حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يَمْشُونَ إِذْ أَصَابَهُمْ مَطَرٌ، فَأَوَوْا إِلَى غَارٍ، فَانْطَبَقَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ إِنَّهُ وَاللَّهِ يَا هَؤُلاَءِ لاَ يُنْجِيكُمْ إِلاَّ الصِّدْقُ، فَلْيَدْعُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْكُمْ بِمَا يَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ صَدَقَ فِيهِ. فَقَالَ وَاحِدٌ مِنْهُمُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي أَجِيرٌ عَمِلَ لِي عَلَى فَرَقٍ مِنْ أَرُزٍّ، فَذَهَبَ وَتَرَكَهُ، وَأَنِّي عَمَدْتُ إِلَى ذَلِكَ الْفَرَقِ فَزَرَعْتُهُ، فَصَارَ مِنْ أَمْرِهِ أَنِّي اشْتَرَيْتُ مِنْهُ بَقَرًا، وَأَنَّهُ أَتَانِي يَطْلُبُ أَجْرَهُ فَقُلْتُ اعْمِدْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ. فَسُقْهَا، فَقَالَ لِي إِنَّمَا لِي عِنْدَكَ فَرَقٌ مِنْ أَرُزٍّ. فَقُلْتُ لَهُ اعْمِدْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ فَإِنَّهَا مِنْ ذَلِكَ الْفَرَقِ، فَسَاقَهَا، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ، فَفَرِّجْ عَنَّا. فَانْسَاحَتْ عَنْهُمُ الصَّخْرَةُ. فَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، فَكُنْتُ آتِيهِمَا كُلَّ لَيْلَةٍ بِلَبَنِ غَنَمٍ لِي، فَأَبْطَأْتُ عَلَيْهِمَا لَيْلَةً فَجِئْتُ وَقَدْ رَقَدَا وَأَهْلِي وَعِيَالِي يَتَضَاغَوْنَ مِنَ الْجُوعِ، فَكُنْتُ لاَ أَسْقِيهِمْ حَتَّى يَشْرَبَ أَبَوَاىَ، فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُمَا، وَكَرِهْتُ أَنْ أَدَعَهُمَا، فَيَسْتَكِنَّا لِشَرْبَتِهِمَا، فَلَمْ أَزَلْ أَنْتَظِرُ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ، فَفَرِّجْ عَنَّا. فَانْسَاحَتْ عَنْهُمُ الصَّخْرَةُ، حَتَّى نَظَرُوا إِلَى السَّمَاءِ. فَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي ابْنَةُ عَمٍّ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ، وَأَنِّي رَاوَدْتُهَا عَنْ نَفْسِهَا فَأَبَتْ إِلاَّ أَنْ آتِيَهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَطَلَبْتُهَا حَتَّى قَدَرْتُ، فَأَتَيْتُهَا بِهَا فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهَا، فَأَمْكَنَتْنِي مِنْ نَفْسِهَا، فَلَمَّا قَعَدْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا، فَقَالَتِ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَفُضَّ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ. فَقُمْتُ وَتَرَكْتُ الْمِائَةَ دِينَارٍ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ فَفَرِّجْ عَنَّا. فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَخَرَجُوا ".
Исмоил ибн Халил бизга айтди, Али ибн Мусъҳир бизга хабар берди, Убайдуллаҳ ибн Умардан, Нофиъдан, Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Сизлардан олдингилардан уч киши юриб кетаётганида, уларга ёмғир тушди ва улар бир ғорга паноҳ олдилар; (ғор эшиги) уларга ёпилиб қолди. Улар бир-бирига: ‹Аллаҳга қасамки, эй (мана бу кишилар), сизларни фақат ростгўйлик қутқаради; бас, ҳар бирингиз ўзи рост (содиқ) бўлганини билган (амали) билан дуо қилсин›, дедилар. Улардан бири: ‹Аллаҳим, агар Сен билсанг, менинг бир ёлланма ишчим бир фарқ (ўлчам) гуручга менга ишлаган эди; у (ҳақини олмай) кетди ва уни (фарқни) қолдирди. Мен ўша фарқни (экишга) қасдлаб, уни экдим; унинг (ҳосил)идан бир неча сигир сотиб олдим. Сўнг у менга иш ҳақини сўраб келди, мен: ‹Ўша сигирларга бор, уларни ҳайда›, дедим. У: ‹Менинг сенда фақат бир фарқ гуруч (ҳақим) бор›, деди. Мен: ‹Ўша сигирларга бор, чунки улар ўша фарқдандир›, дедим, у уларни ҳайдаб кетди. Агар Сен менинг буни Сендан қўрқишимдан қилганимни билсанг, биздан (мушкулни) очгин›, деди. Шунда қоя улардан бир оз сурилди. Иккинчиси: ‹Аллаҳим, агар Сен билсанг, менинг икки кекса, қари ота-онам бор эди; мен уларга ҳар кеча ўз қўйларимнинг сутини келтирар эдим. Бир кеча уларга кеч қолдим, келсам, улар ухлаб қолган, аҳл-оилам ва бола-чақам очликдан (йиғлаб) ҳайқирар эди. Мен ота-онам ичмагунча уларни (бола-чақани) суғормас эдим; уларни (ота-онами) уйғотишни ёқтирмадим, уларни (сутсиз) қолдиришни ҳам ёқтирмадим — улар (сут) ичими учун (болачақанинг) ожиз (йиғисига) дуч келмасинлар деб. Мен тонг отгунча пойлаб туравердим. Агар Сен менинг буни Сендан қўрқишимдан қилганимни билсанг, биздан (мушкулни) очгин›, деди. Шунда қоя улардан (яна) сурилди, ҳатто улар осмонни кўрдилар. Учинчиси: ‹Аллаҳим, агар Сен билсанг, менинг бир аммиқизим бор эди — одамларнинг менга энг севимлиси; мен ундан (ўзини) (нафсига) талаб қилдим, у фақат менга юз динор келтиришим шарти билан (рози бўлди). Мен (уни) излаб, (юз динорга) қодир бўлганимда, унга келтирдим ва унга топширдим; у ўзини менга тутди (рози бўлди). Мен унинг икки оёғи орасида ўтирганимда, у: ‹Аллаҳдан қўрқ, муҳрни (бокираликни) фақат ҳаққи билан очгин (бузма)›, деди. Мен турдим ва юз динорни (унга) қолдирдим. Агар Сен менинг буни Сендан қўрқишимдан қилганимни билсанг, биздан (мушкулни) очгин›, деди. Шунда Аллаҳ улардан (мушкулни) очди, улар чиқдилар».