حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَا رَأَيْتُ مِنْ ذِي لِمَّةٍ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ شَعْرٌ يَضْرِبُ مَنْكِبَيْهِ بَعِيدٌ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَمْ يَكُنْ بِالْقَصِيرِ وَلاَ بِالطَّوِيلِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у ал-Бародан (ривоят қилдики), у деди: «Мен қизил ҳулла (кийим) ичида сочи елкасига тушган кишилардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кўра чиройлироқини кўрмадим. У зотнинг сочи елкаларига тушар эди, елкалари ораси кенг эди, на паст, на узун бўй эдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ أَكَانَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ السَّيْفِ قَالَ لاَ مِثْلَ الْقَمَرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у Абу Ишоқдан (ривоят қилдики), у деди: бир киши ал-Бародан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юзлари қиличга ўхшар эдими?» деб сўради. У: «Йўқ, ойга (ўхшар эди),» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ شَثْنَ الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ ضَخْمَ الرَّأْسِ ضَخْمَ الْكَرَادِيسِ طَوِيلَ الْمَسْرُبَةِ إِذَا مَشَى تَكَفَّأَ تَكَفُّؤًا كَأَنَّمَا انْحَطَّ مِنْ صَبَبٍ لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга ал-Масъудий ривоят қилди, у Усмон ибн Муслим ибн Ҳурмуздан, у Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) на узун, на паст бўй эдилар, кафт ва оёқлари йўғон, бошлари катта, суяклари йирик, кўкракларидан киндигигача бўлган (майин тукли) чизиғи узун эди. Юрганларида гўё пастликдан тушаётгандек қаттиқ (дадил) қадам ташлар эдилар. Мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у зотга ўхшашини кўрмадим.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга отам ал-Масъудийдан шу иснод билан шунга ўхшаш (ривоят) қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي حَلِيمَةَ مِنْ قَصْرِ الأَحْنَفِ وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، مَوْلَى غُفْرَةَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، مِنْ وَلَدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَ كَانَ عَلِيٌّ رضى الله عنه إِذَا وَصَفَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمْ يَكُنْ بِالطَّوِيلِ الْمُمَغَّطِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ الْمُتَرَدِّدِ وَكَانَ رَبْعَةً مِنَ الْقَوْمِ وَلَمْ يَكُنْ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ وَلاَ بِالسَّبِطِ كَانَ جَعْدًا رَجِلاً وَلَمْ يَكُنْ بِالْمُطَهَّمِ وَلاَ بِالْمُكَلْثَمِ وَكَانَ فِي الْوَجْهِ تَدْوِيرٌ أَبْيَضُ مُشْرَبٌ أَدْعَجُ الْعَيْنَيْنِ أَهْدَبُ الأَشْفَارِ جَلِيلُ الْمُشَاشِ وَالْكَتِدِ أَجْرَدُ ذُو مَسْرُبَةٍ شَثْنُ الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ إِذَا مَشَى تَقَلَّعَ كَأَنَّمَا يَمْشِي فِي صَبَبٍ وَإِذَا الْتَفَتَ الْتَفَتَ مَعًا بَيْنَ كَتِفَيْهِ خَاتَمُ النُّبُوَّةِ وَهُوَ خَاتَمُ النَّبِيِّينَ أَجْوَدُ النَّاسِ كَفًّا وَأَشْرَحُهُمْ صَدْرًا وَأَصْدَقُ النَّاسِ لَهْجَةً وَأَلْيَنُهُمْ عَرِيكَةً وَأَكْرَمُهُمْ عِشْرَةً مَنْ رَآهُ بَدِيهَةً هَابَهُ وَمَنْ خَالَطَهُ مَعْرِفَةً أَحَبَّهُ يَقُولُ نَاعِتُهُ لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ . قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ سَمِعْتُ الأَصْمَعِيَّ يَقُولُ فِي تَفْسِيرِهِ صِفَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْمُمَغَّطِ الذَّاهِبُ طُولاً . وَسَمِعْتُ أَعْرَابِيًّا يَقُولُ تَمَغَّطَ فِي نَشَّابَةٍ أَىْ مَدَّهَا مَدًّا شَدِيدًا . وَأَمَّا الْمُتَرَدِّدُ فَالدَّاخِلُ بَعْضُهُ فِي بَعْضٍ قِصَرًا وَأَمَّا الْقَطَطُ فَالشَّدِيدُ الْجُعُودَةِ وَالرَّجِلُ الَّذِي فِي شَعَرِهِ حُجُونَةٌ قَلِيلاً وَأَمَّا الْمُطَهَّمُ فَالْبَادِنُ الْكَثِيرُ اللَّحْمِ وَأَمَّا الْمُكَلْثَمُ فَالْمُدَوَّرُ الْوَجْهِ . وَأَمَّا الْمُشْرَبُ فَهُوَ الَّذِي فِي بَيَاضِهِ حُمْرَةٌ وَالأَدْعَجُ الشَّدِيدُ سَوَادِ الْعَيْنِ وَالأَهْدَبُ الطَّوِيلُ الأَشْفَارِ وَالْكَتِدُ مُجْتَمَعُ الْكَتِفَيْنِ وَهُوَ الْكَاهِلُ وَالْمَسْرُبَةُ هُوَ الشَّعْرُ الدَّقِيقُ الَّذِي هُوَ كَأَنَّهُ قَضِيبٌ مِنَ الصَّدْرِ إِلَى السُّرَّةِ . وَالشَّثْنُ الْغَلِيظُ الأَصَابِعِ مِنَ الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ وَالتَّقَلُّعُ أَنْ يَمْشِيَ بِقُوَّةٍ وَالصَّبَبُ الْحُدُورُ يَقُولُ انْحَدَرْنَا فِي صَبُوبٍ وَصَبَبٍ وَقَوْلُهُ جَلِيلُ الْمُشَاشِ يُرِيدُ رُءُوسَ الْمَنَاكِبِ وَالْعَشِيرَةُ الصُّحْبَةُ وَالْعَشِيرُ الصَّاحِبُ وَالْبَدِيهَةُ الْمُفَاجَأَةُ يُقَالَ بَدَهْتُهُ بِأَمْرٍ أَىْ فَجَأْتُهُ .
Бизга Абу Жаъфар Муҳаммад ибн ал-Ҳусайн ибн Абу Ҳалима — Қаср ал-Аҳнафдан — ва Аҳмад ибн Абда ад-Даббий ва Али ибн Ҳужр — маъно бир хил — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, у деди: бизга Ғуфранинг озод қилинган қули Умар ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, у деди: менга Али ибн Абу Толибнинг фарзандларидан бўлган Иброҳим ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Али (розияллаҳу анҳу) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни васф қилганларида дерди: «У зот ҳаддан ташқари узун ҳам, ҳаддан ташқари паст ҳам эмас, қавм орасида ўрта бўйли эдилар. Сочлари на қаттиқ жингалак, на тап-текис эмас, балки бироз жингалак эди. У зот семиз гўштли ҳам, юзи юмалоқ-тўла ҳам эмас эди. Юзларида бироз юмалоқлик бор эди, оқи қизилга мойил, кўзлари қоп-қора, киприклари узун, елка ва курак суяклари йирик, баданида ортиқча тук йўқ, (фақат) кўкракдан киндигигача майин тукли чизиғи бор, кафт ва оёқлари йўғон эди. Юрганларида гўё пастликдан тушаётгандек қаттиқ қадам ташлар эдилар, қараган вақтларида бутун (баданлари) билан ўгирилар эдилар. Елкалари орасида набийлик муҳри бор эди, ва у зот набийларнинг охири (Хотам ун-набиййин) эдилар. Одамларнинг энг сахийи, энг кенг кўнгиллиси, энг ростгўйи, табиати энг юмшоғи, муомаласи энг карами эдилар. Ким у зотни биринчи марта кўрса ҳаяжонга (ҳурмат-қўрқувга) тушар, ким у зот билан яқин таниш бўлса севиб қолар эди. У зотни васф қилган киши: «Мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у зотга ўхшашини кўрмадим,» дерди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, исноди муттасил (узлуксиз) эмас. Абу Жаъфар деди: мен ал-Асмаъийнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг васфини изоҳлаб айтганини эшитдим: «ал-мумағғат» — бўйи ҳаддан ошиб узун бўлган (киши) демакдир. Ва мен бир аъробийнинг: «Ўқни жуда қаттиқ тортди» деган маънода «тамағғата» деганини эшитдим. «ал-мутараддид» эса — қисқалиги туфайли аъзолари бир-бирига кириб қолган (паст бўйли киши) демакдир. «ал-қатат» — қаттиқ жингалак демакдир, «ар-ражил» эса сочида озгина эгрилик (жингалаклик) бўлган кишидир. «ал-мутаҳҳам» — семиз, кўп гўштли (киши) демакдир. «ал-мукалсам» — юзи юмалоқ (киши) демакдир. «ал-мушраб» эса оқлигида қизиллик бўлган (киши) демакдир. «ал-адъаж» — кўзининг қораси жуда қора бўлган, «ал-аҳдаб» — киприклари узун бўлган (киши)дир. «ал-катад» — икки елканинг бириккан жойи, яъни курак устидир. «ал-масруба» — гўё ингичка таёқдек кўкракдан киндиккача бўлган майин тукдир. «аш-шасн» — кафт ва оёқлардаги бармоқларнинг йўғонлигидир. «ат-тақаллуъ» — куч билан (дадил) юришдир. «ас-сабаб» — пастлик (қиялик)дир, киши: «Биз қияликдан пастга тушдик,» дейди. У зотнинг «жалил ул-мушош» (деган таърифи) — елкаларнинг бошлари (йўғон) эканини билдиради. «ал-ашира» — ҳамроҳликдир, «ал-ашир» — ҳамроҳдир. «ал-бадиҳа» — тўсатдан (учрашув)дир, «мен уни бирор иш билан тўсатдан ушладим» деган маънода «бадаҳтуҳу би-амрин» дейилади.