حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ } كَانَ الرَّجُلُ يُحَالِفُ الرَّجُلَ لَيْسَ بَيْنَهُمَا نَسَبٌ فَيَرِثُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَنَسَخَ ذَلِكَ الأَنْفَالُ فَقَالَ تَعَالَى { وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ } .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Собит ривоят қилди, менга Али ибн Ҳусайн отасидан, у Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан ривоят қилди. У «Ва қасамингиз боғлаган кишиларга улушларини берингиз» (ояти ҳақида) деди: Бир киши ўрталарида насаб (қариндошлик) бўлмаган бошқа бир киши билан иттифоқ (ҳилф) боғлар, шунда улардан бири иккинчисига мерос бўларди. Сўнг буни Анфол (сураси) бекор қилди ва Аллаҳ таоло деди: «Қариндошлар (мерос борасида) бир-бирларига ҳақлироқдирлар.»
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي إِدْرِيسُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ } قَالَ كَانَ الْمُهَاجِرُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ تُوَرِّثُ الأَنْصَارَ دُونَ ذَوِي رَحِمِهِ لِلأُخُوَّةِ الَّتِي آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمْ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ } قَالَ نَسَخَتْهَا { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ } مِنَ النُّصْرَةِ وَالنَّصِيحَةِ وَالرِّفَادَةِ وَيُوصِي لَهُ وَقَدْ ذَهَبَ الْمِيرَاثُ .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Абу Усома ривоят қилди, менга Идрис ибн Язид ривоят қилди, бизга Талҳа ибн Мусорриф Саъид ибн Жубайрдан, у ибн Аббосдан ривоят қилди. У «Ва қасамингиз боғлаган кишиларга улушларини берингиз» сўзи ҳақида деди: Муҳожирлар Мадинага келганларида, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улар ўртасида ўрнатган биродарлик сабабли, қариндошларини (мерос қолдириб) қолдириб, ансорларни ворислари қилардилар. Бу оят нозил бўлганда: «Ва ҳар бирига (ота-онаси ва) қолдирган нарсасидан ворислар (маволий) қилдик» — деди: уни «Ва қасамингиз боғлаган кишиларга улушларини берингиз» (ояти) бекор қилди, яъни ёрдам, насиҳат ва кўмаклашишдан (улуш берилади) ва унга васият қилинади, мерос эса кетди (бекор бўлди).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْمَعْنَى، - قَالَ أَحْمَدُ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، قَالَ كُنْتُ أَقْرَأُ عَلَى أُمِّ سَعْدٍ بِنْتِ الرَّبِيعِ وَكَانَتْ يَتِيمَةً فِي حِجْرِ أَبِي بَكْرٍ فَقَرَأْتُ { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ } فَقَالَتْ لاَ تَقْرَأْ { وَالَّذِينَ عَاقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ } وَلَكِنْ { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ } إِنَّمَا نَزَلَتْ فِي أَبِي بَكْرٍ وَابْنِهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حِينَ أَبَى الإِسْلاَمَ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَلاَّ يُوَرِّثَهُ فَلَمَّا أَسْلَمَ أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّهُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنْ يُؤْتِيَهُ نَصِيبَهُ . زَادَ عَبْدُ الْعَزِيزِ فَمَا أَسْلَمَ حَتَّى حُمِلَ عَلَى الإِسْلاَمِ بِالسَّيْفِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَنْ قَالَ { عَقَدَتْ } جَعَلَهُ حِلْفًا وَمَنْ قَالَ { عَاقَدَتْ } جَعَلَهُ حَالِفًا وَالصَّوَابُ حَدِيثُ طَلْحَةَ { عَاقَدَتْ } .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ва Абдулазиз ибн Яҳё — маъно жиҳатдан — ривоят қилди. Аҳмад деди: Бизга Муҳаммад ибн Салама ибн Ишоқдан, у Довуд ибн ал-Ҳусайндан ривоят қилди. У деди: Мен Умму Саъд бинт ар-Рабиъга (Қуръан) ўқиб берардим — у Абу Бакрнинг тарбиясидаги етим қиз эди. Мен «Ва қасамингиз боғлаган (ақадат) кишилар» деб ўқидим. Шунда у деди: «Ва қасамингиз боғлаган (оқадат) кишилар» деб ўқима, балки «Ва қасамингиз боғлаган (ақадат) кишилар» (деб ўқи). Бу (оят) фақат Абу Бакр ва унинг ўғли Абдурраҳмон ҳақида нозил бўлган — ўшанда у Исломдан бош тортган, шу сабабли Абу Бакр унга мерос бермасликка қасам ичган эди. У Исломни қабул қилганда, Аллаҳ таоло Набийси алайҳиссаломга унга улушини беришни амр қилди. Абдулазиз қўшимча қилди: У токи қилич билан Исломга мажбур қилингунича мусулмон бўлмади. Абу Довуд деди: Ким «ақадат» деса, уни иттифоқ (ҳилф) деб ҳисоблайди; ким «оқадат» деса, уни қасам ичувчи деб ҳисоблайди. Тўғриси эса Талҳанинг ҳадиси «оқадат»дир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَالَّذِينَ، آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا فَكَانَ الأَعْرَابِيُّ لاَ يَرِثُ الْمُهَاجِرَ وَلاَ يَرِثُهُ الْمُهَاجِرُ فَنَسَخَتْهَا فَقَالَ { وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ }
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Али ибн Ҳусайн отасидан, у Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у ибн Аббосдан ривоят қилди: «Ва иймон келтириб ҳижрат қилганлар ҳамда иймон келтириб ҳижрат қилмаганлар» (ояти ҳақида) — аъробий муҳожирга мерос бўлмас ва муҳожир ҳам унга мерос бўлмас эди. Сўнг буни (оят) бекор қилди ва Аллаҳ деди: «Қариндошлар бир-бирларига ҳақлироқдирлар.»