حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ عُرِضْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَيْشٍ وَأَنَا ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَلَمْ يَقْبَلْنِي فَعُرِضْتُ عَلَيْهِ مِنْ قَابِلٍ فِي جَيْشٍ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ فَقَبِلَنِي . قَالَ نَافِعٌ وَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ . ثُمَّ كَتَبَ أَنْ يُفْرَضَ لِمَنْ يَبْلُغُ الْخَمْسَ عَشْرَةَ . حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ كَتَبَ أَنَّ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ . وَذَكَرَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِهِ . قَالَ نَافِعٌ فَحَدَّثْنَا بِهِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الذُّرِّيَّةِ وَالْمُقَاتِلَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ يَرَوْنَ أَنَّ الْغُلاَمَ إِذَا اسْتَكْمَلَ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَحُكْمُهُ حُكْمُ الرِّجَالِ وَإِنِ احْتَلَمَ قَبْلَ خَمْسَ عَشْرَةَ فَحُكْمُهُ حُكْمُ الرِّجَالِ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ الْبُلُوغُ ثَلاَثَةُ مَنَازِلَ بُلُوغُ خَمْسَ عَشْرَةَ أَوْ الاِحْتِلاَمُ فَإِنْ لَمْ يُعْرَفْ سِنُّهُ وَلاَ احْتِلاَمُهُ فَالإِنْبَاتُ يَعْنِي الْعَانَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Вазир ал-Воситий ривоят қилди, бизга Ишоқ ибн Юсуф ал-Азрақ ривоят қилди, Суфёндан, у Убайдуллаҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: мен ўн тўрт ёшда бўлганимда лашкар (сафи)да Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кўрсатилдим, лекин у мени қабул қилмадилар. Сўнгра ўн беш ёшда бўлганимда келгуси (йили) яна лашкарда унга кўрсатилдим, шунда у мени қабул қилдилар. Нофиъ деди: мен бу ҳадисни Умар ибн Абдулазизга айтиб бердим, у: «Бу кичик билан каттанинг ўртасидаги чегарадир,» деди. Сўнгра ўн беш (ёшга) етган кишига (жангчи сифатида нафақа) белгиланишини ёзди (буюрди). Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Убайдуллаҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди), лекин унда Умар ибн Абдулазиз «бу кичик билан каттанинг ўртасидаги чегарадир» деб ёзганини зикр қилмади. Ибн Уяйна ўз ҳадисида (шуни) зикр қилди: Нофиъ деди: биз буни Умар ибн Абдулазизга айтиб бердик, у: «Бу зурриёт (болалар) билан жангчилар ўртасидаги чегарадир,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Олимлар наздида амал шунга (биноан)дир, Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар; улар: бола ўн беш ёшни тўлдирса, унинг ҳукми эркаклар ҳукмидир, агар ўн беш ёшдан олдин эҳтилом бўлса ҳам, ҳукми эркаклар ҳукмидир, деб кўрадилар. Аҳмад ва Ишоқ дедилар: балоғат учта даражададир: ўн беш ёшга етиш ёки эҳтилом (бўлиш); агар унинг ёши ҳам, эҳтиломи ҳам билинмаса, (қов соҳасида) тук чиқиши (балоғат аломатидир).