حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ . قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لاَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ أَيْضًا . وَحَدِيثُ جَرِيرٍ يُقَالُ تَدْلِيسٌ دَلَّسَ فِيهِ جَرِيرٌ . لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَتَفْسِيرُ الْخَرَاجِ بِالضَّمَانِ هُوَ الرَّجُلُ يَشْتَرِي الْعَبْدَ فَيَسْتَغِلُّهُ ثُمَّ يَجِدُ بِهِ عَيْبًا فَيَرُدُّهُ عَلَى الْبَائِعِ فَالْغَلَّةُ لِلْمُشْتَرِي لأَنَّ الْعَبْدَ لَوْ هَلَكَ هَلَكَ مِنْ مَالِ الْمُشْتَرِي . وَنَحْوُ هَذَا مِنَ الْمَسَائِلِ يَكُونُ فِيهِ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لَا
Бизга Абу Салама Яҳё ибн Халаф ривоят қилди, у деди: бизга Умар ибн Али ал-Муқаддамий хабар берди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Даромад зомин бўлиш (жавобгарлик) эвазига (масъул кишига тегишли)дир,» деб ҳукм қилдилар. У деди: Бу Ҳишом ибн Урванинг ҳадисидан бўлиб, ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир. Абу Исо (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Исмоил бу ҳадисни Умар ибн Алининг ҳадисидан ғариб санади. Мен: «Буни тадлис (деб) кўрасизми?» дедим. У: «Йўқ,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадисни Муслим ибн Холид аз-Занжий Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилган, уни Жарир ҳам Ҳишомдан ривоят қилган. Жарирнинг ҳадиси ҳақида тадлис қилинган, дейилади — Жарир унда тадлис қилган, уни Ҳишом ибн Урвадан эшитмаган. «Даромад зомин бўлиш эвазига»нинг маъноси: бу шундай киши ҳақидаки, у қулни сотиб олади, ундан фойдаланади, сўнгра унда айбни топиб, сотувчига қайтаради; шунда даромад (фойда) харидорга тегишлидир, чунки агар қул ҳалок бўлганида, харидорнинг молидан ҳалок бўлар эди. Шунга ўхшаш масалаларда даромад зомин бўлиш эвазига бўлади. Абу Исо (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Исмоил бу ҳадисни Умар ибн Алининг ҳадисидан ғариб санади, мен: «Буни тадлис (деб) кўрасизми?» дедим, у: «Йўқ,» деди.