорат имоннинг ярмидир, «Алҳамдулиллаҳ» Мезонни тўлдиради, «Субҳаналлаҳ» ва «Алҳамдулиллаҳ» осмонлар билан ер орасидагини тўлдиради — ёки тўлдириб юборади —, намоз нурдир, садақа далилдир, сабр зиёдир, Қуръон сенга (фойдангга) ёки зиёнингга ҳужжатдир. Ҳамма одамлар эрталаб (туриб) ўз жонини сотади, кимдир уни (гуноҳлардан) озод қилади, кимдир эса ҳалок қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَؤُهُ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَيْسَ لَهَا دُونَ اللَّهِ حِجَابٌ حَتَّى تَخْلُصَ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَيَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ هُوَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Айёш, Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъумдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тасбеҳ Мезоннинг ярмидир, «Алҳамдулиллаҳ» уни тўлдиради, «Ла илаҳа иллаллаҳ» эса — унинг Аллаҳдан бошқа тўсиғи йўқдир, ҳатто У(нинг ҳузури)га етиб боради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ғарибдир ва исноди кучли эмас. Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъум ал-Ифриқийдир, уни Аҳмад ибн Ҳанбал ва Яҳё ибн Маин заиф санаганлар. Абдуллоҳ ибн Язид эса Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ جُرَىٍّ النَّهْدِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ قَالَ عَدَّهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِي أَوْ فِي يَدِهِ ‏ "‏ التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ يَمْلَؤُهُ وَالتَّكْبِيرُ يَمْلأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَالصَّوْمُ نِصْفُ الصَّبْرِ وَالطُّهُورُ نِصْفُ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абул-Аҳвас, Абу Ишоқдан, у Журай ан-Наҳдийдан, у Бану Сулаймдан бўлган бир кишидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни менинг қўлимда — ёки ўз қўлларида — санаб кўрсатдилар: «Тасбеҳ Мезоннинг ярмидир, «Алҳамд» уни тўлдиради, такбир («Аллоҳу акбар») осмон билан ер орасидагини тўлдиради, рўза сабрнинг ярмидир, таҳорат (поклик) имоннинг ярмидир,» (дедилар). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Буни Шуъба ва Суфён ас-Саврий Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، وَكَانَ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ عَنِ الأَغَرِّ بْنِ الصَّبَّاحِ، عَنْ خَلِيفَةَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ أَكْثَرُ مَا دَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فِي الْمَوْقِفِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ كَالَّذِي تَقُولُ وَخَيْرًا مِمَّا نَقُولُ اللَّهُمَّ لَكَ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي وَإِلَيْكَ مَآبِي وَلَكَ رَبِّ تُرَاثِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَوَسْوَسَةِ الصَّدْرِ وَشَتَاتِ الأَمْرِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَجِيءُ بِهِ الرِّيحُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ал-Муаддиб ривоят қилди, бизга Али ибн Собит, менга Қайс ибн ар-Рабииъ — у Бану Асаддан эди — ал-Ағарр ибн ас-Саббоҳдан, у Халифа ибн Ҳусайндан, у Али ибн Абу Толибдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафа кечаси (Арафотда) турган жойда энг кўп шу дуо билан дуо қилар эдилар: «Аллоҳумма лакал-ҳамду каллазий тақулу ва хайран мимма нақулу, Аллоҳумма лака салатий ва нусукий ва маҳяя ва маматий, ва илайка маабий, ва лака, Робби, туросий. Аллоҳумма инний аъузу бика мин азабил-қабри ва васвасатис-садри ва шатотил-амри. Аллоҳумма инний аъузу бика мин шарри ма тажиу биҳир-риҳ (Эй Аллаҳ, ҳамд Сенгадир, Ўзинг айтганингдек ва биз айтганимиздан ҳам яхшироқдир. Эй Аллаҳ, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим Сенгадир, қайтишим Сенга, эй Роббим, меросим Сенга (қарашлидир). Эй Аллаҳ, қабр азобидан, кўкрак васвасасидан ва ишнинг тўзғин бўлишидан Сенга сиғинаман. Эй Аллаҳ, шамол олиб келадиган нарсанинг ёмонлигидан Сенга сиғинаман),» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ғарибдир ва исноди кучли эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ ابْنُ أُخْتِ، سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِدُعَاءٍ كَثِيرٍ لَمْ نَحْفَظْ مِنْهُ شَيْئًا قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعَوْتَ بِدُعَاءٍ كَثِيرٍ لَمْ نَحْفَظْ مِنْهُ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ أَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَجْمَعُ ذَلِكَ كُلَّهُ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا سَأَلَكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَ بِكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ وَأَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَعَلَيْكَ الْبَلاَغُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ал-Муаддиб ривоят қилди, бизга Аммор ибн Муҳаммад — Суфён ас-Саврийнинг жияни — ривоят қилди, бизга ал-Лайс ибн Абу Сулайм, Абдурраҳмон ибн Собитдан, у Абу Умомадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кўп дуолар билан дуо қилдиларки, биз улардан ҳеч нарсани ёдда сақлай олмадик. Биз: «Эй Расулуллоҳ, сиз кўп дуолар билан дуо қилдингиз, биз улардан ҳеч нарсани ёдда сақлай олмадик,» дедик. Шунда у: «Буларнинг ҳаммасини жамлайдиган нарсани сизларга кўрсатайми? «Аллоҳумма инна насъалука мин хайри ма саъалака минҳу набийюка Муҳаммад, ва наъузу бика мин шарри мастаъаза минҳу набийюка Муҳаммад, ва антал-мустаъану ва алайкал-балағу, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Эй Аллаҳ, биз Сендан Пайғамбаринг Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сендан сўраган яхшиликни сўраймиз ва Пайғамбаринг Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сенга сиғинган ёмонликдан Сенга сиғинамиз, ёрдам сўраладиган Сенсан, (мақсадга) етказиш Сенгадир, Аллаҳдан бошқа ҳеч қандай қувват ва куч йўқдир)» дегин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ أَبِي كَعْبٍ، صَاحِبِ الْحَرِيرِ حَدَّثَنِي شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ، قَالَ قُلْتُ لأُمِّ سَلَمَةَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ مَا كَانَ أَكْثَرُ دُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ عِنْدَكِ قَالَتْ كَانَ أَكْثَرُ دُعَائِهِ ‏"‏ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لأَكْثَرِ دُعَائِكَ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ قَالَ ‏"‏ يَا أُمَّ سَلَمَةَ إِنَّهُ لَيْسَ آدَمِيٌّ إِلاَّ وَقَلْبُهُ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ اللَّهِ فَمَنْ شَاءَ أَقَامَ وَمَنْ شَاءَ أَزَاغَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَلاَ مُعَاذٌ ‏:‏ ‏(‏ ربَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا ‏)‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالنَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَنُعَيْمِ بْنِ هَمَّارٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Абу Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Муоз ибн Муоз, Абу Каъб соҳибул-Ҳарирдан, менга Шаҳр ибн Ҳавшаб ривоят қилди, у деди: Мен Умму Саламага: «Эй мўминларнинг онаси, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизнинг олдингизда бўлганларида энг кўп қиладиган дуоси нима эди?» дедим. У: «Энг кўп қиладиган дуоси: «Я муқаллибал-қулуби, саббит қалбий ала дийника (Эй қалбларни ўзгартирувчи, қалбимни дининга собит қил)» (деган) эди,» деди. У (Умму Салама) деди: «Мен: «Эй Расулуллоҳ, нега энг кўп «Я муқаллибал-қулуби, саббит қалбий ала дийника» деб дуо қиласиз?» дедим. У: «Эй Умму Салама, ҳар бир одамнинг қалби Аллаҳнинг икки бармоғи орасидадир, кимни хоҳласа (собит) турғазади, кимни хоҳласа оғдиради,» дедилар.» Сўнг Муоз: «Роббана ла тузиғ қулубана баъда из ҳадайтана (Эй Роббимиз, бизни ҳидоят қилганингдан кейин қалбларимизни оғдирма)» (оятини) тиловат қилди (Оли Имрон сураси, 8). У (Термизий) деди: бу бобда Оиша, Наввос ибн Самъон, Анас, Жобир, Абдуллоҳ ибн Амр ва Нуайм ибн Ҳаммордан ҳам (ривоятлар) бор. У деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ ظُهَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ شَكَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَخْزُومِيُّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَنَامُ اللَّيْلَ مِنَ الأَرَقِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَقُلِ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَمَا أَظَلَّتْ وَرَبَّ الأَرَضِينَ وَمَا أَقَلَّتْ وَرَبَّ الشَّيَاطِينِ وَمَا أَضَلَّتْ كُنْ لِي جَارًا مِنْ شَرِّ خَلْقِكَ كُلِّهِمْ جَمِيعًا أَنْ يَفْرُطَ عَلَىَّ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَوْ أَنْ يَبْغِيَ عَلَىَّ عَزَّ جَارُكَ وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ وَالْحَكَمُ بْنُ ظُهَيْرٍ قَدْ تَرَكَ حَدِيثَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ал-Муаддиб ривоят қилди, бизга ал-Ҳакам ибн Зуҳайр, бизга Алқама ибн Марсад, Сулаймон ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Холид ибн ал-Валид ал-Махзумий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилиб: «Эй Расулуллоҳ, мен уйқусизликдан тунда ухлай олмайман,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тўшагингга ётганингда: «Аллоҳумма Роббас-самаватис-сабъи ва ма азаллат, ва Роббал-арозийна ва ма ақаллат, ва Роббаш-шаётийни ва ма азаллат, кун лий жаран мин шарри халқика куллиҳим жамийъан ан яфрута алайя аҳадун минҳум, ав ан ябғия алайя, азза жарука ва жалла санаука, ва ла илаҳа ғайрука ва ла илаҳа илла анта (Эй Аллаҳ, етти осмоннинг ва улар соя солган нарсаларнинг Робби, ерларнинг ва улар кўтариб турган нарсаларнинг Робби, шайтонларнинг ва улар адаштирганларнинг Робби, бутун халқинг ёмонлигидан, улардан бирортаси менга тажовуз қилишидан ёки менга зулм қилишидан менга паноҳ бўл, Сенинг паноҳинг азиз, ҳамдинг улуғдир, Сендан ўзга илоҳ йўқ ва Сендан ўзга ибодатга лойиқ зот йўқ)» дегин,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадиснинг исноди кучли эмас. ал-Ҳакам ибн Зуҳайрнинг ҳадисини баъзи ҳадис аҳли тарк қилган. Бу ҳадис Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл билан мурсал (суратда) ҳам ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ، حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنِ الرُّحَيْلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ، أَخِي زُهَيْرِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنِ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَرَبَهُ أَمْرٌ قَالَ ‏"‏ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ ‏"‏ ‏.‏ وَبِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلِظُّوا بِيَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَنَسٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ал-Муктиб ривоят қилди, бизга Абу Бадр Шужў ибн ал-Валид, ар-Руҳайл ибн Муовиядан — у Зуҳайр ибн Муовиянинг акасидир — у ар-Рақошийдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бирор иш ғамлантирганда: «Я Ҳайю я Қайюму бираҳматика астағийс (Эй Ҳайй (тирик), эй Қайюм (қойим), раҳматинг билан нажот сўрайман),» дер эдилар. Ва худди шу иснод билан у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Я Зал-жалали вал-икром (эй Жалол ва Икром эгаси) (деган дуога) доимий бўлинглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْمُؤَمِّلُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَلِظُّوا بِيَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ بِمَحْفُوظٍ ‏.‏ وَإِنَّمَا يُرْوَى هَذَا عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا أَصَحُّ وَمُؤَمِّلٌ غَلِطَ فِيهِ فَقَالَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلاَ يُتَابَعُ فِيهِ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга ал-Муаммил, Ҳаммод ибн Саламадан, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Я Зал-жалали вал-икром (эй Жалол ва Икром эгаси) (деган дуога) доимий бўлинглар,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир ва маҳфуз эмас. Бу (ҳадис) фақат Ҳаммод ибн Саламадан, у Ҳумайддан, у ал-Ҳасандан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (мурсал) ривоят қилинади, бу (йўл) саҳиҳроқдир. ал-Муаммил бунда адашиб, «Ҳаммоддан, у Ҳумайддан, у Анасдан» деди ва бунда унга (бошқа) эргашилмайди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ طَاهِرًا يَذْكُرُ اللَّهَ حَتَّى يُدْرِكَهُ النُّعَاسُ لَمْ يَنْقَلِبْ سَاعَةً مِنَ اللَّيْلِ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا مِنْ خَيْرِ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ إِلاَّ أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي ظَبْيَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Айёш, Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Ҳусайндан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Абу Умома ал-Боҳилийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким таҳоратли ҳолда тўшагига ётса ва уйқу келгунига қадар Аллаҳни зикр қилса, туннинг бирон соатида бурилиб (уйғониб) Аллаҳдан дунё ва охират яхшилигидан бирор нарсани сўраса, албатта Аллаҳ унга уни беради,» деяётганларини эшитдим. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу (ҳадис) шунингдек Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Абу Забядан, у Амр ибн Абасадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْوَرْدِ، عَنِ اللَّجْلاَجِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ تَمَامَ النِّعْمَةِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَىُّ شَيْءٍ تَمَامُ النِّعْمَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ دَعْوَةٌ دَعَوْتُ بِهَا أَرْجُو بِهَا الْخَيْرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ مِنْ تَمَامِ النِّعْمَةِ دُخُولَ الْجَنَّةِ وَالْفَوْزَ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعَ رَجُلاً وَهُوَ يَقُولُ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ فَقَالَ ‏"‏ قَدِ اسْتُجِيبَ لَكَ فَسَلْ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الصَّبْرَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ سَأَلْتَ اللَّهَ الْبَلاَءَ فَسَلْهُ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Вакииъ, бизга Суфён, ал-Журайрийдан, у Абул-Варддан, у ал-Лажлождан, у Муоз ибн Жабалдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишининг: «Аллоҳумма инний асъалука тамаман-ниъмати (Эй Аллаҳ, мен Сендан неъматнинг тугаллигини сўрайман)» деб дуо қилаётганини эшитдилар. Шунда у: «Неъматнинг тугаллиги қайси нарсадир?» дедилар. У: «Мен яхшиликни умид қилиб қилган бир дуо,» деди. У: «Неъмат тугаллигидан (бири) жаннатга кириш ва дўзахдан нажот топишдир,» дедилар. Ва бир кишининг: «Я Зал-жалали вал-икром (эй Жалол ва Икром эгаси)» деяётганини эшитиб: «Сенга (дуонг) ижобат қилинди, энди сўра,» дедилар. Яна Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишининг: «Аллоҳумма инний асъалукас-сабр (Эй Аллаҳ, мен Сендан сабрни сўрайман)» деяётганини эшитиб: «Сен Аллаҳдан бало сўрадинг, ундан офият (соғлик-саломатлик) сўра,» дедилар. Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим, ал-Журайрийдан, шу иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا فَزِعَ أَحَدُكُمْ فِي النَّوْمِ فَلْيَقُلْ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ غَضَبِهِ وَعِقَابِهِ وَشَرِّ عِبَادِهِ وَمِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَنْ يَحْضُرُونِ ‏.‏ فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو يُلَقِّنُهَا مَنْ بَلَغَ مِنْ وَلَدِهِ وَمَنْ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهُمْ كَتَبَهَا فِي صَكٍّ ثُمَّ عَلَّقَهَا فِي عُنُقِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Айёш, Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачон бирортангиз уйқусида чўчиб қўрқса, «Аъузу бикалиматиллаҳит-таммати мин ғазабиҳи ва иқобиҳи ва шарри ибадиҳи, ва мин ҳамазатиш-шаётийни ва ан яҳзурун (Аллаҳнинг тўлиқ калималари билан Унинг ғазабидан, жазосидан, бандаларининг ёмонлигидан ва шайтонларнинг васвасаларидан ҳамда уларнинг ҳузуримга келишидан паноҳ сўрайман)» десин. Зеро, бу (калималар) унга зарар етказмайди,» дедилар. У деди: Абдуллоҳ ибн Амр буни вояга етган фарзандларига ўргатар, вояга етмаганларининг бўлса, уни бир вараққа ёзиб, кейин бўйнига осиб қўярди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي رَاشِدٍ الْحُبْرَانِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْنَا مِمَّا، سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَأَلْقَى إِلَىَّ صَحِيفَةً فَقَالَ هَذَا مَا كَتَبَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَنَظَرْتُ فِيهَا فَإِذَا فِيهَا إِنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رضى الله عنه قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي مَا أَقُولُ إِذَا أَصْبَحْتُ وَإِذَا أَمْسَيْتُ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ يَا أَبَا بَكْرٍ قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَهُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَشَرَكِهِ وَأَنْ أَقْتَرِفَ عَلَى نَفْسِي سُوءًا أَوْ أَجُرَّهُ إِلَى مُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Айёш, Муҳаммад ибн Зиёддан, у Абу Рошид ал-Ҳубронийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Оснинг олдига келиб, унга: «Бизга Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган нарсангдан ривоят қилиб бер,» дедим. Шунда у менга бир саҳифани узатиб: «Бу Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ёзиб берган нарсадир,» деди. У деди: Мен унга қарадим, унда шундай (ёзилган) эди: Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳу): «Эй Расулуллоҳ, эрталаб ва кечқурун нима дейишимни ўргатинг,» деди. Шунда у: «Эй Абу Бакр, «Аллоҳумма фатирас-самавати вал-арзи, алимал-ғайби ваш-шаҳадати, ла илаҳа илла анта, Робба кулли шайъин ва малийкаҳу, аъузу бика мин шарри нафсий ва мин шарриш-шайтони ва шаракиҳи, ва ан ақтарифа ала нафсий суъан, ав ажурраҳу ила муслим (Эй Аллаҳ, осмонлар ва ерни яратувчи, ғайб ва ошкорани билувчи, Сендан ўзга илоҳ йўқ, ҳар бир нарсанинг Робби ва эгаси, нафсим ёмонлигидан, шайтон ва унинг ширкидан, ўзимга бирор ёмонлик орттиришимдан ёки уни бирор мусулмонга тортишимдан Сенга сиғинаман)» дегин,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ قُلْتُ لَهُ أَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَعَمْ ‏.‏ وَرَفَعَهُ أَنَّهُ قَالَ ‏ "‏ لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ وَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ وَلِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар, бизга Шуъба, Амр ибн Муррадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абу Воилнинг шундай деганини эшитдим: Мен Абдуллоҳ ибн Масъуднинг (ривоятини) эшитдим. Мен унга: «Буни ўзинг Абдуллоҳдан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа,» деди ва уни марфуъ (Набийга етказилган) қилиб (келтирдики, Набий): «Аллаҳдан кўра кўра кўра рашк қилувчироқ ҳеч ким йўқ, шу сабабли У фоҳиш ишларни — ошкорасини ҳам, яширинини ҳам — ҳаром қилди. Аллаҳдан кўра мақтов севимлироқ бўлган ҳеч ким йўқ, шу сабабли У Ўзини Ўзи мақтади,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي قَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَأَبُو الْخَيْرِ اسْمُهُ مَرْثَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيُّ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул-Хайрдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Абу Бакр ас-Сиддиқдан (ривоят қилдики), у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Менга намозимда дуо қиладиган бир дуо ўргатинг,» деди. У: «Аллоҳумма инний заламту нафсий зулман касийран ва ла яғфируз-зунуба илла анта фағфирлий мағфиратан мин индика варҳамний иннака антал-Ғафурур-Роҳийм (Эй Аллаҳ, мен ўзимга кўп зулм қилдим, гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди, бас, мени Ўз ҳузурингдан бўлган магфират билан кечиргин ва менга раҳм қилгин, албатта, Сен кечирувчи, меҳрибонсан)» дегин,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, у Лайс ибн Саъднинг ҳадисидир. Абул-Хайрнинг исми Марсад ибн Абдуллоҳ ал-Язанийдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَأَنَّهُ سَمِعَ شَيْئًا فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ مَنْ أَنَا فَقَالُوا أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ فِرْقَتَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ قَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ قَبِيلَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا وَخَيْرِهِمْ نَسَبًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Язид ибн Абу Зиёддан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у ал-Мутталиб ибн Абу Вадоадан (ривоят қилдики), у шундай деди: ал-Аббос Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди, гўё у бир нарса эшитган эди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарга чиқдилар ва: «Мен кимман?» дедилар. Улар: «Сен Расулуллаҳсан, сенга салом бўлсин,» дейишди. У: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулмутталибман. Албатта, Аллаҳ халқни яратди ва мени уларнинг энг яхши гуруҳида қилди, сўнгра уларни икки гуруҳга ажратди ва мени уларнинг энг яхши гуруҳида қилди, сўнгра уларни қабилаларга ажратди ва мени уларнинг энг яхши қабиласида қилди, сўнгра уларни уйлар (хонадонлар)га ажратди ва мени уларнинг энг яхши хонадонида ва энг яхши насабида қилди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَجَرَةٍ يَابِسَةِ الْوَرَقِ فَضَرَبَهَا بِعَصَاهُ فَتَنَاثَرَ الْوَرَقُ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ لَتُسَاقِطُ مِنْ ذُنُوبِ الْعَبْدِ كَمَا تَسَاقَطَ وَرَقُ هَذِهِ الشَّجَرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِلأَعْمَشِ سَمَاعًا مِنْ أَنَسٍ إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ رَآهُ وَنَظَرَ إِلَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, ал-Аъмашдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) барглари қуриган бир дарахтнинг ёнидан ўтиб қолдилар ва уни асолари билан урдилар, шунда барглар тўкилиб кетди. Сўнг у: «Албатта, «ал-Ҳамду лиллаҳ», «Субҳаналлаҳ», «Ла илаҳа иллаллаҳ» ва «Аллоҳу акбар» (калималари) банданинг гуноҳларини худди шу дарахтнинг барглари тўкилгани каби тўкиб ташлайди,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Биз ал-Аъмашнинг Анасдан эшитганини билмаймиз, фақат у уни кўрган ва унга назар солган эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْجُلاَحِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ شَبِيبٍ السَّبَئِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ‏.‏ عَشْرَ مَرَّاتٍ عَلَى إِثْرِ الْمَغْرِبِ بَعَثَ اللَّهُ لَهُ مَسْلَحَةً يَحْفَظُونَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ حَتَّى يُصْبِحَ وَكَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عَشْرَ حَسَنَاتٍ مُوجِبَاتٍ وَمَحَا عَنْهُ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ مُوبِقَاتٍ وَكَانَتْ لَهُ بِعَدْلِ عَشْرِ رِقَابٍ مُؤْمِنَاتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِعُمَارَةَ بْنِ شَبِيبٍ سَمَاعًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, ал-Жулоҳ Абу Касирдан, у Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Умора ибн Шабиб ас-Сабаийдан (ривоят қилдики), у шундай деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Мағриб (намози)дан кейин ўн марта: «Ла илаҳа иллаллаҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту, ва ҳува ала кулли шайъин қадир» (Ягона, шериги йўқ Аллаҳдан ўзга ибодатга лойиқ зот йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар нарсага қодирдир) деса, Аллаҳ унга уни шайтондан сақлайдиган бир гуруҳ (қўриқчи) юборади, токи у тонггача (ҳимояда бўлади), ва Аллаҳ унга шу билан ўнта вожиб бўлган яхшилик ёзади ва ундан ўнта ҳалок қилувчи ёмонликни ўчиради ва у учун бу ўнта мўмин қулни озод қилишга тенг бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Лайс ибн Саъднинг ҳадисидан биламиз. Ва биз Умора ибн Шабибнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمَسْحِ، عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ مَا جَاءَ بِكَ يَا زِرُّ فَقُلْتُ ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ فَقَالَ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَطْلُبُ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُ حَكَّ فِي صَدْرِي الْمَسْحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَكُنْتَ امْرَأً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَسْأَلُكَ هَلْ سَمِعْتَهُ يَذْكُرُ فِي ذَلِكَ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كَانَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَوْ مُسَافِرِيِنَ أَنْ لاَ نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ لَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏.‏ فَقُلْتُ هَلْ سَمِعْتَهُ يَذْكُرُ فِي الْهَوَى شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَبَيْنَا نَحْنُ عِنْدَهُ إِذْ نَادَاهُ أَعْرَابِيٌّ بِصَوْتٍ لَهُ جَهْوَرِيٍّ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَأَجَابَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَحْوٍ مِنْ صَوْتِهِ هَاؤُمُ وَقُلْنَا لَهُ وَيْحَكَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ فَإِنَّكَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ نُهِيتَ عَنْ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَغْضُضُ ‏.‏ قَالَ الأَعْرَابِيُّ الْمَرْءُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَازَالَ يُحَدِّثُنَا حَتَّى ذَكَرَ بَابًا مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ مَسِيرَةُ عَرْضِهِ أَوْ يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي عَرْضِهِ أَرْبَعِينَ أَوْ سَبْعِينَ عَامًا قَالَ سُفْيَانُ قِبَلَ الشَّامِ خَلَقَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ مَفْتُوحًا يَعْنِي لِلتَّوْبَةِ لاَ يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Осим ибн Абун-Нажуддан, у Зирр ибн Ҳубайшдан (ривоят қилдики), у шундай деди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродийнинг олдига махси (этик) устига маш тортиш ҳақида сўраш учун келдим. У: «Сени нима келтирди, эй Зирр?» деди. Мен: «Илм излаш,» дедим. У: «Албатта, фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, у талаб қилган нарса учун қанотларини ёядилар,» деди. Мен: «Менинг кўнглимда катта-кичик ҳожатдан кейин махси устига маш тортиш ҳақида шубҳа бор, сен эса Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир киши эдинг, шунинг учун сендан сўрагани келдим: у (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бу ҳақда бирор нарса зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, у бизга сафар ёки мусофир бўлганимизда жанобатдан бошқа ҳолларда — балки катта ҳожат, кичик ҳожат ва уйқудан кейин — уч кун ва кечалари махсиларимизни ечмасликни буюрарди,» деди. Мен: «Сен унинг муҳаббат ҳақида бирор нарса зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан сафарда эдик. Биз унинг ҳузурида турганимизда, бир бадавий киши йўғон овози билан: «Эй Муҳаммад!» деб чақирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам унинг овозига ўхшатиб: «Марҳамат!» деб жавоб бердилар. Биз унга: «Вой ҳолингга, овозингни пасайтир, ахир сен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузуридасан ва бундан қайтарилгансан,» дедик. У: «Аллоҳга қасамки, пасайтирмайман,» деди. Бадавий: «Киши бир қавмни севади, лекин (аъмол жиҳатдан) уларга етмаган (бўлса-чи)?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши Қиёмат кунида ўзи севган киши билан бирга бўлади,» дедилар. Сўнг у бизга гапиришда давом этиб, охири мағриб томонида бир эшикни зикр қилди, унинг кенглиги йўловчининг етишиш (масофаси)ча бўлиб, отлиқ унинг кенглигида қирқ ёки етмиш йил юрар (эди).» Суфён деди: «Шом томонида. Аллаҳ уни осмонлар ва ерни яратган кунида очиқ қилиб яратган — яъни тавба учун — қуёш ундан чиққунча у ёпилмайди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ فَقَالَ لِي مَا جَاءَ بِكَ قُلْتُ ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ ‏.‏ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَفْعَلُ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنَّهُ حَاكَ أَوْ قَالَ حَكَّ فِي نَفْسِي شَيْءٌ مِنَ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَهَلْ حَفِظْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَوْ مُسَافِرِينَ أُمِرْنَا أَنْ لاَ نَخْلَعَ خِفَافَنَا ثَلاَثًا إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ فَهَلْ حَفِظْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْهَوَى شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فَنَادَاهُ رَجُلٌ كَانَ فِي آخِرِ الْقَوْمِ بِصَوْتٍ جَهْوَرِيٍّ أَعْرَابِيٌّ جِلْفٌ جَافٍ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ مَهْ إِنَّكَ قَدْ نُهِيتَ عَنْ هَذَا ‏.‏ فَأَجَابَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ صَوْتِهِ هَاؤُمُ فَقَالَ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِرٌّ فَمَا بَرِحَ يُحَدِّثُنِي حَتَّى حَدَّثَنِي أَنَّ اللَّهَ جَعَلَ بِالْمَغْرِبِ بَابًا عَرْضُهُ مَسِيرَةُ سَبْعِينَ عَامًا لِلتَّوْبَةِ لاَ يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ قِبَلِهِ وَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّْ ‏:‏ ‏(‏ يومَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Осимдан, у Зирр ибн Ҳубайшдан (ривоят қилдики), у шундай деди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродийнинг олдига келдим, у менга: «Сени нима келтирди?» деди. Мен: «Илм излаш,» дедим. У: «Менга етишишича, фаришталар илм талаб қилувчидан у қилаётган иш учун рози бўлиб қанотларини ёядилар,» деди. Мен: «Кўнглимда махси устига маш тортиш ҳақида бир нарса тебранди — ёки: шубҳа қилди — бас, сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳақда бирор нарсани ёдлаганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз сафар ёки мусофир бўлганимизда, жанобатдан бошқа ҳолларда — балки катта ҳожат, кичик ҳожат ва уйқудан кейин — махсиларимизни уч кун ечмасликка буюрилган эдик,» деди. Мен: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан муҳаббат ҳақида бирор нарса ёдлаганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан баъзи сафарларида эдик. Қавмнинг охирида бўлган бир киши — қўпол, дағал бадавий — йўғон овози билан уни чақириб: «Эй Муҳаммад! Эй Муҳаммад!» деди. Қавм унга: «Бас қил! Ахир сен бундан қайтарилгансан,» дейишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг овозига ўхшатиб: «Марҳамат!» деб жавоб бердилар. Шунда у киши: «Бир қавмни севади, лекин (ҳали) уларга етмаган (бўлса-чи)?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши ўзи севган киши билан бирга бўлади,» дедилар.» Зирр деди: У менга гапиришда давом этиб, охири менга шуни айтдики, Аллаҳ мағриб томонида кенглиги етмиш йиллик йўл (масофаси) бўлган бир эшикни тавба учун (очиқ) қилиб қўйган, қуёш у томондан чиққунча у ёпилмайди. Бу — Аллаҳ азза ва жалланинг: «Роббингнинг баъзи аломатлари келадиган кунда, илгари имон келтирмаган ёки имонида яхшилик касб этмаган жонга (ўша куни) имон келтириши фойда бермайди,» (деган) сўзидир (Ал-Анъом сураси, 158). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбон, отасидан, у Макҳулдан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта, Аллаҳ банданинг тавбасини, токи унинг (жони) томоғига (етиб қичқирмас) экан, қабул қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Омир ал-Ақадий, Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбондан, у отасидан, у Макҳулдан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш, шу маънода ривоят қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَلَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ أَحَدِكُمْ مِنْ أَحَدِكُمْ بِضَالَّتِهِ إِذَا وَجَدَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزِّنَادِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيث�� عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادٍ لَهُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муғира ибн Абдурраҳмон, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у шундай деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ сизлардан бирортангизнинг тавбасидан, сизлардан бирингиз йўқотган уловини топганидан хурсанд бўлганидан ҳам кўра кўпроқ хурсанд бўлади,» дедилар. У (Термизий) деди: бу бобда Ибн Масъуд, Нуъмон ибн Башир ва Анасдан ҳам (ривоятлар бор). У деди: бу ҳадис Абуз-Зиноднинг ҳадисидан бўлиб, бу йўналишдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Макҳулдан, унинг исноди билан, Абу Заррдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، قَاصِّ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِي صِرْمَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّهُ قَالَ حِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَدْ كَتَمْتُ عَنْكُمْ شَيْئًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لَوْلاَ أَنَّكُمْ تُذْنِبُونَ لَخَلَقَ اللَّهُ خَلْقًا يُذْنِبُونَ وَيَغْفِرُ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ عُمَرَ، مَوْلَى غَفْرَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Муҳаммад ибн Қайсдан — у Умар ибн Абдулазизнинг қиссахони эди — у Абу Сирмадан, у Абу Айюб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у вафоти яқинлашганда шундай деди: «Мен сизлардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бир нарсани яширган эдим. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Агар сизлар гуноҳ қилмаганингизда, Аллаҳ гуноҳ қиладиган ва У уларни мағфират қиладиган бир халқни яратарди,» деганларини эшитганман.» У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу (ҳадис) Муҳаммад ибн Каъбдан, у Абу Айюбдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ҳам ривоят қилинган. Буни бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Абур-Рижол, Умардан — Ғафранинг мавлоси — у Муҳаммад ибн Каъбдан, у Абу Айюбдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ فَائِدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ بَكْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ قَالَ اللَّهُ يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ وَلاَ أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ لَوْ بَلَغَتْ ذُنُوبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ وَلاَ أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لَوْ أَتَيْتَنِي بِقُرَابِ الأَرْضِ خَطَايَا ثُمَّ لَقِيتَنِي لاَ تُشْرِكُ بِي شَيْئًا لأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مَغْفِرَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Ишоқ ал-Жавҳарий ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у деди: бизга Касир ибн Фоид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Убайд ривоят қилди, у деди: мен Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийнинг шундай деганини эшитдим: бизга Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Аллаҳ: «Эй Одам ўғли! Сен Менга дуо қилиб, Мендан умид қилар экансан, сендан нима содир бўлганидан қатъи назар, Мен сени мағфират қиламан ва парво қилмайман. Эй Одам ўғли! Агар гуноҳларинг осмон булутларигача етса-да, сўнгра Мендан мағфират сўрасанг, Мен сени мағфират қиламан ва парво қилмайман. Эй Одам ўғли! Агар сен Менга ер тўла гуноҳлар билан келсанг, сўнгра Менга ҳеч нарсани ширк келтирмаган ҳолда учрасанг, Мен ҳам сенга ер тўла мағфират билан келаман,» деди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўналишдан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ خَلَقَ اللَّهُ مِائَةَ رَحْمَةٍ فَوَضَعَ رَحْمَةً وَاحِدَةً بَيْنَ خَلْقِهِ يَتَرَاحَمُونَ بِهَا وَعِنْدَ اللَّهِ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ رَحْمَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَانَ وَجُنْدَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَجَلِيِّ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад, ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ юзта раҳмат яратди ва бир раҳматни халқи орасига қўйди — улар у билан бир-бирларига раҳм қиладилар — Аллаҳнинг ҳузурида эса тўқсон тўққизта раҳмат бордир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Салмон ва Жундуб ибн Абдуллоҳ ибн Суфён ал-Бажалийдан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَوْ يَعْلَمُ الْمُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْعُقُوبَةِ مَا طَمِعَ فِي الْجَنَّةِ أَحَدٌ وَلَوْ يَعْلَمُ الْكَافِرُ مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الرَّحْمَةِ مَا قَنَطَ مِنَ الْجَنَّةِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад, ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар мўмин Аллаҳнинг ҳузуридаги жазони билганида, ҳеч ким жаннатдан умидвор бўлмас эди; агар кофир Аллаҳнинг ҳузуридаги раҳматни билганида, ҳеч ким жаннатдан (етишишидан) умидсиз бўлмас эди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат ал-Ало ибн Абдурраҳмоннинг отасидан, у Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ حِينَ خَلَقَ الْخَلْقَ كَتَبَ بِيَدِهِ عَلَى نَفْسِهِ إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибн Ажлондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта, Аллаҳ халқни яратганида Ўз Қўли билан Ўзи ҳақида: «Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан устун келади,» деб ёзиб қўйди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ، - رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَغْدَادَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ صَاحِبُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَرْبِيٍّ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، وَثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَسْجِدَ وَرَجُلٌ قَدْ صَلَّى وَهُوَ يَدْعُو وَيَقُولُ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الْمَنَّانُ بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تَدْرُونَ بِمَ دَعَا اللَّهَ دَعَا اللَّهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абус-Салж — Бағдод аҳлидан, Абу Абдуллоҳ, Аҳмад ибн Ҳанбалнинг соҳиби (шериги) бўлган киши — ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Зарбий, Осим ал-Аҳвал ва Собитдан, улар Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у шундай деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидга кирдилар, бир киши намоз ўқиб бўлиб, дуо қилмоқда ва дуосида: «Аллоҳумма ла илаҳа илла антал-Маннан, Бадиъус-самавати вал-арзи, зал-Жалали вал-Икром» (Эй Аллаҳ, Сендан ўзга ибодатга лойиқ зот йўқ, Сен неъмат ато этувчисан, осмонлар ва ерни (йўқдан) яратувчисан, улуғлик ва карам эгасисан) демоқда эди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У Аллаҳга нима билан дуо қилганини биласизларми? У Аллаҳга Унинг Исм ал-Аъзами (энг улуғ исми) билан дуо қилдики, қачон у (исм) билан дуо қилинса, У жавоб беради ва қачон у билан сўралса, У ато этади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Собитнинг Анасдан (қилган) ҳадисидан ғарибдир. Бу шу йўналишдан бошқа (йўл) билан ҳам Анасдан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ رَغِمَ أَنْفُ رَجُلٍ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَىَّ وَرَغِمَ أَنْفُ رَجُلٍ دَخَلَ عَلَيْهِ رَمَضَانُ ثُمَّ انْسَلَخَ قَبْلَ أَنْ يُغْفَرَ لَهُ وَرَغِمَ أَنْفُ رَجُلٍ أَدْرَكَ عِنْدَهُ أَبَوَاهُ الْكِبَرَ فَلَمْ يُدْخِلاَهُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَأَظُنُّهُ قَالَ أَوْ أَحَدُهُمَا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ أَخُو إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ وَهُوَ ثِقَةٌ وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالَ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرَّةً فِي الْمَجْلِسِ أَجْزَأَ عَنْهُ مَا كَانَ فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Иброҳим ад-Даврақий ривоят қилди, у деди: бизга Рибъий ибн Иброҳим, Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у шундай деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳузурида мен зикр қилиниб, менга саловот айтмаган кишининг бурни ерга ишқалансин (хор бўлсин). Ва ўзига Рамазон кириб, сўнгра мағфират қилинмасдан туриб (Рамазон) чиқиб кетган кишининг бурни ерга ишқалансин. Ва ҳузурида ота-онаси ёки улардан бири қариликка етиб, (уларнинг ҳурматини қилиб) ўзини жаннатга киритмаган кишининг бурни ерга ишқалансин,» дедилар. Абдурраҳмон деди: «Ўйлайманки, у: «Ёки улардан бири,» деди.» У (Термизий) деди: бу бобда Жобир ва Анасдан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис шу йўналишдан ҳасан ғарибдир. Рибъий ибн Иброҳим — Исмоил ибн Иброҳимнинг акаси бўлиб, у ишончли (сиқа) кишидир, у Ибн Улайядир. Баъзи аҳли илмлардан ривоят қилинишича, улар: «Агар киши бир мажлисда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир марта саловот айтса, ўша мажлисда бўлган вақти учун унга кифоя қилади,» деганлар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الْبَخِيلُ الَّذِي مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ва Зиёд ибн Айюб ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абу Омир ал-Ақадий, Сулаймон ибн Билолдан, у Умора ибн Ғазийядан, у Абдуллоҳ ибн Али ибн Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толибдан, у отасидан, у Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳумо)дан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у шундай деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бахил (киши) шуки, унинг ҳузурида мен зикр қилинаман-у, у менга саловот айтмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بَرِّدْ قَلْبِي بِالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَالْمَاءِ الْبَارِدِ اللَّهُمَّ نَقِّ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Иброҳим ад-Даврақий ривоят қилди, у деди: бизга Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, у деди: бизга отам, ал-Ҳасан ибн Убайдуллоҳдан, у Ато ибн ас-Соибдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у шундай деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллоҳумма баррид қалби бис-салжи вал-баради вал-маил-барид. Аллоҳумма наққи қалби минал-хатоё кама наққайтас-савбал-абяза минад-данас» (Эй Аллаҳ, қалбимни қор, дўл ва совуқ сув билан совут. Эй Аллаҳ, оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби қалбимни хатолардан тозала) деб айтар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْقُرَشِيِّ الْمُلَيْكِيِّ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ فُتِحَ لَهُ مِنْكُمْ بَابُ الدُّعَاءِ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ وَمَا سُئِلَ اللَّهُ شَيْئًا يَعْنِي أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يُسْأَلَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الدُّعَاءَ يَنْفَعُ مِمَّا نَزَلَ وَمِمَّا لَمْ يَنْزِلْ فَعَلَيْكُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِالدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْقُرَشِيِّ وَهُوَ الْمَكِّيُّ الْمُلَيْكِيُّ وَهُوَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى إِسْرَائِيلُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا سُئِلَ اللَّهُ شَيْئًا أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْعَافِيَةِ ‏"‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун, Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Қураший ал-Мулайкийдан, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у шундай деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан кимга дуо эшиги очилса, унга раҳмат эшиклари очилибди. Ва Аллаҳдан сўралган нарсалар ичида У учун офият (саломатлик) сўралишидан кўра маҳбуброғи йўқдир,» дедилар. Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, дуо нозил бўлган (бало)га ҳам, ҳали нозил бўлмаган (бало)га ҳам фойда беради. Бас, эй Аллаҳнинг бандалари, дуони лозим тутинглар,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Қурашийнинг ҳадисидан биламиз — у ал-Маккий ал-Мулайкийдир — ва у ҳадисда заифдир, баъзи аҳли илмлар уни ҳифзи (ёдлаши) жиҳатидан заиф санаганлар. Бу ҳадисни Исроил, Абдурраҳмон ибн Абу Бакрдан, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Аллаҳдан сўралган нарсалар ичида офиятдан кўра Унга маҳбуброғи йўқдир,» деб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكُوفِيُّ عَنْ إِسْرَائِيلَ بِهَذَا ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيِّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ بِلاَلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِقِيَامِ اللَّيْلِ فَإِنَّهُ دَأْبُ الصَّالِحِينَ قَبْلَكُمْ وَإِنَّ قِيَامَ اللَّيْلِ قُرْبَةٌ إِلَى اللَّهِ وَمَنْهَاةٌ عَنِ الإِثْمِ وَتَكْفِيرٌ لِلسَّيِّئَاتِ وَمَطْرَدَةٌ لِلدَّاءِ عَنِ الْجَسَدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ بِلاَلٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ يَصِحُّ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ مُحَمَّدٌ الْقُرَشِيُّ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الشَّامِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَبِي قَيْسٍ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ وَقَدْ تُرِكَ حَدِيثُهُ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِقِيَامِ اللَّيْلِ فَإِنَّهُ دَأْبُ الصَّالِحِينَ قَبْلَكُمْ وَهُوَ قُرْبَةٌ إِلَى رَبِّكُمْ وَمَكْفَرَةٌ لِلسَّيِّئَاتِ وَمَنْهَاةٌ لِلإِثْمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ بِلاَلٍ ‏.‏

Буни бизга ал-Қосим ибн Динор ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Ишоқ ибн Мансур ал-Куфий, Исроилдан шуни (ривоят қилди). Бизга Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилди, у деди: бизга Абун-Назр ривоят қилди, у деди: бизга Бакр ибн Хунайс, Муҳаммад ал-Қурашийдан, у Робиа ибн Язиддан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Билол (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тунда қоим бўлиш (таҳажжуд намози)ни лозим тутинглар, чунки у сизлардан олдинги солиҳларнинг одати эди. Ва албатта, тунда қоим бўлиш Аллаҳга яқинлаштирувчи, гуноҳдан қайтарувчи, ёмонликларга каффорат ва тандан касалликни қувиб чиқарувчидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни Билолнинг ҳадисидан фақат шу йўналишдан биламиз ва исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас. У деди: мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Муҳаммад ал-Қураший — у Муҳаммад ибн Саид аш-Шомийдир, у Ибн Абу Қайсдир, у Муҳаммад ибн Ҳассондир, ва унинг ҳадиси тарк қилинган. Бу ҳадисни Муовия ибн Солиҳ, Робиа ибн Язиддан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Абу Умомадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Тунда қоим бўлишни лозим тутинглар, чунки у сизлардан олдинги солиҳларнинг одати эди ва у Роббингизга яқинлаштирувчи, ёмонликларга каффорат ва гуноҳдан қайтарувчидир,» деб ривоят қилган. Абу Исо (Термизий) деди: бу Абу Идриснинг Билолдан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроғдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَعْمَارُ أُمَّتِي مَا بَيْنَ سِتِّينَ إِلَى سَبْعِينَ وَأَقَلُّهُمْ مَنْ يَجُوزُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Арафа ривоят қилди, (у деди:) менга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад, Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Умматимнинг умрлари олтмиш билан етмиш орасидадир, улардан озчилиги бундан ошади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Муҳаммад ибн Амрнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (қилган) ривояти жиҳатидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ طُلَيْقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو يَقُولُ ‏ "‏ رَبِّ أَعِنِّي وَلاَ تُعِنْ عَلَىَّ وَانْصُرْنِي وَلاَ تَنْصُرْ عَلَىَّ وَامْكُرْ لِي وَلاَ تَمْكُرْ عَلَىَّ وَاهْدِنِي وَيَسِّرِ الْهُدَى لِي وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ بَغَى عَلَىَّ رَبِّ اجْعَلْنِي لَكَ شَكَّارًا لَكَ ذَكَّارًا لَكَ رَهَّابًا لَكَ مِطْوَاعًا لَكَ مُخْبِتًا إِلَيْكَ أَوَّاهًا مُنِيبًا رَبِّ تَقَبَّلْ تَوْبَتِي وَاغْسِلْ حَوْبَتِي وَأَجِبْ دَعْوَتِي وَثَبِّتْ حُجَّتِي وَسَدِّدْ لِسَانِي وَاهْدِ قَلْبِي وَاسْلُلْ سَخِيمَةَ صَدْرِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, (у деди:) бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий, Суфён ас-Савридан, у Амр ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Тулайқ ибн Қайсдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дуо қилар эдилар: «Раббим, менга ёрдам бер, менга қарши (бошқага) ёрдам берма; мени ғолиб қил, менга қарши (бошқани) ғолиб қилма; мен учун тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоят қил ва ҳидоятни менга осон қил; менга зулм қилганга қарши мени ғолиб қил. Раббим, мени Ўзингга кўп шукр қилувчи, Ўзингни кўп зикр қилувчи, Ўзингдан кўп қўрқувчи, Ўзингга кўп итоат қилувчи, Ўзингга кўп бўйин эгувчи, Ўзингга кўп оҳ чекиб қайтувчи қил. Раббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни ювиб ташла, дуомни ижобат қил, ҳужжатимни мустаҳкам қил, тилимни тўғрилаб қўй, қалбимни ҳидоят қил ва кўкрагимдаги кекни чиқариб ташла,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Маҳмуд ибн Ғайлон деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ал-Абдий ҳам Суфён ас-Савридан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ دَعَا عَلَى مَنْ ظَلَمَهُ فَقَدِ انْتَصَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي حَمْزَةَ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَبِي حَمْزَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَهُوَ مَيْمُونٌ الأَعْوَرُ ‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, (у деди:) бизга Абул-Аҳвас, Абу Ҳамзадан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўзига зулм қилган кишига қарши (ёмонлик тилаб) дуо қилса, у (ўз ҳаққини) олган бўлади,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Абу Ҳамзанинг ҳадиси (орқали) биламиз. Илм аҳлининг баъзилари Абу Ҳамзанинг ҳифзи томонидан унга (таъна) гапирганлар; у Маймун ал-Аъвардир. Бизга Қутайба ривоят қилди, (у деди:) бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ар-Руъосий, Абул-Аҳвасдан, у Абу Ҳамзадан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ قَالَ عَشْرَ مَرَّاتٍ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ‏.‏ كَانَتْ لَهُ عِدْلَ أَرْبَعِ رِقَابٍ مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ مَوْقُوفًا ‏.‏

Бизга Мусо ибн Абдурраҳмон ал-Киндий ал-Куфий ривоят қилди, (у деди:) бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, у деди: ва менга Суфён ас-Саврий хабар берди, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у аш-Шаъбийдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Абу Айюб ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ўн марта: ‹Аллаҳдан ўзга (ҳақ) маъбуд йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар нарсага қодирдир,› деса, бу унга Исмоил авлодидан тўртта қулни озод қилганга тенг бўлади,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис Абу Айюбдан мавқуф (саҳобанинг сўзи) сифатида ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَاشِمٌ، وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنِي كِنَانَةُ، مَوْلَى صَفِيَّةَ قَالَ سَمِعْتُ صَفِيَّةَ، تَقُولُ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ يَدَىَّ أَرْبَعَةُ آلاَفِ نَوَاةٍ أُسَبِّحُ بِهَا فَقُلْتُ لَقَدْ سَبَّحْتُ بِهَذِهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكِ بِأَكْثَرَ مِمَّا سَبَّحْتِ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى عَلِّمْنِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قُولِي سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ صَفِيَّةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ هَاشِمِ بْنِ سَعِيدٍ الْكُوفِيِّ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمَعْرُوفٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, (у деди:) бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, (у деди:) бизга Ҳошим — у Ибн Саид ал-Куфийдир — ривоят қилди, (у деди:) менга Сафийянинг озод қилган қули Кинона ривоят қилди, у деди: мен Сафийя (розияллаҳу анҳо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуримга кирдилар, олдимда мен билан тасбеҳ айтаётган тўрт минг данак бор эди. Мен: «Мен булар билан тасбеҳ айтдим,» дедим. У: «Сенга сен тасбеҳ айтганингдан кўпроқ (савобли) нарсани ўргатмайми?» дедилар. Мен: «Албатта, менга ўргатинг,» дедим. У: «‹Аллаҳ Унинг махлуқлари сонича покдир (Субҳаналлаҳи адада халқиҳи),› деб айт,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни Сафийянинг ҳадиси (орқали) фақат шу йўл билан, Ҳошим ибн Саид ал-Куфийнинг ҳадиси (орқали) биламиз, унинг исноди маъруф (машҳур) эмас. Бу бобда Ибн Аббосдан (ҳам) (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ كُرَيْبًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَيْهَا وَهِيَ فِي مَسْجِدٍ ثُمَّ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهَا قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ مَا زِلْتِ عَلَى حَالِكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكِ كَلِمَاتٍ تَقُولِينَهَا سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ وَهُوَ شَيْخٌ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ الْمَسْعُودِيُّ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, (у деди:) бизга Муҳаммад ибн Жаъфар, Шуъбадан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан ривоят қилди, у деди: мен Курайбнинг Ибн Аббосдан, у Жувайрия бинт ал-Ҳорис (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилиб айтганини эшитдим: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у (аёл) намозгоҳида (ўтирган) ҳолида унинг олдидан ўтдилар, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кун ярмига яқин яна унинг олдидан ўтдилар ва унга: «Ҳамон ўша ҳолатингдамисан?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Сенга айтадиган калималарни ўргатмайми: ‹Аллаҳ Унинг махлуқлари сонича покдир, Аллаҳ Унинг махлуқлари сонича покдир, Аллаҳ Унинг махлуқлари сонича покдир (Субҳаналлаҳи адада халқиҳи); Аллаҳ Ўз нафси рози бўлгунча покдир, Аллаҳ Ўз нафси рози бўлгунча покдир, Аллаҳ Ўз нафси рози бўлгунча покдир (Субҳаналлаҳи ризо нафсиҳи); Аллаҳ Унинг Арши оғирлигича покдир, Аллаҳ Унинг Арши оғирлигича покдир, Аллаҳ Унинг Арши оғирлигича покдир (Субҳаналлаҳи зината Аршиҳи); Аллаҳ Унинг сўзлари (ёзадиган) сиёҳича покдир, Аллаҳ Унинг сўзлари (ёзадиган) сиёҳича покдир, Аллаҳ Унинг сўзлари (ёзадиган) сиёҳича покдир (Субҳаналлаҳи мидода калиматиҳи),›» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон Оли Талҳанинг озод қилган қулидир, у мадиналик ишончли шайхдир; бу ҳадисни ундан ал-Масъудий ва Суфён ас-Саврий ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَعْفَرُ بْنُ مَيْمُونٍ، صَاحِبُ الأَنْمَاطِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ حَيِيٌّ كَرِيمٌ يَسْتَحِي إِذَا رَفَعَ الرَّجُلُ إِلَيْهِ يَدَيْهِ أَنْ يَرُدَّهُمَا صِفْرًا خَائِبَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, (у деди:) бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у деди: бизга гиламфуруш Жаъфар ибн Маймун хабар берди, у Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Салмон ал-Форисий (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Албатта, Аллаҳ ҳаёли, карамлидир; банда Унга икки қўлини кўтарганида, уларни бўш, ноумид қайтаришдан ҳаё қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Уларнинг баъзилари уни ривоят қилиб, марфуъ (Пайғамбарга кўтарилган) қилмаганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ يَدْعُو بِأُصْبُعَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَحِّدْ أَحِّدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ إِذَا أَشَارَ الرَّجُلُ بِأُصْبُعَيْهِ فِي الدُّعَاءِ عِنْدَ الشَّهَادَةِ لاَ يُشِيرُ إِلاَّ بِأُصْبُعٍ وَاحِدَةٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, (у деди:) бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, (у деди:) бизга Муҳаммад ибн Ажлон, ал-Қаъқўдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, бир киши икки бармоғи билан (ишора қилиб) дуо қилаётган эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Биттага келтир, биттага келтир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, киши дуода, шаҳодат (калимасини айтиш) чоғида бармоқлари билан ишора қилса, фақат битта бармоқ билан ишора қилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ رِفَاعَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ عَلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ بَكَى فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الأَوَّلِ عَلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ بَكَى فَقَالَ ‏ "‏ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فَإِنَّ أَحَدًا لَمْ يُعْطَ بَعْدَ الْيَقِينِ خَيْرًا مِنَ الْعَافِيَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, (у деди:) бизга Абу Омир ал-Ақадий ривоят қилди, (у деди:) бизга Зуҳайр — у Ибн Муҳаммаддир — Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан ривоят қилдики, Муоз ибн Рифўа унга отасидан хабар бериб айтди: Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳу) минбарга чиқди, сўнг йиғлаб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аввалги йили минбарга чиқдилар, сўнг йиғлаб: «Аллаҳдан афв ва офият (соғлик-саломатлик) сўрангиз, чунки бировга яқиндан (имондан) кейин офиятдан яхшироқ нарса берилмаган,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис Абу Бакр (розияллаҳу анҳу)дан (келган) шу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي نُصَيْرَةَ، عَنْ مَوْلًى، لأَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا أَصَرَّ مَنِ اسْتَغْفَرَ وَلَوْ فَعَلَهُ فِي الْيَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي نُصَيْرَةَ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Бизга Ҳусайн ибн Язид ал-Куфий ривоят қилди, (у деди:) бизга Абу Яҳё ал-Ҳиммоний ривоят қилди, (у деди:) бизга Усмон ибн Воқид, Абу Нусайрадан, у Абу Бакрнинг бир озод қилинган қулидан, у Абу Бакр (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Истиғфор айтган киши — агар уни бир кунда етмиш марта қилса-да — (гуноҳга) ўжар бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Абу Нусайранинг ҳадиси (орқали) биламиз, унинг исноди кучли эмас.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الأَصْبَغُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ لَبِسَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه ثَوْبًا جَدِيدًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَسَانِي مَا أُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي وَأَتَجَمَّلُ بِهِ فِي حَيَاتِي ‏.‏ ثُمَّ عَمَدَ إِلَى الثَّوْبِ الَّذِي أَخْلَقَ فَتَصَدَّقَ بِهِ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ لَبِسَ ثَوْبًا جَدِيدًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَسَانِي مَا أُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي وَأَتَجَمَّلُ بِهِ فِي حَيَاتِي ثُمَّ عَمَدَ إِلَى الثَّوْبِ الَّذِي أَخْلَقَ فَتَصَدَّقَ بِهِ كَانَ فِي كَنَفِ اللَّهِ وَفِي حِفْظِ اللَّهِ وَفِي سَتْرِ اللَّهِ حَيًّا وَمَيِّتًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ва Суфён ибн Вакииъ ривоят қилдилар — маъноси бир (хил) — иккаласи деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, (у деди:) бизга ал-Асбағ ибн Зайд ривоят қилди, (у деди:) бизга Абул-Ало, Абу Умома (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу) янги кийим кийди ва: «Авратимни ёпадиган ва ҳаётимда у билан зийнатланадиган (кийим) кийдирган Аллаҳга ҳамд бўлсин,» деди. Сўнг эскирган кийимга қараб, уни садақа қилди ва деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким янги кийим кийиб: ‹Авратимни ёпадиган ва ҳаётимда у билан зийнатланадиган (кийим) кийдирган Аллаҳга ҳамд бўлсин,› деса, сўнг эскирган кийимга қараб уни садақа қилса, у тирик ва ўлик (ҳолатда) Аллаҳнинг паноҳида, Аллаҳнинг ҳифзида ва Аллаҳнинг ҳимоясида бўлади,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Уни Яҳё ибн Айюб, Убайдуллоҳ ибн Заҳрдан, у Али ибн Язиддан, у ал-Қосимдан, у Абу Умомадан (ҳам) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي حُمَيْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بَعْثًا قِبَلَ نَجْدٍ فَغَنِمُوا غَنَائِمَ كَثِيرَةً وَأَسْرَعُوا الرَّجْعَةَ فَقَالَ رَجُلٌ مِمَّنْ لَمْ يَخْرُجْ مَا رَأَيْنَا بَعْثًا أَسْرَعَ رَجْعَةً وَلاَ أَفْضَلَ غَنِيمَةً مِنْ هَذَا الْبَعْثِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى قَوْمٍ أَفْضَلُ غَنِيمَةً وَأَسْرَعُ رَجْعَةً قَوْمٌ شَهِدُوا صَلاَةَ الصُّبْحِ ثُمَّ جَلَسُوا يَذْكُرُونَ اللَّهَ حَتَّى طَلَعَتْ عَلَيْهِمُ الشَّمْسُ فَأُولَئِكَ أَسْرَعُ رَجْعَةً وَأَفْضَلُ غَنِيمَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَحَمَّادُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ هُوَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ الأَنْصَارِيُّ الْمُزَنِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ الْمَدَنِيُّ وَهُوَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, (у деди:) бизга Абдуллоҳ ибн Нофиъ ас-Соиғ — унга қироат қилиб (эшиттирилган ҳолда) — Ҳаммод ибн Абу Ҳумайддан, у Зайд ибн Асламдан, у отасидан, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Нажд тарафга бир лашкар юбордилар, улар кўп ўлжа олдилар ва тез қайтдилар. Чиқмаган кишилардан бири: «Биз бу лашкардан тезроқ қайтадиган ва ўлжаси кўпроқ бўлган лашкарни кўрмаган эдик,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларга ўлжаси кўпроқ ва қайтиши тезроқ бўлган бир қавмни кўрсатмайми? Бомдод намозини адо этиб, сўнг қуёш чиққунча ўтириб Аллаҳни зикр қилган қавм — ана ўшалар қайтиши тезроқ ва ўлжаси кўпроқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Ҳаммод ибн Абу Ҳумайд — у Абу Иброҳим ал-Ансорий ал-Музанийдир, у Муҳаммад ибн Абу Ҳумайд ал-Маданийдир, у ҳадисда заифдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ اسْتَأْذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْعُمْرَةِ فَقَالَ ‏ "‏ أَىْ أُخَىَّ أَشْرِكْنَا فِي دُعَائِكَ وَلاَ تَنْسَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, (у деди:) бизга отам, Суфёндан, у Осим ибн Убайдуллоҳдан, у Солимдан, у Ибн Умардан, у Умар (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у (Умар) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан умра (қилиш)га изн сўради. Шунда у: «Эй укажоним, бизни дуоингга шерик қил ва бизни унутма,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّ مُكَاتَبًا، جَاءَهُ فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَجَزْتُ عَنْ كِتَابَتِي فَأَعِنِّي ‏.‏ قَالَ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ عَلَّمَنِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَوْ كَانَ عَلَيْكَ مِثْلُ جَبَلِ صِيرٍ دَيْنًا أَدَّاهُ اللَّهُ عَنْكَ قَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُمَّ اكْفِنِي بِحَلاَلِكَ عَنْ حَرَامِكَ وَأَغْنِنِي بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, (у деди:) бизга Яҳё ибн Ҳассон хабар берди, (у деди:) бизга Абу Муовия, Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Сайёрдан, у Абу Воилдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, бир мукотаб (озодлик шартномасини тузган қул) унинг олдига келди ва: «Мен китобатим (озодлик тўлови)ни адо этишдан ожиз қолдим, менга ёрдам бер,» деди. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ўргатган калималарни сенга ўргатмайми? — агар зиммангда Сир тоғича қарз бўлса ҳам, Аллаҳ уни сенинг (зиммангдан) адо этади. Айт: ‹Аллаҳим, ҳалолинг билан ҳаромингдан мени кифояла ва фазлинг билан мени Ўзингдан ўзгага муҳтож қилмагил,›» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنْتُ شَاكِيًا فَمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَقُولُ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَجَلِي قَدْ حَضَرَ فَأَرِحْنِي وَإِنْ كَانَ مُتَأَخِّرًا فَأَرْفِغْنِي وَإِنْ كَانَ بَلاَءً فَصَبِّرْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَعَادَ عَلَيْهِ مَا قَالَ قَالَ فَضَرَبَهُ بِرِجْلِهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَافِهِ أَوِ اشْفِهِ ‏"‏ ‏.‏ شُعْبَةُ الشَّاكُّ ‏.‏ فَمَا اشْتَكَيْتُ وَجَعِي بَعْدُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, (у деди:) бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, (у деди:) бизга Шуъба, Амр ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн Саламадан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: мен касал эдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдимдан ўтдилар, мен: «Аллаҳим, агар ажалим етиб келган бўлса, мени роҳатлантир; агар кечиктирилган бўлса, мени кенг (ризқ билан) баҳраманд қил; агар бу (бир) бало бўлса, менга сабр бер,» деяётган эдим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Нима дединг?» дедилар. (Али) айтганини унга такрорлади. Сўнг у (Пайғамбар) уни оёғи билан туртди ва: «Аллаҳим, унга офият (соғлик) бер,» — ёки: «уни шифо бер,» дедилар — шубҳа қилган Шуъбадир. Шундан кейин оғриғимдан азобланмадим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا عَادَ مَرِيضًا قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَذْهِبِ الْبَأْسَ رَبَّ النَّاسِ وَاشْفِ فَأَنْتَ الشَّافِي لاَ شِفَاءَ إِلاَّ شِفَاؤُكَ شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقَمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, (у деди:) бизга Яҳё ибн Одам, Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у ал-Ҳорисдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) беморни кўргани борганларида: «Аллаҳим, офатни кетказ, эй одамларнинг Рабби; шифо бер, чунки шифо берувчи Сенсан, Сенинг шифоингдан ўзга шифо йўқ, ҳеч қандай касаллик қолдирмайдиган шифо (бер),» дер эдилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي وِتْرِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, (у деди:) бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, (у деди:) бизга Ҳаммод ибн Салама, Ҳишом ибн Амр ал-Фазорийдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомдан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз витр (намози)да шундай дер эдилар: «Аллаҳим, Сенинг ғазабингдан Сенинг ризоингга паноҳ тилайман; Сенинг уқубатингдан Сенинг авф-офиятингга паноҳ тилайман; Сендан Сенга (қочиб) паноҳ тилайман; мен Сенга (лойиқ) сано (айтиб) адо этолмайман, Сен Ўзингни Ўзинг мақтаганингдексан.» У (Термизий) деди: бу ҳадис Алининг ҳадиси (орқали) ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадиси (орқали) биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، هُوَ ابْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، وَعَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ كَانَ سَعْدٌ يُعَلِّمُ بَنِيهِ هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ كَمَا يُعَلِّمُ الْمُكْتِبُ الْغِلْمَانَ وَيَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَعَوَّذُ بِهِنَّ دُبُرَ الصَّلاَةِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبُخْلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ أَرْذَلِ الْعُمُرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الدُّنْيَا وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ مُضْطَرِبٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عُمَرَ وَيَقُولُ عَنْ غَيْرِهِ وَيَضْطَرِبُ فِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, (у деди:) бизга Закариё ибн Адий хабар берди, (у деди:) бизга Убайдуллоҳ — у Ибн Амр ар-Раққийдир — Абдулмалик ибн Умайрдан, у Мусъаб ибн Саъд ва Амр ибн Маймундан ривоят қилди, у деди: Саъд ўғилларига бу калималарни худди муаллим болаларга (хат) ўргатганидек ўргатар ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намознинг охирида булар билан паноҳ тилар эдилар,» дер эди: «Аллаҳим, мен Сенга қўрқоқликдан паноҳ тилайман; Сенга бахилликдан паноҳ тилайман; Сенга умрнинг энг тубанига (қайтарилишидан) паноҳ тилайман; Сенга дунё фитнасидан ва қабр азобидан паноҳ тилайман.» Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон деди: Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний бу ҳадисда музтарибдир (ихтилофли ривоят қилади): гоҳ «Амр ибн Маймундан, у Умардан» дейди, гоҳ бошқасидан дейди ва унда музтариб бўлади. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ خُزَيْمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهَا، أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى امْرَأَةٍ وَبَيْنَ يَدَيْهَا نَوًى أَوْ قَالَ حَصًى تُسَبِّحُ بِهِ فَقَالَ ‏ "‏ أَلاَ أُخْبِرُكِ بِمَا هُوَ أَيْسَرُ عَلَيْكِ مِنْ هَذَا أَوْ أَفْضَلُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي السَّمَاءِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي الأَرْضِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا بَيْنَ ذَلِكَ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا هُوَ خَالِقٌ وَاللَّهُ أَكْبَرُ مِثْلَ ذَلِكَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ مِثْلَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سَعْدٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, бизга Асбағ ибн ал-Фараж ривоят қилди, менга Абдуллоҳ ибн Ваҳб хабар берди, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у унга Саид ибн Абу Ҳилолдан хабар берган, у Хузаймадан, у Оиша бинти Саъд ибн Абу Ваққосдан, у отасидан (ривоят қилдики): У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга бир аёлнинг ҳузурига кирди, унинг олдида (хурмо) данаклари ёки — у деди — тошлар бор эди, у ўшалар билан тасбеҳ айтар эди. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга бундан осонроқ ёки афзалроқ нарсани айтиб бермайми? Аллаҳ осмонда яратган нарсалар сони қадар покдир (Субҳаналлаҳ), Аллаҳ ерда яратган нарсалар сони қадар покдир, Аллаҳ шу иккиси орасидаги нарсалар сони қадар покдир, Аллаҳ яратадиган нарсалар сони қадар покдир; ва Аллаҳ энг улуғдир — шунча; ва ҳамд Аллаҳгадир — шунча; ва Аллаҳдан ўзга (гуноҳдан сақланишга) ҳеч қудрат ва (тоатга) ҳеч куч йўқ — шунча,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис Саъднинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَزَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حُكَيْمٍ، خَطْمِيٌّ مَوْلَى الزُّبَيْرِ عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا مِنْ صَبَاحٍ يُصْبِحُ الْعِبَادُ فِيهِ إِلاَّ وَمُنَادٍ يُنَادِي سَبِّحُوا الْمَلِكَ الْقُدُّوسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ва Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, улар Мусо ибн Убайдадан, у Муҳаммад ибн Собитдан, у Абу Ҳукайм Хатмий — Зубайрнинг озод қилинган қули — дан, у Зубайр ибн ал-Аввомдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бандалар учун шундай бир тонг отмайдики, магар бир мунодий: Пок ва Қуддус бўлган Подшоҳни покланг! деб чақирсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، وَعِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي تَفَلَّتَ هَذَا الْقُرْآنُ مِنْ صَدْرِي فَمَا أَجِدُنِي أَقْدِرُ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا الْحَسَنِ أَفَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ يَنْفَعُكَ اللَّهُ بِهِنَّ وَيَنْفَعُ بِهِنَّ مَنْ عَلَّمْتَهُ وَيُثَبِّتُ مَا تَعَلَّمْتَ فِي صَدْرِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَعَلِّمْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَقُومَ فِي ثُلُثِ اللَّيْلِ الآخِرِ فَإِنَّهَا سَاعَةٌ مَشْهُودَةٌ وَالدُّعَاءُ فِيهَا مُسْتَجَابٌ وَقَدْ قَالَ أَخِي يَعْقُوبُ لِبَنِيهِ ‏:‏ ‏(‏سوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي ‏)‏ يَقُولُ حَتَّى تَأْتِيَ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقُمْ فِي وَسَطِهَا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقُمْ فِي أَوَّلِهَا فَصَلِّ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَةِ يس وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَ‏(‏ حم ‏)‏ الدُّخَانَ وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّالِثَةِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَالم تَنْزِيلُ السَّجْدَةَ وَفِي الرَّكْعَةِ الرَّابِعَةِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَتَبَارَكَ الْمُفَصَّلَ فَإِذَا فَرَغْتَ مِنَ التَّشَهُّدِ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَأَحْسِنِ الثَّنَاءَ عَلَى اللَّهِ وَصَلِّ عَلَىَّ وَأَحْسِنْ وَعَلَى سَائِرِ النَّبِيِّينَ وَاسْتَغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلإِخْوَانِكَ الَّذِينَ سَبَقُوكَ بِالإِيمَانِ ثُمَّ قُلْ فِي آخِرِ ذَلِكَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي بِتَرْكِ الْمَعَاصِي أَبَدًا مَا أَبْقَيْتَنِي وَارْحَمْنِي أَنْ أَتَكَلَّفَ مَا لاَ يَعْنِينِي وَارْزُقْنِي حُسْنَ النَّظَرِ فِيمَا يُرْضِيكَ عَنِّي اللَّهُمَّ بَدِيعَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ وَالْعِزَّةِ الَّتِي لاَ تُرَامُ أَسْأَلُكَ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَنُ بِجَلاَلِكَ وَنُورِ وَجْهِكَ أَنْ تُلْزِمَ قَلْبِي حِفْظَ كِتَابِكَ كَمَا عَلَّمْتَنِي وَارْزُقْنِي أَنْ أَتْلُوَهُ عَلَى النَّحْوِ الَّذِي يُرْضِيكَ عَنِّي اللَّهُمَّ بَدِيعَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ وَالْعِزَّةِ الَّتِي لاَ تُرَامُ أَسْأَلُكَ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَنُ بِجَلاَلِكَ وَنُورِ وَجْهِكَ أَنْ تُنَوِّرَ بِكِتَابِكَ بَصَرِي وَأَنْ تُطْلِقَ بِهِ لِسَانِي وَأَنْ تُفَرِّجَ بِهِ عَنْ قَلْبِي وَأَنْ تَشْرَحَ بِهِ صَدْرِي وَأَنْ تَغْسِلَ بِهِ بَدَنِي لأَنَّهُ لاَ يُعِينُنِي عَلَى الْحَقِّ غَيْرُكَ وَلاَ يُؤْتِيهِ إِلاَّ أَنْتَ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ يَا أَبَا الْحَسَنِ تَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثَ جُمَعٍ أَوْ خَمْسَ أَوْ سَبْعَ تُجَابُ بِإِذْنِ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ مَا أَخْطَأَ مُؤْمِنًا قَطُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَوَاللَّهِ مَا لَبِثَ عَلِيٌّ إِلاَّ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا حَتَّى جَاءَ عَلِيٌّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مِثْلِ ذَلِكَ الْمَجْلِسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ فِيمَا خَلاَ لاَ آخُذُ إِلاَّ أَرْبَعَ آيَاتٍ أَوْ نَحْوَهُنَّ وَإِذَا قَرَأْتُهُنَّ عَلَى نَفْسِي تَفَلَّتْنَ وَأَنَا أَتَعَلَّمُ الْيَوْمَ أَرْبَعِينَ آيَةً أَوْ نَحْوَهَا وَإِذَا قَرَأْتُهَا عَلَى نَفْسِي فَكَأَنَّمَا كِتَابُ اللَّهِ بَيْنَ عَيْنَىَّ وَلَقَدْ كُنْتُ أَسْمَعُ الْحَدِيثَ فَإِذَا رَدَّدْتُهُ تَفَلَّتَ وَأَنَا الْيَوْمَ أَسْمَعُ الأَحَادِيثَ فَإِذَا تَحَدَّثْتُ بِهَا لَمْ أَخْرِمْ مِنْهَا حَرْفًا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ مُؤْمِنٌ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ يَا أَبَا الْحَسَنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Абдурраҳмон ад-Димашқий ривоят қилди, бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у Ато ибн Абу Робоҳ ва Икрима — Ибн Аббоснинг озод қилинган қули — дан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб) у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдик. Шу пайт унга Али ибн Абу Толиб келиб: «Отам-онам сенга фидо бўлсин, бу Қуръон кўкрагимдан учиб кетди, мен уни (ёдлашга) қодир эмаслигимни кўрмоқдаман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Эй Абул-Ҳасан, сенга шундай сўзларни ўргатаймики, Аллаҳ улар билан сенга манфаат берар ва сен ўргатган кишига ҳам манфаат берар ва ўрганганингни кўкрагингда барқарор қилар?» дедилар. У: «Албатта, эй Аллаҳнинг Расули, менга ўргатинг,» деди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Жума кечаси бўлганда, агар кечанинг охирги учдан бирида қоим бўлишга қодир бўлсанг (туриб ибодат қил), зеро у кўрсатиладиган (мукаррам) бир соатдир, ундаги дуо ижобат бўлади. Биродарим Яъқуб ўғилларига: «Тез кунда мен сизлар учун Роббимдан мағфират сўрайман,» (Юсуф сураси, 98) деган эди — у жума кечаси келгунча (кечиктирган) деб айтади. Агар (охирида) қодир бўлмасанг, кечанинг ўртасида қоим бўл; агар (унга ҳам) қодир бўлмасанг, кечанинг аввалида қоим бўл. Сўнг тўрт ракат намоз ўқи: биринчи ракатда Фотиҳатул-Китоб ва Ёсин сурасини ўқи, иккинчи ракатда Фотиҳатул-Китоб ва «Ҳа-Мим» — яъни Духонни — ўқи, учинчи ракатда Фотиҳатул-Китоб ва «Алиф-Лам-Мим Танзил» — яъни Саждани — ўқи, тўртинчи ракатда Фотиҳатул-Китоб ва «Табарак» — ал-Муфассални — ўқи. Ташаҳҳуддан фариқ бўлганингда Аллаҳга ҳамд айт ва Аллаҳга гўзал сано айт, менга саловот айт ва (уни) гўзал қил ҳамда барча пайғамбарларга (саловот айт), мўмин эркаклар ва мўмина аёллар учун ва имонда сендан ўзиб кетган биродарларинг учун мағфират сўра. Сўнг бунинг охирида шундай де: Аллаҳим, мени яшатиб турганинг давомида абадий гуноҳларни тарк этиш билан менга раҳм қилгин; ва менга алоқаси бўлмаган ишларга ўзимни уришимдан (сақлаб) раҳм қилгин; ва мени рози қиладиган нарсаларга гўзал назар (басират) билан ризқлантиргин. Аллаҳим, осмонлар ва ерни (йўқдан) яратгувчи, улуғлик ва карам Эгаси, етиб бўлмас иззат Эгаси, Сендан сўрайман, эй Аллаҳ, эй Раҳмон, жалолинг ва юзинг нури ҳаққи — Китобингни сақлашни юрагимга лозим қилгин, менга ўргатганинг каби; ва мени Сени мендан рози қиладиган тарзда уни тиловат қилиш билан ризқлантиргин. Аллаҳим, осмонлар ва ерни яратгувчи, улуғлик ва карам Эгаси, етиб бўлмас иззат Эгаси, Сендан сўрайман, эй Аллаҳ, эй Раҳмон, жалолинг ва юзинг нури ҳаққи — кўзимни Китобинг билан нурлантиргин, тил(им)ни у билан равон қилгин, юрагимни у билан кушод қилгин, кўкрагимни у билан кенг қилгин ва баданимни у билан ювгин; зеро мени ҳаққа Сендан ўзга ёрдамга олмайди ва уни Сендан ўзга ҳеч ким бермайди, ва Алий ва Азим бўлган Аллаҳдан ўзга ҳеч қудрат ва куч йўқ. Эй Абул-Ҳасан, буни уч жума ёки беш ёки етти (жума) қил — Аллаҳнинг изни билан ижобат бўласан. Мени ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, у (зикр) ҳеч бир мўминни хато қилмаган (яъни манфаат бермай қолмаган),» дедилар. Абдуллоҳ ибн Аббос деди: Аллаҳга қасамки, Али беш ёки етти (жума)дан ортиқ кутмади, шу ўша мажлис каби бир мажлисда Али Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Эй Аллаҳнинг Расули, мен илгари тўрттагина оят ёки шунчасидан ортиғини олмас эдим, уларни ўзимга (ёдимга) ўқисам, учиб кетарди; бугун эса қирқ оят ёки шунчасини ўрганаман, уларни ўзимга ўқисам, гўё Аллаҳнинг Китоби кўзларим олдида турибди. Аввал ҳадисни эшитардим, уни қайтарсам учиб кетарди; бугун эса ҳадисларни эшитаман, уларни сўзлаб берсам, улардан бир ҳарфни ҳам қолдирмайман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Каъба Роббига қасамки, (сен) мўминсан, эй Абул-Ҳасан!» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат ал-Валид ибн Муслимнинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ سَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُحِبُّ أَنْ يُسْأَلَ وَأَفْضَلُ الْعِبَادَةِ انْتِظَارُ الْفَرَجِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى حَمَّادُ بْنُ وَاقِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَدْ خُولِفَ فِي رِوَايَتِهِ ‏.‏ وَحَمَّادُ بْنُ وَاقِدٍ هَذَا هُوَ الصَّفَّارُ لَيْسَ بِالْحَافِظِ وَهُوَ عِنْدَنَا شَيْخٌ بَصْرِيٌّ ‏.‏ وَرَوَى أَبُو نُعَيْمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَحَدِيثُ أَبِي نُعَيْمٍ أَشْبَهُ أَنْ يَكُونَ أَصَحَّ ‏.‏

Бизга Бишр ибн Муоз ал-Ақадий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Воқид ривоят қилди, у Исроилдан, у Абу Исъҳоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилиб) у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳдан фазлини сўрангиз, зеро Азиз ва Жалил Аллаҳ Сўралишни яхши кўради; ва ибодатнинг энг афзали кушойишни кутишдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Ҳаммод ибн Воқид бу ҳадисни шундай ривоят қилди, аммо унинг ривоятига мухолафат қилинган. Бу Ҳаммод ибн Воқид ас-Саффордир, у ҳофиз (мустаҳкам ёдли) эмас, бизнинг олдимизда у басралик бир шайхдир. Абу Нуайм эса бу ҳадисни Исроилдан, у Ҳаким ибн Жубайрдан, у бир кишидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал қилиб ривоят қилди; Абу Нуаймнинг ҳадиси саҳиҳроқ бўлишга кўпроқ яқиндир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْعَجْزِ وَالْبُخْلِ ‏"‏ ‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنَ الْهَرَمِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, бизга Осим ал-Аҳвал ривоят қилди, у Абу Усмондан, у Зайд ибн Арқам (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилиб) у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, мен дангасаликдан, ожизликдан ва бахилликдан Сенга паноҳ тилайман,» дер эдилар. Ва шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинишича), у кексалик дармонсизлигидан ва қабр азобидан паноҳ тилар эдилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا عَلَى الأَرْضِ مُسْلِمٌ يَدْعُو اللَّهَ بِدَعْوَةٍ إِلاَّ آتَاهُ اللَّهُ إِيَّاهَا أَوْ صَرَفَ عَنْهُ مِنَ السُّوءِ مِثْلَهَا مَا لَمْ يَدْعُ بِمَأْثَمٍ أَوْ قَطِيعَةِ رَحِمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ إِذًا نُكْثِرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْثَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَابْنُ ثَوْبَانَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ الْعَابِدُ الشَّامِيُّ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ад-Доримий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Юсуф хабар берди, у Ибн Савбондан, у отасидан, у Макҳулдан, у Жубайр ибн Нуфайрдан (ривоят қилдики), Убода ибн ас-Сомит уларга шуни ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ер юзида шундай бир мусулмон йўқки, Аллаҳга бир дуо билан дуо қилса-ю, магар Аллаҳ ўша (нарса)ни унга бермасин ёки ундан шунга тенг бир ёмонликни қайтармасин — модомики у гуноҳга ёки қариндошлик алоқасини узишга дуо қилмаган бўлса,» дедилар. Шунда жамоадаги бир киши: «У ҳолда биз кўп (дуо) қиламиз,» деди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ (бергани) кўпроқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ибн Савбон — у Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбон ал-Обид аш-Шомийдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ فَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاَةِ ثُمَّ اضْطَجِعْ عَلَى شِقِّكَ الأَيْمَنِ ثُمَّ قُلِ اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ رَهْبَةً وَرَغْبَةً إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏.‏ فَإِنْ مُتَّ فِي لَيْلَتِكَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَدَّدْتُهُنَّ لأَسْتَذْكِرَهُ فَقُلْتُ آمَنْتُ بِرَسُولِكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ فَقَالَ ‏"‏ قُلْ آمَنْتُ بِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْبَرَاءِ وَلاَ نَعْلَمُ فِي شَيْءٍ مِنَ الرِّوَايَاتِ ذُكِرَ الْوُضُوءُ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Саъд ибн Убайдадан (ривоят қилди), менга ал-Баро ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дедилар: «Тўшагингга ётганингда, намоз учун таҳорат олгандек таҳорат ол, сўнг ўнг томонинг билан ёт, сўнг шундай де: Аллаҳим, юзимни Сенга таслим қилдим, ишимни Сенга топширдим, суянчимни (орқамни) Сенга таядим — Сендан қўрққан ва Сенга рағбат қилган ҳолда; Сендан (қочиб) паноҳ ҳам, қутилиш ҳам фақат Сенга (қайтишдир). Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Набийингга имон келтирдим. Агар шу кечангда вафот этсанг, Фитрат (соф табиат) узра вафот этган бўласан,» дедилар. (ал-Баро) деди: Мен уни ёдлаш учун қайтардим ва: «Сен юборган Расулингга имон келтирдим,» дедим. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен юборган Набийингга имон келтирдим, деб айт,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У ал-Бародан бир неча йўл билан ривоят қилинган; биз ривоятлардан ҳеч бирида шу ҳадисдан бошқасида таҳорат зикр қилинганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْبَرَّادِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خُبَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجْنَا فِي لَيْلَةٍ مَطِيرَةٍ وَظُلْمَةٍ شَدِيدَةٍ نَطْلُبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي لَنَا - قَالَ - فَأَدْرَكْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ قُلْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ أَقُلْ شَيْئًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ قُلْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ أَقُلْ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مَا أَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُلْ ‏:‏ ‏(‏ هوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ حِينَ تُمْسِي وَتُصْبِحُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ تَكْفِيكَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو سَعِيدٍ الْبَرَّادُ هُوَ أَسِيدُ بْنُ أَبِي أَسِيدٍ مَدَنِيٌّ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Абу Фудайк ривоят қилди, бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у Абу Саид ал-Барроддан, у Муоз ибн Абдуллоҳ ибн Хубайбдан, у отасидан (ривоят қилиб) у деди: Биз ёмғирли ва қаттиқ қоронғи бир кечада Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга намоз ўқиб берсинлар деб (уни) излаб чиқдик. (У) деди: Мен у кишига етиб бордим. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Айт,» дедилар. Мен ҳеч нарса демадим. Сўнг яна: «Айт,» дедилар. Мен ҳеч нарса демадим. У: «Айт,» дедилар. Мен: «Нимани айтай?» дедим. У: «Кеч кирганда ва тонг отганда уч мартадан «Қул Ҳуваллоҳу Аҳад» (сураси) ва Муъаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари)ни ўқи — улар сенга ҳар нарсадан кифоя қилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Саид ал-Баррод — у мадиналик Асид ибн Абу Асиддир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ الشَّامِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، قَالَ نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَبِي فَقَرَّبْنَا إِلَيْهِ طَعَامًا فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ أُتِيَ بِتَمْرٍ فَكَانَ يَأْكُلُ وَيُلْقِي النَّوَى بِأُصْبُعَيْهِ جَمَعَ السَّبَّابَةَ وَالْوُسْطَى قَالَ شُعْبَةُ وَهُوَ ظَنِّي فِيهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَلْقَى النَّوَى بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ ثُمَّ أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَهُ ثُمَّ نَاوَلَهُ الَّذِي عَنْ يَمِينِهِ قَالَ فَقَالَ أَبِي وَأَخَذَ بِلِجَامِ دَابَّتِهِ ادْعُ لَنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِيمَا رَزَقْتَهُمْ وَاغْفِرْ لَهُمْ وَارْحَمْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ أَيْضًا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ ‏.‏

Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у Язид ибн Хумайр аш-Шомийдан, у Абдуллоҳ ибн Бусрдан (ривоят қилиб) у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) отамнинг олдига (меҳмон бўлиб) тушдилар. Биз у кишига таом яқинлаштирдик, у ундан едилар. Сўнг хурмо келтирилди, у ер ва данакни икки бармоғи билан — кўрсаткич ва ўрта бармоғини қўшган ҳолда — ташлар эдилар. Шуъба деди: бу менинг (хотирамдаги) гумоним, иншааллоҳ, — у данакни икки бармоқ орасида ташлар эдилар. Сўнг ичимлик келтирилди, уни ичдилар, кейин уни ўнг томонидаги кишига узатдилар. (У) деди: Отам у кишининг уловининг юганидан ушлаб: «Биз учун дуо қилинг,» деди. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, уларга ризқ қилиб берганинг нарсада барака ато эт, уларни мағфират қил ва уларга раҳм қил,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Абдуллоҳ ибн Бусрдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الشَّنِّيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ بِلاَلَ بْنَ يَسَارِ بْنِ زَيْدٍ، مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ قَالَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىَّ الْقَيُّومَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ ‏.‏ غُفِرَ لَهُ وَإِنْ كَانَ فَرَّ مِنَ الزَّحْفِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳафс ибн Умар аш-Шанний ривоят қилди, менга отам Умар ибн Мурра ривоят қилди, у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг озод қилинган қули Билол ибн Ясор ибн Зайддан эшитдим: менга отам бобомдан ривоят қилдики, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитди: «Ким: «Ўзидан ўзга илоҳ йўқ, Ҳайй ва Қайюм бўлган Улуғ Аллаҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан,» деса, у мағфират қилинади — гарчи жангдан қочган бўлса ҳам,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ رَجُلاً، ضَرِيرَ الْبَصَرِ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يُعَافِيَنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنْ شِئْتَ دَعَوْتُ وَإِنْ شِئْتَ صَبَرْتَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَادْعُهُ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ فَيُحْسِنَ وُضُوءَهُ وَيَدْعُوَ بِهَذَا الدُّعَاءِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ وَأَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ نَبِيِّ الرَّحْمَةِ إِنِّي تَوَجَّهْتُ بِكَ إِلَى رَبِّي فِي حَاجَتِي هَذِهِ لِتُقْضَى لِي اللَّهُمَّ فَشَفِّعْهُ فِيَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي جَعْفَرٍ وَهُوَ غَيْرُ الْخَطْمِيِّ وَعُثْمَانُ بْنُ حُنَيْفٍ هُوَ أَخُو سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у Абу Жаъфардан, у Умора ибн Хузайма ибн Собитдан, у Усмон ибн Ҳунайдан (ривоят қилдики), кўзи ожиз бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Аллаҳга дуо қилинг, менга офият (шифо) берсин,» деди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Истасанг, дуо қиламан; истасанг, сабр қиласан — бу сен учун яхшироқдир,» дедилар. У: «Дуо қилинг,» деди. (Рови) деди: Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга таҳорат олиб, таҳоратини гўзал қилишни ва шу дуо билан дуо қилишни буюрдилар: «Аллаҳим, мен Сендан сўрайман ва Сенга Набийинг Муҳаммад — раҳмат Набийси — воситасида юзланаман. Эй Роббим, мен ушбу ҳожатим борасида У воситасида Сенга юзландимки, у мен учун бажо қилинсин. Аллаҳим, уни менинг ҳақимда шафоатчи қилгин,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, уни фақат шу йўлдан, Абу Жаъфарнинг ҳадисидан биламиз; у (Абу Жаъфар) Хатмий эмас. Усмон ибн Ҳунай — у Саҳл ибн Ҳунайнинг биродаридир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنِي مَعْنٌ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الرَّبُّ مِنَ الْعَبْدِ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ الآخِرِ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ مِمَّنْ يَذْكُرُ اللَّهَ فِي تِلْكَ السَّاعَةِ فَكُنْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга Исъҳоқ ибн Исо хабар берди, менга Маън ривоят қилди, менга Муовия ибн Солиҳ ривоят қилди, у Замра ибн Ҳабибдан (ривоят қилиб) у деди: Мен Абу Умома (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деяётганларини эшитдим: менга Амр ибн Абаса ривоят қилдики, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитди: «Роббнинг бандага энг яқин бўлган (вақти) кечанинг охирги қисмидир; агар ўша соатда Аллаҳни зикр қиладиганлардан бўлишга қодир бўлсанг, (шундай) бўл,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بَكَّارٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عُفَيْرُ بْنُ مَعْدَانَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا دَوْسٍ الْيَحْصُبِيَّ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَائِذٍ الْيَحْصُبِيِّ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ زَعْكَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ إِنَّ عَبْدِي كُلَّ عَبْدِي الَّذِي يَذْكُرُنِي وَهُوَ مُلاَقٍ قِرْنَهُ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي عِنْدَ الْقِتَالِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ - وَلاَ نَعْرِفُ لِعُمَارَةَ بْنِ زَعْكَرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ هَذَا الْحَدِيثَ الْوَاحِدَ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ وَهُوَ مُلاَقٍ قِرْنَهُ ‏.‏ إِنَّمَا يَعْنِي عِنْدَ الْقِتَالِ يَعْنِي أَنْ يَذْكُرَ اللَّهَ فِي تِلْكَ السَّاعَةِ ‏.‏

Бизга Абул-Валид ад-Димашқий — Аҳмад ибн Абдурраҳмон ибн Баккор — ривоят қилди, бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, бизга Уфайр ибн Маъдон ривоят қилдики, у Абу Давс ал-Яҳсубийнинг Ибн Оиз ал-Яҳсубийдан, у Умора ибн Заъкарадан ривоят қилаётганини эшитди. (Умора) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Азиз ва Жалил Аллаҳ айтади: Ҳақиқатда Менинг бандам — баркамол бандам — шундай кишики, у душмани билан тўқнашаётган (пайтда) Мени зикр қилади,» дедилар. Яъни жанг вақтида (дегани). (Термизий) деди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз, унинг исноди қувватли эмас. Биз Умора ибн Заъкаранинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан фақат шу битта ҳадисидан бошқасини билмаймиз. «У душмани билан тўқнашаётган» деган сўзининг маъноси — жанг вақтида, яъни ўша соатда Аллаҳни зикр қилишидир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ مَنْصُورَ بْنَ زَاذَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، دَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَخْدُمُهُ ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّيْتُ فَضَرَبَنِي بِرِجْلِهِ وَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, бизга отам ривоят қилиб, деди: Мен Мансур ибн Зозоннинг Маймун ибн Абу Шабибдан, у Қайс ибн Саъд ибн Убодадан ривоят қилаётганини эшитдим: отаси уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га хизмат қилиш учун топширди. (Қайс) деди: Мен намоз ўқиб бўлганимда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимдан ўтдилар ва оёқлари билан менга (секин) тегдилар-да: «Сенга жаннат эшикларидан бир эшикни кўрсатайми?» дедилар. Мен: «Албатта,» дедим. У: «Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллаҳдан ўзга ҳеч қудрат ва куч йўқ),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، قَالَ مَا نَهَضَ مَلَكٌ مِنَ الأَرْضِ حَتَّى قَالَ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Сафвон ибн Сулаймдан (ривоят қилиб) у деди: «Ердан бирон фаришта кўтарилмади, магар: Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллаҳдан ўзга ҳеч қудрат ва куч йўқ), деган ҳолда (кўтарилди).»

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ حِزَامٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، فَقَالَ سَمِعْتُ هَانِئَ بْنَ عُثْمَانَ، عَنْ أُمِّهِ، حُمَيْضَةَ بِنْتِ يَاسِرٍ عَنْ جَدَّتِهَا، يُسَيْرَةَ وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ قَالَتْ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ عَلَيْكُنَّ بِالتَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ وَالتَّقْدِيسِ وَاعْقِدْنَ بِالأَنَامِلِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولاَتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ وَلاَ تَغْفُلْنَ فَتَنْسَيْنَ الرَّحْمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هَانِئِ بْنِ عُثْمَانَ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ هَانِئِ بْنِ عُثْمَانَ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Ҳизом, Абд ибн Ҳумайд ва бошқа бир нечалари ривоят қилиб, дедилар: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди ва деди: Мен Ҳониъ ибн Усмондан эшитдим, у онаси Ҳумайса бинти Ёсирдан, у бувиси Юсайрадан — у муҳожир аёллардан эди — (ривоят қилди). (Юсайра) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Тасбеҳ (Субҳаналлаҳ), таҳлил (Ла илаҳа иллаллоҳ) ва тақдис (Аллаҳни поклаш)ни ўзингизга лозим тутинг ва (уларни) бармоқ бўғимлари билан сананг, зеро улар (қиёматда) сўралади ва сўзлатилади. Ғофил бўлманг, акс ҳолда раҳматни унутиб қўясиз,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Ҳониъ ибн Усмоннинг ҳадисидан биламиз; Муҳаммад ибн Робиа ҳам Ҳониъ ибн Усмондан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا غَزَا قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ عَضُدِي وَأَنْتَ نَصِيرِي وَبِكَ أُقَاتِلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَمَعْنَى قَوْلِهِ عَضُدِي ‏.‏ يَعْنِي عَوْنِي ‏.‏

Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, менга отам хабар берди, у ал-Мусанно ибн Саиддан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилиб) у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ғазотга (жангга) чиққанларида: «Аллаҳим, Сен менинг қувватим (суянчим)сен, Сен менинг ёрдамчимсен ва (фақат) Сен билан жанг қиламан,» дер эдилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Унинг «азудий (қувватим)» деган сўзининг маъноси — ёрдамчим (мададкорим) дегани.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، مُسْلِمُ بْنُ عَمْرٍو الْحَذَّاءُ الْمَدِينِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي حُمَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ خَيْرُ الدُّعَاءِ دُعَاءُ يَوْمِ عَرَفَةَ وَخَيْرُ مَا قُلْتُ أَنَا وَالنَّبِيُّونَ مِنْ قَبْلِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَحَمَّادُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ وَهُوَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ الأَنْصَارِيُّ الْمَدَنِيُّ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Абу Амр Муслим ибн Амр ал-Ҳаззо ал-Мадиний ривоят қилди, менга Абдуллоҳ ибн Нофиъ ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Абу Ҳумайддан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дуонинг энг яхшиси Арафа куни дуосидир; мен ва мендан олдинги пайғамбарлар айтган (сўзларнинг) энг яхшиси шу: Ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Ёлғиз Аллаҳдан ўзга ҳаққоний илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Ҳаммод ибн Абу Ҳумайд — у Муҳаммад ибн Абу Ҳумайддир, у Абу Иброҳим ал-Ансорий ал-Маданийдир; у ҳадис аҳли олдида қувватли эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ الْجَرَّاحِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْكِنْدِيِّ، عَنْ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُمَّ اجْعَلْ سَرِيرَتِي خَيْرًا مِنْ عَلاَنِيَتِي وَاجْعَلْ عَلاَنِيَتِي صَالِحَةً اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ صَالِحِ مَا تُؤْتِي النَّاسَ مِنَ الْمَالِ وَالأَهْلِ وَالْوَلَدِ غَيْرِ الضَّالِّ وَلاَ الْمُضِلِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Али ибн Абу Бакр ривоят қилди, у ал-Жарроҳ ибн аз-Заҳҳок ал-Киндийдан, у Абу Шайбадан, у Абдуллоҳ ибн Укаймдан, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга (шуни) ўргатиб дедилар: «Айт: Эй Аллаҳ, менинг сиримни ошкоримдан кўра яхшироқ қил ва ошкоримни солиҳ қил. Эй Аллаҳ, мен Сендан одамларга ато қиладиган мол, аҳл ва фарзанддан энг солиҳини, йўлдан озмаганини ва йўлдан оздирмаганини сўрайман.» (Термизий) деди: Бу ғариб ҳадис бўлиб, уни фақат шу йўл орқалигина биламиз ва унинг исноди қавий эмас.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُفْيَانَ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَعْدَانَ، أَخْبَرَنِي عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ الْجَرْمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي وَقَدْ وَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَقَبَضَ أَصَابِعَهُ وَبَسَطَ السَّبَّابَةَ وَهُوَ يَقُولُ ‏ "‏ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Уқба ибн Мукрам ривоят қилди, бизга Саид ибн Суфён ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Маъдон ривоят қилди, менга Осим ибн Кулайб ал-Жармий хабар берди, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб) деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига кирдим, у намоз ўқиётган эдилар ва чап қўлларини чап сонларига қўйган, ўнг қўлларини ўнг сонларига қўйган, бармоқларини юмган ва кўрсаткич бармоғини чўзган эдилар, ҳамда: «Эй қалбларни ўзгартирувчи, қалбимни Сенинг дининг узра собит қилгин,» деб айтаётган эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу шу йўлдан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَالِمٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، قَالَ قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ إِذَا اشْتَكَيْتَ فَضَعْ يَدَكَ حَيْثُ تَشْتَكِي وَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ أَعُوذُ بِعِزَّةِ اللَّهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ مِنْ وَجَعِي هَذَا ثُمَّ ارْفَعْ يَدَكَ ثُمَّ أَعِدْ ذَلِكَ وِتْرًا فَإِنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ حَدَّثَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَمُحَمَّدُ بْنُ سَالِمٍ هَذَا شَيْخٌ بَصْرِيٌّ ‏.‏

Бизга Абдулворис ибн Абдуссамад ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Солим ривоят қилди, бизга Собит ал-Буноний ривоят қилиб деди: Менга (Анас): «Эй Муҳаммад, оғриғинг тутса, қўлингни оғриган жойингга қўй ва: Бисмиллаҳ, мен шу оғриғимда топаётган нарсанинг ёмонлигидан Аллаҳнинг иззати ва қудрати билан паноҳ тилайман, деб айт, сўнг қўлингни кўтар, сўнг буни тоқ (маротаба) такрорла,» деди. Зеро Анас ибн Молик менга шуни ривоят қилиб айтдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга буни (шундай) ривоят қилиб берган эдилар. (Термизий) деди: Бу шу йўлдан ҳасан ғариб ҳадисдир ва бу Муҳаммад ибн Солим басралик шайхдир.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِيهَا أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ قُولِي اللَّهُمَّ هَذَا اسْتِقْبَالُ لَيْلِكَ وَإِدْبَارُ نَهَارِكَ وَأَصْوَاتُ دُعَاتِكَ وَحُضُورُ صَلَوَاتِكَ أَسْأَلُكَ أَنْ تَغْفِرَ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَحَفْصَةُ بِنْتُ أَبِي كَثِيرٍ لاَ نَعْرِفُهَا وَلاَ أَبَاهَا ‏.‏

Бизга Ҳусайн ибн Али ибн ал-Асвад ал-Бағдодий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Ишоқдан, у Ҳафса бинт Абу Касирдан, у отаси Абу Касирдан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга (шуни) ўргатиб дедилар: «Айт: Эй Аллаҳ, бу Сенинг кечангнинг келиши, кундузингнинг кетиши, Сенга даъват қилувчиларнинг овозлари ва Сенга (ўқиладиган) намозларнинг ҳозир бўлишидир; мен Сендан мени мағфират қилишингни сўрайман.» (Термизий) деди: Бу ғариб ҳадисдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Ҳафса бинт Абу Касирни ҳам, унинг отасини ҳам билмаймиз.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ الصُّدَائِيُّ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ الْوَلِيدِ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا قَالَ عَبْدٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ قَطُّ مُخْلِصًا إِلاَّ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ حَتَّى تُفْضِيَ إِلَى الْعَرْشِ مَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Ҳусайн ибн Али ибн Язид ас-Судоий ал-Бағдодий ривоят қилди, бизга ал-Валид ибн ал-Қосим ибн ал-Валид ал-Ҳамдоний ривоят қилди, у Язид ибн Кайсондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч бир банда ихлос билан Ла илаҳа иллаллаҳ деб айтмасинки, илло унга осмоннинг эшиклари очилади, токи у Аршга етиб боради, модомики у кабира (гуноҳ)лардан сақланган бўлса,» дедилар. (Термизий) деди: Бу шу йўлдан ҳасан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ مُنْكَرَاتِ الأَخْلاَقِ وَالأَعْمَالِ وَالأَهْوَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَعَمُّ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ هُوَ قُطْبَةُ بْنُ مَالِكٍ صَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Аҳмад ибн Башир ва Абу Усома ривоят қилди, улар Мисъардан, у Зиёд ибн Илақадан, у амакисидан (ривоят қилиб) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Аллаҳ, мен Сендан ёмон ахлоқлардан, (ёмон) амаллардан ва (ёмон) ҳавойи-нафслардан паноҳ тилайман,» деб айтар эдилар. (Термизий) деди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Зиёд ибн Илақанинг амакиси эса Қутба ибн Молик бўлиб, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا وَسُبْحَانَ اللَّهِ بُكْرَةً وَأَصِيلاً ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ الْقَائِلُ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ لَهَا فُتِحَتْ لَهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ مَا تَرَكْتُهُنَّ مُنْذُ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ هُوَ حَجَّاجُ بْنُ مَيْسَرَةَ الصَّوَّافُ وَيُكْنَى أَبَا الصَّلْتِ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Иброҳим ад-Даврақий ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга ал-Ҳажжож ибн Абу Усмон ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Авн ибн Абдуллоҳдан, у ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Бир пайт биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқиётган эдик, шунда қавмдан бир киши: «Аллоҳу акбару кабийрон вал-ҳамду лиллаҳи касийрон ва субҳаналлоҳи букратан ва асийлан (Аллаҳ энг буюкдир, жуда буюкдир; ҳамд Аллаҳга, жуда кўп; Аллаҳ пок, эртаю кеч),» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ана шу ва шуни айтувчи ким?» дедилар. Қавмдан бир киши: «Мен, эй Расулуллаҳ,» деди. У: «Мен ундан ҳайратга тушдим, унинг учун осмоннинг эшиклари очилди,» дедилар. Ибн Умар деди: Мен уларни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганимдан бери (айтишни) тарк этмадим. Абу Исо (Термизий) деди: Бу шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир. Ҳажжож ибн Абу Усмон эса Ҳажжож ибн Майсара ас-Саввоф бўлиб, у Абус-Салт деб куняланади ва ҳадис аҳли наздида сиқадир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَسْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَادَهُ أَوْ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ عَادَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْكَلاَمِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ ‏ "‏ مَا اصْطَفَى اللَّهُ لِمَلاَئِكَتِهِ سُبْحَانَ رَبِّي وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ رَبِّي وَبِحَمْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Иброҳим ад-Даврақий ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга ал-Журарйий хабар берди, у Абу Абдуллоҳ ал-Жасрийдан, у Абдуллоҳ ибн ас-Сомитдан, у Абу Зар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни йўқладилар, ёки Абу Зар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни йўқлади. Сўнг у: «Отам Сизга фидо бўлсин, эй Расулуллаҳ, қайси сўз Аллаҳ (азза ва жалла)га энг маҳбуброқдир?» деди. У: «Аллаҳ Ўз фаришталари учун танлаб олган: Субҳана Роббий ва биҳамдиҳи, субҳана Роббий ва биҳамдиҳи (Роббим покдир ва Унга ҳамд, Роббим покдир ва Унга ҳамд),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ أَبِي إِيَاسٍ، مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الدُّعَاءُ لاَ يُرَدُّ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَاذَا نَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ سَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ زَادَ يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا فَمَاذَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ سَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Ҳишом ар-Рифоий, Муҳаммад ибн Язид ал-Куфий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн ал-Ямон ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Зайд ал-Аммийдан, у Абу Иёс Муовия ибн Қуррадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Азон билан иқомат орасида (қилинган) дуо рад қилинмайди,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, унда биз нима деймиз?» дейишди. У: «Аллаҳдан дунё ва охиратда офият (соғлик-саломатлик) сўранглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан ҳадисдир. Яҳё ибн ал-Ямон бу ҳадисда мана бу сўзни зиёда қилган: Улар: «Унда биз нима деймиз?» дейишди. У: «Аллаҳдан дунё ва охиратда офият сўранглар,» дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، وَأَبُو أَحْمَدَ وَأَبُو نُعَيْمٍ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الدُّعَاءُ لاَ يُرَدُّ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ الْكُوفِيِّ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Вакииъ, Абдурраззоқ, Абу Аҳмад ва Абу Нуайм ривоят қилди, улар Суфёндан, у Зайд ал-Аммийдан, у Муовия ибн Қуррадан, у Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). У: «Азон билан иқомат орасида (қилинган) дуо рад қилинмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Шу тариқа Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний ҳам бу ҳадисни Буройд ибн Абу Марям ал-Куфийдан, у Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилган, ва бу саҳиҳроқдир.

وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَبَقَ الْمُفْرِدُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا الْمُفْرِدُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْمُسْتَهْتَرُونَ فِي ذِكْرِ اللَّهِ يَضَعُ الذِّكْرُ عَنْهُمْ أَثْقَالَهُمْ فَيَأْتُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خِفَافًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абу Курайб, Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди, бизга Абу Муовия хабар берди, у Умар ибн Рошиддан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Муфарридлар ўзиб кетишди,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, муфарридлар кимлар?» дейишди. У: «Аллаҳни зикр қилишга берилиб кетганлардир; зикр улардан юкларини соқит қилади, шунинг учун улар Қиёмат куни енгил ҳолда келадилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لأَنْ أَقُولَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Субҳаналлаҳ ва алҳамдулиллаҳ ва ла илаҳа иллаллаҳ валлоҳу акбар дейишим менга қуёш чиқиб турган барча нарсадан кўра маҳбуброқдир,» дедилар. (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ سَعْدَانَ الْقُبِّيِّ، عَنْ أَبِي مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مُدِلَّةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ثَلاَثَةٌ لاَ تُرَدُّ دَعْوَتُهُمُ الصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ وَالإِمَامُ الْعَادِلُ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ يَرْفَعُهَا اللَّهُ فَوْقَ الْغَمَامِ وَيَفْتَحُ لَهَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ وَيَقُولُ الرَّبُّ وَعِزَّتِي لأَنْصُرَنَّكَ وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَسَعْدَانُ الْقُبِّيُّ هُوَ سَعْدَانُ بْنُ بِشْرٍ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ عِيسَى بْنُ يُونُسَ وَأَبُو عَاصِمٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ كِبَارِ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَأَبُو مُجَاهِدٍ هُوَ سَعْدٌ الطَّائِيُّ وَأَبُو مُدِلَّةَ هُوَ مَوْلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ وَإِنَّمَا نَعْرِفُهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَيُرْوَى عَنْهُ هَذَا الْحَدِيثُ أَتَمَّ مِنْ هَذَا وَأَطْوَلَ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ривоят қилди, у Саъдон ал-Қуббийдан, у Абу Мужоҳиддан, у Абу Мудилладан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (киши)нинг дуоси рад қилинмайди: рўзадор ифтор қилгунига қадар, одил имом (раҳбар), ва мазлумнинг дуоси - Аллаҳ уни булутлар узра кўтаради ва унга осмоннинг эшикларини очади, ҳамда Робб: Иззатимга қасамки, ҳатто бир муддатдан кейин бўлса-да, Мен сенга албатта ёрдам бераман, дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан ҳадисдир. Саъдон ал-Қуббий эса Саъдон ибн Бишрдир. Ундан Исо ибн Юнус, Абу Осим ва ҳадис аҳлининг катталаридан бир нечтаси ривоят қилган. Абу Мужоҳид эса Саъд ат-Тоий, Абу Мудилла эса мўминлар онаси Оишанинг мавлосидир, биз уни фақат шу ҳадис билангина биламиз, ва ундан бу ҳадис бундан ҳам тўлиқроқ ва узунроқ ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اللَّهُمَّ انْفَعْنِي بِمَا عَلَّمْتَنِي وَعَلِّمْنِي مَا يَنْفَعُنِي وَزِدْنِي عِلْمًا الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ حَالِ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ривоят қилди, у Мусо ибн Убайдадан, у Муҳаммад ибн Собитдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Аллаҳ, менга ўргатган нарсанг билан менга манфаат етказ ва менга манфаат берадиган нарсани ўргат ҳамда илмимни зиёда қил; ҳар ҳолатда Аллаҳга ҳамд бўлсин ва мен Аллаҳдан дўзах аҳлининг ҳолатидан паноҳ тилайман,» дедилар. (Термизий) деди: Бу шу йўлдан ҳасан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَوْ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ لِلَّهِ مَلاَئِكَةً سَيَّاحِينَ فِي الأَرْضِ فَضْلاً عَنْ كُتَّابِ النَّاسِ فَإِذَا وَجَدُوا أَقْوَامًا يَذْكُرُونَ اللَّهَ تَنَادَوْا هَلُمُّوا إِلَى بُغْيَتِكُمْ فَيَجِيئُونَ فَيَحُفُّونَ بِهِمْ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا فَيَقُولُ اللَّهُ عَلَى أَىِّ شَيْءٍ تَرَكْتُمْ عِبَادِي يَصْنَعُونَ فَيَقُولُونَ تَرَكْنَاهُمْ يَحْمَدُونَكَ وَيُمَجِّدُونَكَ وَيَذْكُرُونَكَ ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ فَهَلْ رَأَوْنِي فَيَقُولُونَ لاَ ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ فَكَيْفَ لَوْ رَأَوْنِي قَالَ فَيَقُولُونَ لَوْ رَأَوْكَ لَكَانُوا أَشَدَّ تَحْمِيدًا وَأَشَدَّ تَمْجِيدًا وَأَشَدَّ لَكَ ذِكْرًا ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ وَأَىُّ شَيْءٍ يَطْلُبُونَ قَالَ فَيَقُولُونَ يَطْلُبُونَ الْجَنَّةَ ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ وَهَلْ رَأَوْهَا قَالَ فَيَقُولُونَ لاَ ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ فَكَيْفَ لَوْ رَأَوْهَا قَالَ فَيَقُولُونَ لَوْ رَأَوْهَا كَانُوا لَهَا أَشَدَّ طَلَبًا وَأَشَدَّ عَلَيْهَا حِرْصًا ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ يَتَعَوَّذُونَ قَالُوا يَتَعَوَّذُونَ مِنَ النَّارِ ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ وَهَلْ رَأَوْهَا فَيَقُولُونَ لاَ ‏.‏ فَيَقُولُ فَكَيْفَ لَوَ رَأَوْهَا فَيَقُولُونَ لَوْ رَأَوْهَا كَانُوا مِنْهَا أَشَدَّ هَرَبًا وَأَشَدَّ مِنْهَا خَوْفًا وَأَشَدَّ مِنْهَا تَعَوُّذًا ‏.‏ قَالَ فَيَقُولُ فَإِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ غَفَرْتُ لَهُمْ ‏.‏ فَيَقُولُونَ إِنَّ فِيهِمْ فُلاَنًا الْخَطَّاءَ لَمْ يُرِدْهُمْ إِنَّمَا جَاءَهُمْ لِحَاجَةٍ ‏.‏ فَيَقُولُ هُمُ الْقَوْمُ لاَ يَشْقَى لَهُمْ جَلِيسٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, ёки Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилди). Улар: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳнинг, одамларнинг (амалларини ёзувчи) котиблардан ташқари, ер юзида кезиб юрувчи фаришталари бордир. Улар Аллаҳни зикр қилаётган қавмларни топганларида бир-бирларини чақиришади: Келинглар, излаганингиз шудир! дейишади, сўнг улар келишади ва уларни дунё осмонига қадар ўраб олишади. Шунда Аллаҳ: Бандаларимни нима қилаётган ҳолда тарк этдингиз? дейди. Улар: Уларни Сенга ҳамд айтаётган, Сени улуғлаётган ва Сени зикр қилаётган ҳолда тарк этдик, дейишади. У деди: Шунда У: Улар Мени кўрдиларми? дейди. Улар: Йўқ, дейишади. У деди: Шунда У: Агар Мени кўрганларида қандай бўлар эди? дейди. У деди: Улар: Агар Сени кўрганларида, сира-да қаттиқроқ ҳамд айтар, қаттиқроқ улуғлар ва Сени қаттиқроқ зикр қилар эдилар, дейишади. У деди: Шунда У: Улар нима изламоқдалар? дейди. У деди: Улар: Жаннатни изламоқдалар, дейишади. У деди: Шунда У: Улар уни кўрдиларми? дейди. У деди: Улар: Йўқ, дейишади. У деди: Шунда У: Агар уни кўрганларида қандай бўлар эди? дейди. У деди: Улар: Агар уни кўрганларида, уни қаттиқроқ излар ва унга қаттиқроқ ҳарислик қилар эдилар, дейишади. У деди: Шунда У: Улар нимадан паноҳ тиламоқдалар? дейди. Улар: Дўзахдан паноҳ тиламоқдалар, дейишади. У деди: Шунда У: Улар уни кўрдиларми? дейди. Улар: Йўқ, дейишади. У: Агар уни кўрганларида қандай бўлар эди? дейди. Улар: Агар уни кўрганларида, ундан қаттиқроқ қочар, ундан қаттиқроқ қўрқар ва ундан қаттиқроқ паноҳ тилар эдилар, дейишади. У деди: Шунда У: Мен сизларни гувоҳ қиламанки, Мен уларни мағфират қилдим, дейди. Улар: Уларнинг орасида фалончи хатокор ҳам бор, у уларни (деб) қасд қилмаган, фақат бир ҳожат учунгина уларнинг олдига келган эди, дейишади. У: Улар шундай қавмдирки, улар билан ўтирган киши бахтсиз бўлмайди, дейди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ الْغَازِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَكْثِرْ مِنْ قَوْلِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ فَإِنَّهَا كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَكْحُولٌ فَمَنْ قَالَ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ وَلاَ مَنْجَا مِنَ اللَّهِ إِلاَّ إِلَيْهِ ‏.‏ كَشَفَ عَنْهُ سَبْعِينَ بَابًا مِنَ الضُّرِّ أَدْنَاهُنَّ الْفَقْرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ ‏.‏ مَكْحُولٌ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Холид ал-Аҳмар ривоят қилди, у Ҳишом ибн ал-Ғоздан, у Макҳулдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллаҳдан ўзга ғайрат ва қувват йўқ) дейишни кўпайтир, зеро у Жаннат хазиналаридан бир хазинадир,» дедилар. Макҳул деди: Ким: Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ ва ла манжа миналлоҳи илла илайҳ (Аллаҳнинг ўзидан бошқа Ундан нажот йўқ), деса, ундан зарарнинг етмиш эшиги кўтарилади, уларнинг энг қуйиси фақирликдир. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадиснинг исноди муттасил эмас. Макҳул Абу Ҳурайрадан (ҳадис) эшитмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لأُمَّتِي وَهِيَ نَائِلَةٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ مَنْ مَاتَ مِنْهُمْ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар бир пайгамбарнинг ижобат бўладиган бир дуоси бордир, ва мен ўз дуоимни умматим учун шафоат (қилиб) яшириб қўйдим; у, иншааллоҳ, улардан Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда вафот этганларга етади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي وَأَنَا مَعَهُ حِينَ يَذْكُرُنِي فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلإٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلإٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ وَإِنِ اقْتَرَبَ إِلَىَّ شِبْرًا اقْتَرَبْتُ مِنْهُ ذِرَاعًا وَإِنِ اقْتَرَبَ إِلَىَّ ذِرَاعًا اقْتَرَبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا وَإِنْ أَتَانِي يَمْشِي أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنِ الأَعْمَشِ فِي تَفْسِيرِ هَذَا الْحَدِيثِ مَنْ تَقَرَّبَ مِنِّي شِبْرًا تَقَرَّبْتُ مِنْهُ ذِرَاعًا يَعْنِي بِالْمَغْفِرَةِ وَالرَّحْمَةِ وَهَكَذَا فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ قَالُوا إِنَّمَا مَعْنَاهُ يَقُولُ إِذَا تَقَرَّبَ إِلَىَّ الْعَبْدُ بِطَاعَتِي وَمَا أَمَرْتُ أُسْرِعُ إِلَيْهِ بِمَغْفِرَتِي وَرَحْمَتِي ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ قَالَ فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏:‏ ‏(‏ فاذكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ‏)‏ قَالَ اذْكُرُونِي بِطَاعَتِي أَذْكُرْكُمْ بِمَغْفِرَتِي ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى وَعَمْرُو بْنُ هَاشِمٍ الرَّمْلِيُّ عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ بِهَذَا ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга ибн Нумайр ва Абу Муовия ривоят қилди, улар ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ (азза ва жалла) шундай дейди: Мен бандамнинг Мен ҳақимдаги гумонида бўламан ва у Мени зикр қилганида Мен у билан биргаман. Агар у Мени ўз ичида зикр қилса, Мен ҳам уни Ўз ичимда зикр қиламан; агар у Мени бир жамоада зикр қилса, Мен уни улардан яхшироқ жамоада зикр қиламан. Агар у Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак яқинлашаман; агар у Менга бир тирсак яқинлашса, Мен унга бир қулоч яқинлашаман; агар у Менга юриб келса, Мен унга югуриб бораман,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Ал-Аъмашдан бу ҳадиснинг тафсирида (шундай) ривоят қилинади: Ким Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак яқинлашаман, яъни мағфират ва раҳмат билан. Шу тариқа илм аҳлининг баъзилари ҳам бу ҳадисни тафсир қилганлар. Улар: Унинг маъноси шудирки, У: Банда Менга тоатим ва буюрган нарсам билан яқинлашса, Мен унга мағфиратим ва раҳматим билан шошиламан, дейди, дейишган. Саид ибн Жубайдан ривоят қилинишича, у: «Фазкуруний азкуркум (Бас, Мени эсланглар, Мен ҳам сизларни эслайман)» (Бақара сураси, 152) ояти ҳақида: Мени тоатим билан эсланглар, Мен сизларни мағфиратим билан эслайман, деган. Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: Бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ва Амр ибн Ҳошим ар-Рамлий ривоят қилди, у ибн Лаҳиадан, у Ато ибн Ясордан, у Саид ибн Жубайдан шуни (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَاسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жаҳаннам азобидан Аллаҳдан паноҳ тиланглар, қабр азобидан Аллаҳдан паноҳ тиланглар, Масиҳ Дажжол фитнасидан Аллаҳдан паноҳ тиланглар ва ҳаёт ҳамда мамот фитнасидан Аллаҳдан паноҳ тиланглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُمْسِي ثَلاَثَ مَرَّاتٍ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ لَمْ يَضُرَّهُ حُمَةٌ تِلْكَ اللَّيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُهَيْلٌ فَكَانَ أَهْلُنَا تَعَلَّمُوهَا فَكَانُوا يَقُولُونَهَا كُلَّ لَيْلَةٍ فَلُدِغَتْ جَارِيَةٌ مِنْهُمْ فَلَمْ تَجِدْ لَهَا وَجَعًا ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُهَيْلٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун хабар берди, бизга Ҳишом ибн Ҳассон хабар берди, Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким оқшом кирганда уч марта: «Аллаҳнинг Яратганларининг ёмонлигидан Унинг мукаммал калималари билан паноҳ тилайман,» деса, ўша кечада унга заҳарли (жонзот) чақиши зарар етказмайди,» дедилар. Суҳайл деди: «Бизнинг аҳли оиламиз буни ўрганиб олдилар ва ҳар кеча айтиб юрдилар. Улардан бир чўрини (заҳарли жонзот) чақди, аммо у ҳеч қандай оғриқ сезмади.» Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадисни Молик ибн Анас ҳам Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Ва Убайдуллоҳ ибн Умар ҳамда бир нечталари бу ҳадисни Суҳайлдан ривоят қилдилар, аммо унда «Абу Ҳурайрадан» деб зикр қилмадилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو فَضَالَةَ الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ دُعَاءٌ حَفِظْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ أَدَعُهُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أُعَظِّمُ شُكْرَكَ وَأُكْثِرُ ذِكْرَكَ وَأَتَّبِعُ نَصِيحَتَكَ وَأَحْفَظُ وَصِيَّتَكَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Вакииъ хабар берди, бизга Абу Фазола ал-Фараж ибн Фазола хабар берди, Абу Саид ал-Мақбирийдан, Абу Ҳурайра деди: «Бир дуо борки, мен уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ёдлаб олганман ва уни тарк этмайман: «Аллоҳумма, мени шукрингни улуғловчи, зикрингни кўпайтирувчи, насиҳатингга эргашувчи ва васиятингни сақловчи (банда) қилгин,» (деб айтаман).» Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ يَدْعُو اللَّهَ بِدُعَاءٍ إِلاَّ اسْتُجِيبَ لَهُ فَإِمَّا أَنْ يُعَجَّلَ لَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِمَّا أَنْ يُدَّخَرَ لَهُ فِي الآخِرَةِ وَإِمَّا أَنْ يُكَفَّرَ عَنْهُ مِنْ ذُنُوبِهِ بِقَدْرِ مَا دَعَا مَا لَمْ يَدْعُ بِإِثْمٍ أَوْ قَطِيعَةِ رَحِمٍ أَوْ يَسْتَعْجِلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَسْتَعْجِلُ قَالَ ‏"‏ يَقُولُ دَعَوْتُ رَبِّي فَمَا اسْتَجَابَ لِي ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абу Муовия хабар берди, бизга ал-Лайс — у Ибн Абу Сулаймдир — хабар берди, Зиёддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч бир киши йўқки, Аллаҳга бир дуо билан илтижо қилса-ю, унга ижобат қилинмаса — ё унга (талаби) дунёда тезроқ берилур, ё у учун охиратда сақланур, ёки қилган дуоси миқдорича гуноҳларидан кечирилади; агар у гуноҳ ёки қариндошлик алоқасини узиш (дуосини) қилмаса ёхуд шошилмаса,» дедилар. Улар: «Ё Расулаллоҳ, қандай шошилади?» дедилар. У: «(Банда): «Мен Роббимга дуо қилдим, аммо У менга ижобат қилмади,» дейди,» дедилар. Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يَبْدُوَ إِبْطُهُ يَسْأَلُ اللَّهَ مَسْأَلَةً إِلاَّ آتَاهَا إِيَّاهُ مَا لَمْ يَعْجَلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ عَجَلَتُهُ قَالَ ‏"‏ يَقُولُ قَدْ سَأَلْتُ وَسَأَلْتُ وَلَمْ أُعْطَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ مَوْلَى ابْنِ أَزْهَرَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ يَقُولُ دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ривоят қилди, бизга Яъло ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Убайдуллоҳ хабар берди, отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч бир банда йўқки, қўлтиғи кўринадиган даражада қўлларини кўтариб, Аллаҳдан бирор нарсани сўраса-ю, агар шошилмаса, Аллаҳ унга уни бермаса,» дедилар. Улар: «Ё Расулаллоҳ, унинг шошилиши қандай бўлади?» дедилар. У: «(Банда): «Сўрадим ва сўрадим, аммо менга ҳеч нарса берилмади,» дейди,» дедилар. Бу ҳадисни Зуҳрий ҳам Ибн Азҳарнинг озод қилинган қули Абу Убайддан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб: «Сизлардан бирингизга, агар шошилмаса, ижобат қилинади; (шошилувчи банда): «Дуо қилдим, аммо менга ижобат қилинмади,» дейди,» деган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَاسِعٍ، عَنْ سُمَيْرِ بْنِ نَهَارٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ حُسْنَ الظَّنِّ بِاللَّهِ مِنْ حُسْنِ عِبَادَةِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абу Довуд хабар берди, бизга Садақа ибн Мусо хабар берди, бизга Муҳаммад ибн Восиъ хабар берди, Сумайр ибн Наҳор ал-Абдийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳга ҳусни занн (яхши гумон) қилиш Аллаҳга гўзал ибодат қилишдандир,» дедилар. Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لِيَنْظُرَنَّ أَحَدُكُمْ مَا الَّذِي يَتَمَنَّى فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي مَا يُكْتَبُ لَهُ مِنْ أُمْنِيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Амр ибн Авн хабар берди, бизга Абу Авона хабар берди, Умар ибн Абу Саламадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз нимани орзу қилаётганига албатта қараб олсин, чунки у орзусидан ўзига нима ёзилишини билмайди,» дедилар. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا جَابِرُ بْنُ نُوحٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو فَيَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ مَتِّعْنِي بِسَمْعِي وَبَصَرِي وَاجْعَلْهُمَا الْوَارِثَ مِنِّي وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ يَظْلِمُنِي وَخُذْ مِنْهُ بِثَأْرِي ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Жобир ибн Нуҳ хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Амр хабар берди, Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дуо қилар ва шундай дердилар: «Аллоҳумма, мени эшитишим ва кўришим билан баҳраманд қилгин, уларни мендан (кейин ҳам) қолувчи (соғлом) қилгин, менга зулм қилганга қарши менга ёрдам бергин ва ундан мен учун ўч олгин.» Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ الأَشْعَثِ السِّجْزِيُّ حَدَّثَنَا قَطَنٌ الْبَصْرِيُّ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لِيَسْأَلْ أَحَدُكُمْ رَبَّهُ حَاجَتَهُ كُلَّهَا حَتَّى يَسْأَلَ شِسْعَ نَعْلِهِ إِذَا انْقَطَعَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Бизга Абу Довуд Сулаймон ибн ал-Ашъас ас-Сижзий ривоят қилди, бизга Қатан ал-Басрий ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Сулаймон хабар берди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз Роббидан ўзининг барча ҳожатини сўрасин, ҳатто кавушининг ипи узилганда уни ҳам сўрасин,» дедилар. Бу ҳадис ғарибдир. Бир нечталари бу ҳадисни Жаъфар ибн Сулаймондан, у Собит ал-Бунонийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган ва унда «Анасдан» деб зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لِيَسْأَلْ أَحَدُكُمْ رَبَّهُ حَاجَتَهُ حَتَّى يَسْأَلَهُ الْمِلْحَ وَحَتَّى يَسْأَلَهُ شِسْعَ نَعْلِهِ إِذَا انْقَطَعَ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ قَطَنٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ ‏.‏

Бизга Солиҳ ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Сулаймон хабар берди, Собит ал-Бунонийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз Роббидан ўзининг ҳожатини сўрасин, ҳатто ундан тузни ҳам сўрасин ва кавушининг ипи узилганда уни ҳам сўрасин,» дедилар. Бу (ривоят) Қатаннинг Жаъфар ибн Сулаймондан (қилган) ривоятидан саҳиҳроқдир.