حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا الصَّدَاقَ فَقَالَ لَهَا الصَّدَاقُ كَامِلاً وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ . فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِهِ فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий Суфёндан, у Фиросдан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди: Бир аёлга уйланиб, унга қўшилмасдан ва унга маҳр белгиламасдан ундан вафот этган киши ҳақида (Абдуллаҳ) деди: Унга (аёлга) тўлиқ маҳр (берилади), унга идда (сақлаш) лозим ва унга мерос (берилади). Шунда Маъқил ибн Синон: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг Бирваъ бинт Вошиқ ҳақида шундай ҳукм қилганларини эшитдим» деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَابْنُ، مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَاقَ، عُثْمَانُ مِثْلَهُ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ва Ибн Маҳдий Суфёндан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди ва Усмон унинг ўхшашини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسٍ، وَأَبِي، حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، أُتِيَ فِي رَجُلٍ بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَاخْتَلَفُوا إِلَيْهِ شَهْرًا أَوْ قَالَ مَرَّاتٍ قَالَ فَإِنِّي أَقُولُ فِيهَا إِنَّ لَهَا صَدَاقًا كَصَدَاقِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَإِنَّ لَهَا الْمِيرَاثَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ فَإِنْ يَكُ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ وَإِنْ يَكُنْ خَطَأً فَمِنِّي وَمِنَ الشَّيْطَانِ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ بَرِيئَانِ . فَقَامَ نَاسٌ مِنْ أَشْجَعَ فِيهِمُ الْجَرَّاحُ وَأَبُو سِنَانٍ فَقَالُوا يَا ابْنَ مَسْعُودٍ نَحْنُ نَشْهَدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَاهَا فِينَا فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ وَإِنَّ زَوْجَهَا هِلاَلُ بْنُ مُرَّةَ الأَشْجَعِيُّ كَمَا قَضَيْتَ . قَالَ فَفَرِحَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ فَرَحًا شَدِيدًا حِينَ وَافَقَ قَضَاؤُهُ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурай ривоят қилди, бизга Саид ибн Абу Аруба Қатодадан, у Хилосдан ва Абу Ҳассондан, улар Абдуллаҳ ибн Утба ибн Масъуддан ривоят қилди: Абдуллаҳ ибн Масъудга бир киши ҳақида ушбу хабар (масала) келтирилди. (Рови) деди: Бир ой давомида — ёки бир неча марта деди — унинг олдига (бу масалада) қатнашдилар. (Абдуллаҳ) деди: Мен бу ҳақда шуни айтаманки, унга (аёлга) ўз аёлларининг маҳрига ўхшаш маҳр (берилади) — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — унга мерос (берилади) ва унга идда (сақлаш) лозим. Агар бу тўғри бўлса, Аллаҳдандир; агар хато бўлса, мендан ва шайтондандир, Аллаҳ ва Унинг Расули (бундан) берийдирлар (узоқдирлар). Шунда Ашжаъ қабиласидан, улар орасида ал-Жарроҳ ва Абу Синон бўлган бир неча киши туриб: «Эй Ибн Масъуд, биз гувоҳлик берамизки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам биз орасида Бирваъ бинт Вошиқ ҳақида сен ҳукм қилганингдек ҳукм қилганлар ва унинг эри Ҳилол ибн Мурра ал-Ашжаъий эди» дедилар. (Рови) деди: Бас, Абдуллаҳ ибн Масъуд ўз ҳукми Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳукмига мувофиқ келганда қаттиқ хурсанд бўлди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الذُّهْلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ - حَدَّثَنَا أَبُو الأَصْبَغِ الْجَزَرِيُّ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، خَالِدِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " أَتَرْضَى أَنْ أُزَوِّجَكَ فُلاَنَةَ " . قَالَ نَعَمْ . وَقَالَ لِلْمَرْأَةِ " أَتَرْضِينَ أَنْ أُزَوِّجَكِ فُلاَنًا " . قَالَتْ نَعَمْ . فَزَوَّجَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَدَخَلَ بِهَا الرَّجُلُ وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يُعْطِهَا شَيْئًا وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ وَكَانَ مَنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ لَهُ سَهْمٌ بِخَيْبَرَ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَوَّجَنِي فُلاَنَةَ وَلَمْ أَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ أُعْطِهَا شَيْئًا وَإِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَعْطَيْتُهَا مِنْ صَدَاقِهَا سَهْمِي بِخَيْبَرَ فَأَخَذَتْ سَهْمًا فَبَاعَتْهُ بِمِائَةِ أَلْفٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - وَحَدِيثُهُ أَتَمُّ - فِي أَوَّلِ الْحَدِيثِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ النِّكَاحِ أَيْسَرُهُ " . وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلرَّجُلِ ثُمَّ سَاقَ مَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يُخَافُ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثُ مُلْزَقًا لأَنَّ الأَمْرَ عَلَى غَيْرِ هَذَا .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис аз-Зуҳлий, Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Умар ибн ал-Хаттоб ривоят қилди — Муҳаммад деди — бизга Абул-Асбағ ал-Жазарий Абдулазиз ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Салама Абу Абдурраҳим Холид ибн Абу Язиддан, у Зайд ибн Абу Унайсадан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Марсад ибн Абдуллаҳдан, у Уқба ибн Омирдан хабар берди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кишига: «Сен сенга фалон аёлни никоҳлаб беришимга розиймисан?» дедилар. У: «Ҳа» деди. Ва аёлга: «Сен сенга фалонни никоҳлаб беришимга розиймисан?» дедилар. У: «Ҳа» деди. Бас, улардан бирини иккинчисига никоҳлаб бердилар, киши унга қўшилди, лекин унга маҳр белгиламади ва унга ҳеч нарса бермади. У Ҳудайбияда ҳозир бўлганлардан эди, Ҳудайбияда ҳозир бўлганлар учун эса Хайбарда улуш бор эди. Қачонки унга ўлим ҳозир бўлганда, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга фалон аёлни никоҳлаб бердилар, мен эса унга маҳр белгиламадим ва унга ҳеч нарса бермадим. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен унга маҳри сифатида Хайбардаги улушимни бердим. Бас, у (аёл) улушни олиб, уни юз мингга сотди. Абу Довуд деди: Умар ибн ал-Хаттоб — унинг ҳадиси тўлиқроқдир — ҳадиснинг бошида (шуни) зиёда қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Никоҳнинг яхшиси энг енгилидир» дедилар. Ва: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам кишига (шундай) дедилар, деб кейин маъносини ривоят қилди. Абу Довуд деди: Бу ҳадис (бошқа ҳадисга) ёпиштирилган (қўшиб қўйилган) бўлишидан қўрқилади, чунки иш бундан бошқача.