حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا حَتَّى مَاتَ . فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَهَا مِثْلُ صَدَاقِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ . فَقَامَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ فَقَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ امْرَأَةٍ مِنَّا مِثْلَ الَّذِي قَضَيْتَ . فَفَرِحَ بِهَا ابْنُ مَسْعُودٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْجَرَّاحِ . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، كِلاَهُمَا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ، مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا حَتَّى مَاتَ قَالُوا لَهَا الْمِيرَاثُ وَلاَ صَدَاقَ لَهَا وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ لَوْ ثَبَتَ حَدِيثُ بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ لَكَانَتِ الْحُجَّةُ فِيمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنِ الشَّافِعِيِّ أَنَّهُ رَجَعَ بِمِصْرَ بَعْدُ عَنْ هَذَا الْقَوْلِ وَقَالَ بِحَدِيثِ بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн ал-Ҳубоб ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), ундан бир киши ҳақида сўралди: у бир аёлни никоҳига олиб, унга садоқ (маҳр) белгиламаган ва у билан қўшилмасдан туриб вафот этган эди. Шунда Ибн Масъуд: «Унга ўз (тоифасидаги) аёлларнинг садоғига тенг маҳр берилади — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас, унга идда (сақлаш) лозим ва унга мерос (ҳуқуқи) бор,» деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий ўрнидан туриб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг (қабиламиздан) бўлган Бирваъ бинт Вошиқ (деган) аёл ҳақида сен ҳукм қилгандек ҳукм қилган эдилар,» деди. Шунда Ибн Масъуд бундан хурсанд бўлди. У деди: бу бобда ал-Жарроҳдан ҳам (ривоят бор). Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халол ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ва Абдурраззоқ — иккови Суфёндан, у Мансурдан — шунга ўхшаш ривоят қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Масъуд ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва у бир неча йўл билан ундан ривоят қилинган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқа илм аҳлидан бўлган баъзилар ҳузурида амал шунга биноандир; буни ас-Саврий, Аҳмад ва Ишоқ айтади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Зайд ибн Собит, Ибн Аббос ва Ибн Умар — эса: агар киши бир аёлни никоҳига олиб, у билан қўшилмасдан ва унга садоқ белгиламасдан вафот этса, унга мерос бор, садоқ йўқ ва унга идда лозим, дейишган. Бу Шофиийнинг сўзидир; у: «Агар Бирваъ бинт Вошиқ ҳадиси собит бўлса, далил Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган нарсада бўларди,» деди. Шофиийдан ривоят қилинишича, у Мисрда кейинроқ бу сўзидан қайтиб, Бирваъ бинт Вошиқ ҳадиси билан (ҳукм қилишни) айтган.