حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّهُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَسْأَلَهُ هَيْبَةً لَهُ، حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعْتُ وَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ ـ قَالَ ـ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَ�� عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ. قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ. قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَاسْأَلْنِي، فَإِنْ كَانَ لِي عِلْمٌ خَبَّرْتُكَ بِهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَتَأَمَّرُهُ إِذْ قَالَتِ امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا ـ قَالَ ـ فَقُلْتُ لَهَا مَالَكِ وَلِمَا هَا هُنَا فِيمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ. فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ، وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ. فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ مَكَانَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقَالَ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ. فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ. فَقُلْتُ. تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا حُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا. فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ، حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ. فَأَخَذَتْنِي وَاللَّهِ أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ، فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا، وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ، وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ، وَنَحْنُ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ، ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا، فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ، فَإِذَا صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ فَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ. فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ بَلْ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ. اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ. فَقُلْتُ رَغَمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ. فَأَخَذْتُ ثَوْبِيَ فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يَرْقَى عَلَيْهَا بِعَجَلَةٍ، وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ لَهُ قُلْ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ. فَأَذِنَ لِي ـ قَالَ عُمَرُ ـ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ، فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَصْبُوبًا، وَعِنْدَ رَأْسِهِ أَهَبٌ مُعَلَّقَةٌ فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِهِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ " مَا يُبْكِيكَ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ. فَقَالَ " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمُ الدُّنْيَا وَلَنَا الآخِرَةُ ".
Абдулазиз ибн Абдуллаҳ, Сулаймон ибн Билолдан, у Яҳёдан, у Убайд ибн Ҳунайндан ривоят қилади: У Ибн Аббосни (розияллаҳу анҳумо) айтиб бераётганини эшитди: Мен бир йил давомида Умар ибн Хаттобдан бир оят ҳақида сўрашни истаб юрдим, аммо ундан ҳайиқиб, сўрай олмадим, то у ҳаж қилгани чиққунча. Мен у билан бирга чиқдим. Қайтаётганимизда, йўлнинг бир жойида у ҳожати учун арак (дарахти) томон бурилди. Мен у тугатгунча кутиб туриб, у билан бирга юрдим ва: Эй амирул мўминин, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга қарши тил бириктирган икки хотини кимлар эди? дедим. У: Улар Ҳафса ва Оиша, деди. Мен: Аллаҳга қасам, бир йилдан бери сиздан бу ҳақда сўрашни истардим, аммо сиздан ҳайиқиб сўрай олмасдим, дедим. У: Бундай қилма; менда бирор илм бор деб ўйлаганингни сўра, агар менда илм бўлса, сенга айтаман, деди. Сўнг Умар: Аллаҳга қасам, биз жоҳилиятда аёлларни ҳеч нарсага (эътиборга олиб, иш) ҳисобламасдик, то Аллаҳ улар ҳақида ўзи нозил қилганини нозил қилиб, уларга (ҳақ) улуш тақсимлагунча, деди. Мен бир ишни ўйлаб турганимда, хотиним: Бундоқ-бундоқ қилсангиз эди, деди. Мен унга: Сенга нима, бу ерда (менинг ишимда) нима ораладингки, мен истаган ишда ўзингни уринасан? дедим. У менга: Эй Хаттоб ўғли, сенга ажабо, сен эътирозга жавоб қайтарилишини ҳам истамайсан, ҳолбуки сенинг қизинг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга эътироз билдириб, у киши кун бўйи ғазабнок бўлиб юради, деди. Умар дарҳол жойидан ридосини олиб, Ҳафсанинг олдига кирди ва унга: Эй қизалоғим, сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга эътироз билдириб, у киши кун бўйи ғазабнок бўлиб юрармиди? деди. Ҳафса: Аллаҳга қасам, биз унга (ҳақиқатан) эътироз билдирамиз, деди. Мен: Билгинки, мен сени Аллаҳнинг жазосидан ва Расулининг соллаллаҳу алайҳи васаллам ғазабидан огоҳлантираман. Эй қизалоғим, гўзаллиги ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни севиши мағрур қилган ана у (аёл) сени алдаб қўймасин — Оишани назарда тутади — дедим. Сўнг чиқиб, қариндошлигим туфайли Умму Саламанинг олдига кириб, у билан гаплашдим. Умму Салама: Сенга ажабо, эй Хаттоб ўғли, сен ҳар нарсага аралашибсан, ҳатто Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан хотинлари орасига киришни ҳам истайсанми? деди. Аллаҳга қасам, у мени шундай тутдики, сезаётган (журъатим)нинг баъзисини синдирди. Мен унинг олдидан чиқдим. Менинг Ансордан бир дўстим бор эди: мен йўқ бўлсам, у менга хабар келтирарди, у йўқ бўлса, мен унга хабар келтирардим. Биз Ғассон подшоҳларидан бир подшоҳдан хавотирда эдик — бизга у бизга қарши юриш қилмоқчи эканини айтишган, кўнгилларимиз ундан тўлиб турган эди. Мана, Ансорий дўстим эшикни тақиллатиб: Оч, оч! деди. Мен: Ғассоний келдими? дедим. У: Йўқ, бундан ҳам қаттиқроқ: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам хотинларидан ажралдилар (улардан четга чиқдилар), деди. Мен: Ҳафса ва Оишанинг бурни ерга ишқалансин (хор бўлсин), дедим. Кийимимни олиб чиқиб, то (Расулуллаҳнинг ҳузурига) келдим. Мана, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзларининг бир баландхоналарида эдилар, унга зинапоя билан чиқиларди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қора ғуломи зинапоя бошида эди. Мен унга: Мана бу Умар ибн Хаттоб (келганини) айт, дедим. У менга изн берди. Умар айтди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга бу ҳадисни сўзлаб бердим. Умму Саламанинг сўзига етганимда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам табассум қилдилар. Ҳолбуки у киши бўйра устида эдилар, у билан у (бўйра) орасида ҳеч нарса йўқ эди, бошлари остида ичига хурмо толаси тўлдирилган тери ёстиқ бор эди. Оёқлари ёнида тўкиб қўйилган қараз (ошлаш учун) барги, бошлари ёнида осилган терилар бор эди. Мен бўйранинг изини у кишининг ёнбошларида кўриб, йиғлаб юбордим. У: «Сени нима йиғлатяпти?» дедилар. Мен: Эй Расулуллаҳ, Кисро ва Қайсар (қандай неъматда) бўлса-ю, сиз Расулуллаҳсиз, дедим. У: «Дунё уларники, охират бизники бўлишига рози эмасмисан?» дедилар.