حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شُغِلَ عَنْهَا لَيْلَةً فَأَخَّرَهَا حَتَّى رَقَدْنَا فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ رَقَدْنَا ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ رَقَدْنَا ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا فَقَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ غَيْرَكُمْ " .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Ибн Журайж ривоят қилди, менга Нофиъ хабар берди, менга Абдуллаҳ ибн Умар ривоят қилдики: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кечаси (намоздан) машғул бўлиб қолдилар ва уни шу қадар кечиктирдиларки, биз масжидда ухлаб қолдик, сўнг уйғондик, сўнг яна ухладик, сўнг яна уйғондик, сўнг яна ухладик. Сўнг олдимизга чиқиб: «Сизлардан бошқа ҳеч ким намозни кутиб тургани йўқ» дедилар.
حَدَّثَنَا شَاذُّ بْنُ فَيَّاضٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْتَظِرُونَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ حَتَّى تَخْفِقَ رُءُوسُهُمْ ثُمَّ يُصَلُّونَ وَلاَ يَتَوَضَّئُونَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ فِيهِ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ كُنَّا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ بِلَفْظٍ آخَرَ .
Бизга Шозз ибн Файёз ривоят қилди, бизга Ҳишом ад-Даставоий Қатодадан, у Анасдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари охирги хуфтон намозини бошлари оғиб кетгунча кутиб туришар, сўнг намоз ўқишар ва таҳорат олишмас эди. Абу Довуд айтди: Шуъба буни Қатодадан кўпайтириб қўшди, у деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида (шундай қилар) эдик. Ва уни Ибн Абу Аруба Қатодадан бошқа лафз билан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ أُقِيمَتْ صَلاَةُ الْعِشَاءِ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي حَاجَةً . فَقَامَ يُنَاجِيهِ حَتَّى نَعَسَ الْقَوْمُ أَوْ بَعْضُ الْقَوْمِ ثُمَّ صَلَّى بِهِمْ وَلَمْ يَذْكُرْ وُضُوءًا .
Бизга Мусо ибн Исмоил ва Довуд ибн Шабиб ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Ҳаммод ибн Салама Собит ал-Бунонийдан ривоят қилдики, Анас ибн Молик деди: Хуфтон намози қад бўлди, шунда бир киши туриб: «Эй Расулуллаҳ, менинг бир ҳожатим бор» деди. Шунда у (Расулуллаҳ) туриб у билан махфий гаплашиб турдилар, ҳатто қавм — ёки қавмнинг баъзилари — мудраб қолди. Сўнг уларга намоз ўқиб бердилар ва таҳорат (қайтадан олиш)ни эсламади.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ " إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ " فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ " الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " . وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ .
Бизга Яҳё ибн Маъийн, Ҳаннод ибн ас-Сарий ва Усмон ибн Абу Шайба Абдуссалом ибн Ҳарбдан ривоят қилдилар — бу Яҳёнинг ҳадиси лафзидир — у Абу Холид ад-Даланийдан, у Қатодадан, у Абул Олиядан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сажда қилиб ухлаб, хуррак отар, сўнг туриб намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ибн Аббос) деди: Мен унга: «Ухлаганингиз ҳолда таҳорат олмасдан намоз ўқидингизми?» дедим. Шунда у: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига лозимдир» деди. Усмон ва Ҳаннод қўшимча қилдилар: «Чунки у (киши) ёнбошлаганида бўғимлари бўшашади.» Абу Довуд айтди: Унинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига лозимдир» деган сўзи мункар ҳадисдир, уни Язид Абу Холид ад-Даланийдан бошқа ҳеч ким Қатодадан ривоят қилмаган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилган ва бундан ҳеч нарса зикр қилмаганлар, ҳамда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (ухлагандан) сақланган (ҳимояланган) эдилар, деганлар. Ва Оиша розияллаҳу анҳо айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди» дедилар. Шуъба айтди: Қатода Абул Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳадиси, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, «Қозилар учтадир» ҳадиси ва Ибн Аббоснинг «Менга рози бўлинган кишилар ривоят қилди, улардан бири Умардир, менинг ҳузуримда уларнинг энг розиси Умардир» ҳадиси. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Даланийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга зикр қилдим, у уни катта (хато) деб ҳисоблаб мени жеркиди ва: «Язид ад-Даланийга нима бўлибдики, Қатоданинг ашоблари (ривоятлари) ичига (бундай нарса) киритади?» деди ва у ҳадисга эътибор бермади.
حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ الْوَضِينِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ مَحْفُوظِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِذٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وِكَاءُ السَّهِ الْعَيْنَانِ فَمَنْ نَامَ فَلْيَتَوَضَّأْ " .
Бизга Ҳайва ибн Шурайҳ ал-Ҳимсий — бошқалар билан бирга — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Бақийя ал-Вазин ибн Атодан, у Маҳфуз ибн Алқамадан, у Абдурраҳмон ибн Оиздан, у Али ибн Абу Толиб розияллаҳу анҳудан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Орқа тешикнинг боғи кўзлардир, ким ухласа, таҳорат олсин» дедилар.