حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ يَكُونُ الْمُضْطَجِعُ فِيهَا خَيْرًا مِنَ الْجَالِسِ وَالْجَالِسُ خَيْرًا مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ خَيْرًا مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي خَيْرًا مِنَ السَّاعِي " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَأْمُرُنِي قَالَ " مَنْ كَانَتْ لَهُ إِبِلٌ فَلْيَلْحَقْ بِإِبِلِهِ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ غَنَمٌ فَلْيَلْحَقْ بِغَنَمِهِ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَلْحَقْ بِأَرْضِهِ " . قَالَ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَىْءٌ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَلْيَعْمِدْ إِلَى سَيْفِهِ فَلْيَضْرِبْ بِحَدِّهِ عَلَى حَرَّةٍ ثُمَّ لِيَنْجُ مَا اسْتَطَاعَ النَّجَاءَ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Вакийъ Усмон аш-Шаҳҳомдан ривоят қилди. У деди: Менга Муслим ибн Абу Бакра отасидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Албатта бир фитна бўладики, унда ётган ўтиргандан, ўтирган тургандан, турган юргандан ва юрган шошиб борувчидан яхшироқдир». У: Эй Аллаҳнинг Расули, менга нима буюрасиз? деди. У: «Кимнинг туяси бўлса, туясига қўшилсин. Кимнинг қўйи бўлса, қўйига қўшилсин. Кимнинг ери бўлса, ерига қўшилсин», деди. У: Булардан бирор нарсаси йўқ киши-чи? деди. У: «Қиличига йўналиб, унинг дамини тошга урсин, сўнгра қодир бўлганча нажот изласин», деди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ عَيَّاشٍ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَشْجَعِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ دَخَلَ عَلَىَّ بَيْتِي وَبَسَطَ يَدَهُ لِيَقْتُلَنِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْ كَابْنَىْ آدَمَ " . وَتَلاَ يَزِيدُ { لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَىَّ يَدَكَ } الآيَةَ .
Бизга Язид ибн Холид ар-Ромлий ривоят қилди, бизга Муфаззал Айёшдан, у Букайрдан, у Буср ибн Саъийддан, у Ҳусайн ибн Абдурраҳмон ал-Ашжаъийдан ривоят қилди. У Саъд ибн Абу Ваққосни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу ҳадисда эшитди. У деди: Мен: Эй Аллаҳнинг Расули, агар уйимга кириб, мени ўлдириш учун қўлини чўзса, нима қилай? дедим. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Одамнинг икки ўғлидан биридек бўл», деди. Ва Язид {Агар мени ўлдириш учун қўлингни чўзсанг...} оятини тиловат қилди.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ خِرَاشٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ وَابِصَةَ الأَسَدِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، وَابِصَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فَذَكَرَ بَعْضَ حَدِيثِ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ " قَتْلاَهَا كُلُّهُمْ فِي النَّارِ " . قَالَ فِيهِ قُلْتُ مَتَى ذَلِكَ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ قَالَ تِلْكَ أَيَّامُ الْهَرْجِ حَيْثُ لاَ يَأْمَنُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ . قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ الزَّمَانُ قَالَ تَكُفُّ لِسَانَكَ وَيَدَكَ وَتَكُونُ حِلْسًا مِنْ أَحْلاَسِ بَيْتِكَ . فَلَمَّا قُتِلَ عُثْمَانُ طَارَ قَلْبِي مَطَارَهُ فَرَكِبْتُ حَتَّى أَتَيْتُ دِمَشْقَ فَلَقِيتُ خُرَيْمَ بْنَ فَاتِكٍ فَحَدَّثْتُهُ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَسَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا حَدَّثَنِيهِ ابْنُ مَسْعُودٍ .
Бизга Амр ибн Усмон ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шиҳоб ибн Хирош ал-Қосим ибн Ғазвондан, у Ишоқ ибн Рошид ал-Жазарийдан, у Солимдан ривоят қилди. Менга Амр ибн Вобиса ал-Асадий отаси Вобисадан, у Ибн Масъуддан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деркан эшитдим — сўнгра Абу Бакранинг ҳадисининг баъзисини зикр қилди — у деди: «Унинг ўлдирилганларининг ҳаммаси ўтдадир». У деди: Унда мен: Эй Ибн Масъуд, бу қачон бўлади? дедим. У: У Ҳарж кунларидир, унда киши ўзининг ёнидаги ҳамсуҳбатидан ҳам хотиржам бўлмайди, деди. Мен: Агар ўша замон менга етишса, менга нима буюрасиз? дедим. У: Тилингни ва қўлингни тиясан ва уйингнинг гиламларидан бир гилам бўласан, деди. Усмон ўлдирилганда қалбим ўз жойига учди. Мен миниб, Дамашққа келдим. Хурайм ибн Фотикни учратиб, унга айтиб бердим. У ундан бошқа илоҳ йўқ Аллаҳ номи билан қасам ичиб, буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан Ибн Масъуд менга ривоят қилганидек эшитганини айтди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ، عَنْ هُزَيْلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي فَكَسِّرُوا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا أَوْتَارَكُمْ وَاضْرِبُوا سُيُوفَكُمْ بِالْحِجَارَةِ فَإِنْ دُخِلَ - يَعْنِي عَلَى أَحَدٍ مِنْكُمْ - فَلْيَكُنْ كَخَيْرِ ابْنَىْ آدَمَ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абдулворис ибн Саъийд Муҳаммад ибн Жуҳодадан, у Абдурраҳмон ибн Сарвондан, у Ҳузайлдан, у Абу Мусо ал-Ашъарийдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Албатта Қиёмат олдида зулмат туннинг бўлакларидек фитналар бор. Киши унда эрталаб мўмин бўлиб кечқурун кофир бўлади ва кечқурун мўмин бўлиб эрталаб кофир бўлади. Унда ўтирган тургандан яхшироқдир, унда юрган шошиб борувчидан яхшироқдир. Бас, камонларингизни синдиринглар, торларингизни узинглар ва қиличларингизни тошга уринглар. Агар бирингизнинг устига кирилса, Одамнинг икки ўғлининг яхшироғидек бўлсин».
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ رَقَبَةَ بْنِ مَصْقَلَةَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ سَمُرَةَ - قَالَ كُنْتُ آخِذًا بِيَدِ ابْنِ عُمَرَ فِي طَرِيقٍ مِنْ طُرُقِ الْمَدِينَةِ إِذْ أَتَى عَلَى رَأْسٍ مَنْصُوبٍ فَقَالَ شَقِيَ قَاتِلُ هَذَا . فَلَمَّا مَضَى قَالَ وَمَا أَرَى هَذَا إِلاَّ قَدْ شَقِيَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ مَشَى إِلَى رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي لِيَقْتُلَهُ فَلْيَقُلْ هَكَذَا فَالْقَاتِلُ فِي النَّارِ وَالْمَقْتُولُ فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرٍ أَوْ سُمَيْرَةَ وَرَوَاهُ لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَوْنٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ لِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ - يَعْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ - عَنْ أَبِي عَوَانَةَ وَقَالَ هُوَ فِي كِتَابِي ابْنُ سَبْرَةَ وَقَالُوا سَمُرَةَ وَقَالُوا سُمَيْرَةَ هَذَا كَلاَمُ أَبِي الْوَلِيدِ .
Бизга Абул-Валид ат-Таёлисий ривоят қилди, бизга Абу Авона Рақаба ибн Масқаладан, у Авн ибн Абу Жуҳайфадан, у Абдурраҳмондан — яъни ибн Самурадан ривоят қилди. У деди: Мен Мадина йўлларидан бирида Ибн Умарнинг қўлидан ушлаб бораётган эдим. Шунда у тикилган бир бошга келди. У: Буни ўлдирган шақий бўлибди, деди. Ўтиб кетганидан кейин: Мен буни фақат шақий бўлибди деб кўряпман, деди. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деркан эшитдим: «Ким умматимдан бир кишини ўлдириш учун унга қараб юрса, у шундай десин... Бас, ўлдирувчи ўтда, ўлдирилган жаннатда». Абу Довуд деди: Буни Саврий Абдурраҳмон ибн Сумайр ёки Сумайрадан ривоят қилган. Буни Лайс ибн Абу Сулайм Авндан, у Абдурраҳмон ибн Сумайрадан ривоят қилган. Абу Довуд деди: Менга ал-Ҳасан ибн Алий айтди: Бизга Абул-Валид — яъни шу ҳадисни — Абу Авонадан ривоят қилди ва деди: У менинг китобимда Ибн Сабра, баъзилар Самура, баъзилар Сумайра дедилар. Бу Абул-Валиднинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنِ الْمُشَعَّثِ بْنِ طَرِيفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَبَا ذَرٍّ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فِيهِ " كَيْفَ أَنْتَ إِذَا أَصَابَ النَّاسَ مَوْتٌ يَكُونُ الْبَيْتُ فِيهِ بِالْوَصِيفِ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ أَوْ قَالَ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ . قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّبْرِ " . أَوْ قَالَ " تَصْبِرُ " . ثُمَّ قَالَ لِي " يَا أَبَا ذَرٍّ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ . قَالَ " كَيْفَ أَنْتَ إِذَا رَأَيْتَ أَحْجَارَ الزَّيْتِ قَدْ غَرِقَتْ بِالدَّمِ " . قُلْتُ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ . قَالَ " عَلَيْكَ بِمَنْ أَنْتَ مِنْهُ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ آخُذُ سَيْفِي وَأَضَعُهُ عَلَى عَاتِقِي قَالَ " شَارَكْتَ الْقَوْمَ إِذًا " . قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي قَالَ " تَلْزَمُ بَيْتَكَ " . قُلْتُ فَإِنْ دُخِلَ عَلَىَّ بَيْتِي قَالَ " فَإِنْ خَشِيتَ أَنْ يَبْهَرَكَ شُعَاعُ السَّيْفِ فَأَلْقِ ثَوْبَكَ عَلَى وَجْهِكَ يَبُوءُ بِإِثْمِكَ وَإِثْمِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرِ الْمُشَعَّثَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ غَيْرُ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд Абу Имрон ал-Жавнийдан, у ал-Мушаъъас ибн Тарийфдан, у Абдуллаҳ ибн ас-Сомитдан, у Абу Зардан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга: «Эй Абу Зар», деди. Мен: Лаббайка эй Аллаҳнинг Расули ва саъдайка, дедим. Сўнгра ҳадисни зикр қилди. Унда деди: «Одамларга шундай ўлим етганда ҳолинг қандай бўлади, унда уйни бир қул эвазига сотиб олинади?» Мен: Аллаҳ ва Расули яхши билади, дедим ёки: Аллаҳ ва Расули мен учун нимани ихтиёр қилса, дедим. У: «Сабр қилишинг лозим», деди ёки: «Сабр қил», деди. Сўнгра менга: «Эй Абу Зар», деди. Мен: Лаббайка ва саъдайка, дедим. У: «Аҳжоруз-Зайт қонга ғарқ бўлганини кўрганингда ҳолинг қандай бўлади?», деди. Мен: Аллаҳ ва Расули мен учун нимани ихтиёр қилса, дедим. У: «Ўзинг кимдан бўлсанг, ўшанинг ёнида бўл», деди. Мен: Эй Аллаҳнинг Расули, қиличимни олиб, елкамга қўймайманми? дедим. У: «Ундай бўлса, сен қавмга шерик бўласан», деди. Мен: Менга нима буюрасиз? дедим. У: «Уйингдан чиқма», деди. Мен: Агар уйимга кирилса-чи? дедим. У: «Агар қиличнинг ярқирашидан кўзинг қамашишидан қўрқсанг, либосингни юзингга ташла. У ўз гуноҳи ва сенинг гуноҳинг билан қайтади», деди. Абу Довуд деди: Бу ҳадисда ал-Мушаъъасни Ҳаммод ибн Зайддан бошқа ҳеч ким зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي " . قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " كُونُوا أَحْلاَسَ بُيُوتِكُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис ривоят қилди, бизга Аффон ибн Муслим ривоят қилди, бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, бизга Осим ал-Аҳвол Абу Кабшадан ривоят қилди. У деди: Абу Мусони шундай деркан эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Албатта сизларнинг олдингизда зулмат туннинг бўлакларидек фитналар бор. Киши унда эрталаб мўмин бўлиб кечқурун кофир бўлади ва кечқурун мўмин бўлиб эрталаб кофир бўлади. Унда ўтирган тургандан яхшироқдир, унда турган юргандан яхшироқдир, унда юрган шошиб борувчидан яхшироқдир». Улар: Бизга нима буюрасиз? дедилар. У: «Уйларингизнинг гиламлари бўлинглар», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ ايْمُ اللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ السَّعِيدَ لَمَنْ جُنِّبَ الْفِتَنَ إِنَّ السَّعِيدَ لَمَنْ جُنِّبَ الْفِتَنَ إِنَّ السَّعِيدَ لَمَنْ جُنِّبَ الْفِتَنَ وَلَمَنِ ابْتُلِيَ فَصَبَرَ فَوَاهًا " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан ал-Миссийсий ривоят қилди, бизга Ҳажжож — яъни ибн Муҳаммад — ривоят қилди, бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди. У деди: Менга Муовия ибн Солиҳ ривоят қилдики, Абдурраҳмон ибн Жубайр унга отасидан, у ал-Миқдод ибн ал-Асваддан ривоят қилди. У деди: Аллаҳнинг номига қасамки, мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деркан эшитдим: «Албатта саодатманд киши фитналардан четлатилган кишидир, албатта саодатманд киши фитналардан четлатилган кишидир, албатта саодатманд киши фитналардан четлатилган кишидир. Ва синовга учраб сабр қилган киши — қандай яхши!».