باب مَنْ تَرَكَ الْقِرَاءَةَ فِي صَلاَتِهِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ أُمِرْنَا أَنْ نَقْرَأَ، بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَمَا تَيَسَّرَ .
Бизга Абул-Валид ат-Тоялисий ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, у Қатодадан, у Абу Назрадан, у Абу Саиддан ривоят қилди: «Биз Фотиҳатул-Китобни ва муяссар бўлганини қироат қилишга буюрилдик.»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ الْبَصْرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْرُجْ فَنَادِ فِي الْمَدِينَةِ أَنَّهُ لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقُرْآنٍ وَلَوْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَمَا زَادَ " .
Бизга Иброҳим ибн Мусо ар-Розий ривоят қилди, бизга Исо хабар берди, у Жаъфар ибн Маймун ал-Басрийдан, бизга Абу Усмон ан-Наҳдий ривоят қилди: «Менга Абу Ҳурайра ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга: «Чиқиб Мадинада эълон қилки, Қуръансиз намоз бўлмайди, ҳатто Фотиҳатул-Китоб ва ундан зиёда бўлса ҳам (ўқилсин)», дедилар.»
حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُنَادِيَ أَنَّهُ لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَمَا زَادَ .
Бизга Ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди, бизга Жаъфар ривоят қилди, у Абу Усмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга: Фотиҳатул-Китобни ва ундан зиёда(сини) қироат қилмасдан намоз бўлмаслигини эълон қилишни буюрдилар.»
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا السَّائِبِ، مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . قَالَ فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الإِمَامِ . قَالَ فَغَمَزَ ذِرَاعِي وَقَالَ اقْرَأْ بِهَا يَا فَارِسِيُّ فِي نَفْسِكَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى قَسَمْتُ الصَّلاَةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْرَءُوا يَقُولُ الْعَبْدُ { الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ } يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَمِدَنِي عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ { الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَثْنَى عَلَىَّ عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ { مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ } يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَجَّدَنِي عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ { إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ } يَقُولُ اللَّهُ وَهَذِهِ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ يَقُولُ الْعَبْدُ { اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ } يَقُولُ اللَّهُ فَهَؤُلاَءِ لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ " .
Бизга ал-Қаънабий ривоят қилди, у Моликдан, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан ривоят қилдики, у Ҳишом ибн Зуҳра мавлоси Абус-Соибни шундай деяётганини эшитди: «Мен Абу Ҳурайрани айтаётганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким намоз ўқиса-ю, унда Уммул-Қуръан (Фотиҳа)ни қироат қилмаса, у кемтикдир, у кемтикдир, у кемтикдир, тўлиқ эмас», дедилар. (Абус-Соиб) айтди: «Мен: ‹Эй Абу Ҳурайра, мен баъзан имом орқасида бўламан›, дедим. (Абу Ҳурайра) билагимни сиқиб: ‹Эй форсий, уни ич-ичингда қироат қил, чунки мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитганман: «Аллаҳ таоло айтди: ‹Мен намозни Ўзим билан бандам ўртасида иккига бўлдим, унинг ярми Менга, ярми бандамга, бандамга сўрагани бордир.› Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Қироат қилинглар! Банда ‹Алҳамдулиллаҳи роббил-оламин› деса, Аллаҳ азза ва жалла: ‹Бандам Менга ҳамд айтди›, дейди. Банда ‹Ар-Роҳманир-Роҳим› деса, Аллаҳ азза ва жалла: ‹Бандам Менга сано айтди›, дейди. Банда ‹Малики явмид-дин› деса, Аллаҳ азза ва жалла: ‹Бандам Мени улуғлади›, дейди. Банда ‹Ийяка наъбуду ва ийяка настаъин› деса, Аллаҳ: ‹Бу Мен билан бандам ўртасидадир, бандамга сўрагани бордир›, дейди. Банда ‹Иҳдинас-сиротол-мустақим, сироталлазина анъамта алайҳим ғайрил-мағзуби алайҳим ва лаз-золлин› деса, Аллаҳ: ‹Булар бандамга (аталган)дир, бандамга сўрагани бордир›, дейди»», деди.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ السَّرْحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَصَاعِدًا " . قَالَ سُفْيَانُ لِمَنْ يُصَلِّي وَحْدَهُ .
Бизга Қутайба ибн Саид ва Ибнус-Сарҳ ривоят қилди, иккаласи: бизга Суфён ривоят қилди, деди, у Зуҳрийдан, у Маҳмуд ибн ар-Рабидан, у Убода ибн ас-Сомитдан, уни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етказиб айтди: «Фотиҳатул-Китобни ва ундан зиёдани қироат қилмаган кишининг намози йўқдир.» Суфён айтди: «Ёлғиз намоз ўқийдиган киши учун (бу).»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ فَقَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَثَقُلَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ " لَعَلَّكُمْ تَقْرَءُونَ خَلْفَ إِمَامِكُمْ " . قُلْنَا نَعَمْ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " لاَ تَفْعَلُوا إِلاَّ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَإِنَّهُ لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَا " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Макҳулдан, у Маҳмуд ибн ар-Рабидан, у Убода ибн ас-Сомитдан ривоят қилди: «Биз бомдод намозида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг орқаларида эдик, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қироат қилдилар, қироат уларга оғирлик қилди (чунки саҳобалар ҳам ўқиётган эди). Тугатгач: «Балки сиз имомингиз орқасида қироат қиларсизлар?» дедилар. Биз: «Ҳа, шундай, эй Расулуллаҳ», дедик. Дедилар: «Фотиҳатул-Китобдан бошқасини қилманглар, чунки уни қироат қилмаган кишининг намози йўқдир.»
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ نَافِعٌ أَبْطَأَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ عَنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ، فَأَقَامَ أَبُو نُعَيْمٍ الْمُؤَذِّنُ الصَّلاَةَ فَصَلَّى أَبُو نُعَيْمٍ بِالنَّاسِ وَأَقْبَلَ عُبَادَةُ وَأَنَا مَعَهُ، حَتَّى صَفَفْنَا خَلْفَ أَبِي نُعَيْمٍ وَأَبُو نُعَيْمٍ يَجْهَرُ بِالْقِرَاءَةِ فَجَعَلَ عُبَادَةُ يَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْتُ لِعُبَادَةَ سَمِعْتُكَ تَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَأَبُو نُعَيْمٍ يَجْهَرُ قَالَ أَجَلْ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ الصَّلَوَاتِ الَّتِي يَجْهَرُ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ قَالَ فَالْتَبَسَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ وَقَالَ " هَلْ تَقْرَءُونَ إِذَا جَهَرْتُ بِالْقِرَاءَةِ " . فَقَالَ بَعْضُنَا إِنَّا نَصْنَعُ ذَلِكَ . قَالَ " فَلاَ وَأَنَا أَقُولُ مَا لِي يُنَازَعُنِي الْقُرْآنُ فَلاَ تَقْرَءُوا بِشَىْءٍ مِنَ الْقُرْآنِ إِذَا جَهَرْتُ إِلاَّ بِأُمِّ الْقُرْآنِ " .
Бизга ар-Раби ибн Сулаймон ал-Аздий ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Юсуф ривоят қилди, бизга ал-Ҳайсам ибн Ҳумайд ривоят қилди, менга Зайд ибн Воқид хабар берди, у Макҳулдан, у Нофи ибн Маҳмуд ибн ар-Раби ал-Ансорийдан ривоят қилди. Нофи айтди: «Убода ибн ас-Сомит субҳ (бомдод) намозига кечикди, муъаззин Абу Нуайм намозга иқомат айтди, Абу Нуайм одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиди. Убода келди, мен у билан бирга эдим, биз Абу Нуаймнинг орқасида саф тортдик. Абу Нуайм қироатни жаҳрий (овоз чиқариб) қилаётган эди, Убода эса Уммул-Қуръан (Фотиҳа)ни қироат қила бошлади. (Намоз)дан чиққач, мен Убодага: ‹Абу Нуайм жаҳрий қироат қилаётганида сен Уммул-Қуръанни қироат қилаётганингни эшитдим›, дедим. У: ‹Ҳа, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам биз билан қироат жаҳрий қилинадиган намозлардан бирини ўқиган эдилар, қироат уларга аралашиб кетди. (Намоз)дан чиқгач, бизга юзланиб: «Мен қироатни жаҳрий қилганимда сиз қироат қиласизларми?» дедилар. Баъзиларимиз: ‹Биз шундай қиламиз›, деди. Дедилар: «Йўқ (қилманглар)! Мен: ‹Менга нима бўлди, Қуръан(ни қироат қилиш)да мен билан тортишиляпти?› деяпман. Мен жаҳрий қилганимда Уммул-Қуръандан бошқа Қуръандан ҳеч нарсани қироат қилманглар», дедилар›, деди.»
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ جَابِرٍ، وَسَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عُبَادَةَ، نَحْوَ حَدِيثِ الرَّبِيعِ بْنِ سُلَيْمَانَ قَالُوا فَكَانَ مَكْحُولٌ يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَالصُّبْحِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ سِرًّا . قَالَ مَكْحُولٌ اقْرَأْ بِهَا فِيمَا جَهَرَ بِهِ الإِمَامُ إِذَا قَرَأَ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسَكَتَ سِرًّا فَإِنْ لَمْ يَسْكُتِ اقْرَأْ بِهَا قَبْلَهُ وَمَعَهُ وَبَعْدَهُ لاَ تَتْرُكْهَا عَلَى حَالٍ .
Бизга Алий ибн Саҳл ар-Ромлий ривоят қилди, бизга ал-Валид ривоят қилди, у Ибн Жобирдан, Саид ибн Абдулазиздан ва Абдуллаҳ ибн ал-Алодан, улар Макҳулдан, у Убодадан, ар-Раби ибн Сулаймон ҳадисига ўхшаш ривоят қилди. Улар айтдилар: «Макҳул шом (мағриб), хуфтон ва субҳ (бомдод)да ҳар бир ракатда Фотиҳатул-Китобни махфий (овоз чиқармасдан) қироат қилар эди.» Макҳул айтди: «Имом Фотиҳатул-Китобни қироат қилиб, махфий (жим) турса, жаҳрий қилинган (намоз)да уни шу (жим туриш) пайтида қироат қил. Агар жим турмаса, уни имомдан олдин, у билан бирга ва ундан кейин қироат қил, ҳеч ҳолатда уни тарк қилма.»