حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرِو بْنُ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ حَرِيزِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَوْفٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " أَلاَ إِنِّي أُوتِيتُ الْكِتَابَ وَمِثْلَهُ مَعَهُ أَلاَ يُوشِكُ رَجُلٌ شَبْعَانُ عَلَى أَرِيكَتِهِ يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْقُرْآنِ فَمَا وَجَدْتُمْ فِيهِ مِنْ حَلاَلٍ فَأَحِلُّوهُ وَمَا وَجَدْتُمْ فِيهِ مِنْ حَرَامٍ فَحَرِّمُوهُ أَلاَ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ لَحْمُ الْحِمَارِ الأَهْلِيِّ وَلاَ كُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبُعِ وَلاَ لُقَطَةُ مُعَاهِدٍ إِلاَّ أَنْ يَسْتَغْنِيَ عَنْهَا صَاحِبُهَا وَمَنْ نَزَلَ بِقَوْمٍ فَعَلَيْهِمْ أَنْ يَقْرُوهُ فَإِنْ لَمْ يَقْرُوهُ فَلَهُ أَنْ يُعْقِبَهُمْ بِمِثْلِ قِرَاهُ " .
Бизга Абдулваҳҳоб ибн Нажда ривоят қилди, бизга Абу Амр ибн Касир ибн Динор Ҳариз ибн Усмондан, у Абдурраҳмон ибн Абу Авфдан, у Миқдом ибн Маъдикарибдан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У киши деди: «Огоҳ бўлингки, менга Китоб ва у билан бирга унинг мислиси ҳам берилди. Огоҳ бўлингки, бир тўқ киши ўз тахтига суянганча: ‹Мана шу Қуръанга амал қилинглар, ундан нимани ҳалол топсангиз уни ҳалол қилинглар, ундан нимани ҳаром топсангиз уни ҳаром қилинглар›, дейиши яқиндир. Огоҳ бўлингки, сизларга уй эшагининг гўшти ҳалол эмас, ҳар бир ўткир тишли йиртқич ҳайвон ҳам ҳалол эмас, аҳд эгасининг (зиммийнинг) топиб олинган нарсаси ҳам — эгаси ундан бепарво бўлмаса — ҳалол эмас. Ким бирор қавмнинг олдига тушса (меҳмон бўлса), уларга уни меҳмон қилиш лозим. Агар уни меҳмон қилмасалар, у кишига меҳмондорчилик ҳаққи миқдорида улардан ундириб олиш ҳуқуқи бордир.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ مُتَّكِئًا عَلَى أَرِيكَتِهِ يَأْتِيهِ الأَمْرُ مِنْ أَمْرِي مِمَّا أَمَرْتُ بِهِ أَوْ نَهَيْتُ عَنْهُ فَيَقُولُ لاَ نَدْرِي مَا وَجَدْنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ اتَّبَعْنَاهُ " .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал ва Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, иккиси: «Бизга Суфён Абун-Назрдан, у Убайдуллаҳ ибн Абу Рофиъдан, у отасидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди», деди. У киши деди: «Мен сизлардан бирортангизни ўз тахтига суяниб ўтирган ҳолда, менинг буйруғимдан бирор иш — мен буюрган ёки қайтарган нарса — келганда: ‹Билмаймиз, биз Аллаҳнинг Китобида нимани топган бўлсак, ўшанга эргашдик›, деганини топиб қолмай!»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيُّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ " . قَالَ ابْنُ عِيسَى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَنَعَ أَمْرًا عَلَى غَيْرِ أَمْرِنَا فَهُوَ رَدٌّ " .
Бизга Муҳаммад ибн ас-Саббоҳ ал-Баззоз ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, (ҳ) яна бизга Муҳаммад ибн Исо ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Жаъфар ал-Махрамий ва Иброҳим ибн Саъд Саъд ибн Иброҳимдан, у Қосим ибн Муҳаммаддан, у Оишадан розияллаҳу анҳо ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким бизнинг бу ишимизда ундан бўлмаган нарсани пайдо қилса, у рад қилинади (қабул қилинмайди)», деди. Ибн Исо деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким бизнинг ишимизга мувофиқ бўлмаган бир ишни қилса, у рад қилинади», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو السُّلَمِيُّ، وَحُجْرُ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ أَتَيْنَا الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ وَهُوَ مِمَّنْ نَزَلَ فِيهِ { وَلاَ عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاَ أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ } فَسَلَّمْنَا وَقُلْنَا أَتَيْنَاكَ زَائِرِينَ وَعَائِدِينَ وَمُقْتَبِسِينَ . فَقَالَ الْعِرْبَاضُ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَوَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّ هَذِهِ مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَمَاذَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا فَقَالَ " أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلاَفًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الْمَهْدِيِّينَ الرَّاشِدِينَ تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Валид ибн Муслим ривоят қилди, бизга Савр ибн Язид ривоят қилди, у деди: Менга Холид ибн Маъдон ривоят қилди, у деди: Менга Абдурраҳмон ибн Амр ас-Суламий ва Ҳужр ибн Ҳужр ривоят қилди, иккиси деди: Биз Ирбоз ибн Сориянинг олдига келдик — у шу оят нозил бўлган кишилардандир: ‹Сени минишлари учун уларга улов келтириб берсанг деб сенга келганларга, сен: «Сизларни миндурадиган нарса топа олмаяпман», деганингда...› — биз салом бериб: «Биз сенга зиёрат қилиш, касалингни сўраш ва илм олиш учун келдик», дедик. Ирбоз деди: Бир куни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга намоз ўқиб берди, сўнг бизга юзланиб, кўзлардан ёш оқизадиган, қалбларни титратадиган таъсирли ваъз қилди. Шунда бир киши: «Эй Расулуллаҳ, бу худди хайрлашаётган кишининг ваъзига ўхшайди, бизга нима васият қиласиз?» деди. У киши деди: «Сизларни Аллаҳга тақво қилишга, эшитиш ва итоат қилишга — агар амир ҳабашлик бир қул бўлса ҳам — буюраман. Чунки сизлардан ким мендан кейин яшаса, кўп ихтилофларни кўради. Бас, сизларга менинг суннатим ва тўғри йўл тутган ҳидоятли халифаларнинг суннатини лозим тутишни буюраман. Унга маҳкам ёпишинглар, уни тишларингиз билан тишлаб ушланглар. Янги пайдо қилинган ишлардан сақланинглар, чунки ҳар бир янгилик бидъат, ва ҳар бир бидъат залолатдир.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ عَتِيقٍ - عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ هَلَكَ الْمُتَنَطِّعُونَ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Ибн Журайждан ривоят қилди, у деди: Менга Сулаймон — яъни ибн Атиқ — Талқ ибн Ҳабибдан, у Аҳнаф ибн Қайсдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У: «Огоҳ бўлингки, ҳаддан ошиб чуқурлашувчилар ҳалок бўлдилар», деди — уч марта.