باب مَا جَاءَ فِي الْوُقُوفِ بِعَرَفَاتٍ وَالدُّعَاءِ بِهَا
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ شَيْبَانَ، قَالَ أَتَانَا ابْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ وَنَحْنُ وُقُوفٌ بِالْمَوْقِفِ مَكَانًا يُبَاعِدُهُ عَمْرٌو - فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكُمْ يَقُولُ " كُونُوا عَلَى مَشَاعِرِكُمْ فَإِنَّكُمْ عَلَى إِرْثٍ مِنْ إِرْثِ إِبْرَاهِيمَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَالشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ . وَابْنُ مِرْبَعٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ وَإِنَّمَا يُعْرَفُ لَهُ هَذَا الْحَدِيثُ الْوَاحِدُ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Амр ибн Абдуллаҳ ибн Сафвондан, у Язид ибн Шайбондан (ривоят қилдики), у деди: «Биз мавқифда (Арафотда) турган пайтимизда Ибн Мирбаъ ал-Ансорий олдимизга келди» — Амр (Абдуллаҳ) бу жойни узоқроқ деб ишора қилди — «ва у деди: «Мен сизларнинг олдингизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг элчисиман; у: «Ўз (ҳаж) ибодатгоҳларингизда бўлинглар, чунки сизлар Иброҳим меросидан бир мерос устидасиз,» дейдилар».» (Термизий) деди: бу бобда Али, Оиша, Жубайр ибн Мутъим ва Шарид ибн Сувайд ас-Сақафийдан (ҳам ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Мирбаъ ал-Ансорийнинг ҳадиси ҳасандир; биз уни фақат Ибн Уяйнанинг Амр ибн Динордан ривоятидан биламиз. Ибн Мирбаънинг исми Язид ибн Мирбаъ ал-Ансорийдир ва ундан фақат шу битта ҳадисгина маълумдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ قُرَيْشٌ وَمَنْ كَانَ عَلَى دِينِهَا وَهُمُ الْحُمْسُ يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ يَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ . وَكَانَ مَنْ سِوَاهُمْ يَقِفُونَ بِعَرَفَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ كَانُوا لاَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْحَرَمِ وَعَرَفَةُ خَارِجٌ مِنَ الْحَرَمِ وَأَهْلُ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَيَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ يَعْنِي سُكَّانَ اللَّهِ وَمَنْ سِوَى أَهْلِ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِعَرَفَاتٍ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ) . وَالْحُمْسُ هُمْ أَهْلُ الْحَرَمِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний ал-Басрий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ат-Туфовий ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Қурайшликлар ва уларнинг динида бўлганлар — улар «Ҳумс» эди — Муздалифада туриб: «Биз Аллаҳнинг аҳлларимиз,» дердилар. Улардан бошқалар эса Арафада турардилар. Шунда Аллаҳ таоло: «Сўнгра одамлар оқиб чиққан жойдан оқиб чиқинглар,» (оятини) нозил қилди (Бақара сураси, 199).» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Термизий) деди: бу ҳадиснинг маъноси шуки, Макка аҳли Ҳарамдан чиқмас эдилар, Арафа эса Ҳарамдан ташқарида; шунинг учун Макка аҳли Муздалифада туриб: «Биз Аллаҳнинг аҳлларимиз,» яъни «Аллаҳнинг маконида яшовчилармиз,» дердилар. Макка аҳлидан бошқалар эса Арафотда турардилар. Шунда Аллаҳ таоло: «Сўнгра одамлар оқиб чиққан жойдан оқиб чиқинглар,» (оятини) нозил қилди (Бақара сураси, 199). «Ҳумс» эса Ҳарам аҳли (Маккаликлар)дир.