حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَجْزِي وَلَدٌ وَالِدَهُ إِلاَّ أَنْ يَجِدَهُ مَمْلُوكًا فَيَشْتَرِيَهُ فَيُعْتِقَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди. У айтди: менга Суҳайл ибн Абу Солиҳ ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Фарзанд отасининг ҳақини адо эта олмайди, фақат уни қул ҳолида топиб, сотиб олиб, озод қилгани бундан мустасно».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي خَالِي الْحَارِثُ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَتْ تَحْتِي امْرَأَةٌ وَكُنْتُ أُحِبُّهَا وَكَانَ عُمَرُ يَكْرَهُهَا فَقَالَ لِي طَلِّقْهَا فَأَبَيْتُ فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " طَلِّقْهَا " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди, у Ибн Абу Зиъбдан ривоят қилди. У айтди: менга тоғам Ҳорис ривоят қилди, у Ҳамза ибн Абдуллаҳ ибн Умардан, у отасидан ривоят қилди. У айтди: Менинг (никоҳимда) бир аёл бор эди, мен уни яхши кўрардим, Умар эса уни ёқтирмасди. У менга: «Уни талоқ қил», деди. Мен эса бош тортдим. Шунда Умар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб, буни унга зикр қилди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни талоқ қил», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبَرُّ قَالَ " أُمَّكَ ثُمَّ أُمَّكَ ثُمَّ أُمَّكَ ثُمَّ أَبَاكَ ثُمَّ الأَقْرَبَ فَالأَقْرَبَ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَسْأَلُ رَجُلٌ مَوْلاَهُ مِنْ فَضْلٍ هُوَ عِنْدَهُ فَيَمْنَعُهُ إِيَّاهُ إِلاَّ دُعِيَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَضْلُهُ الَّذِي مَنَعَهُ شُجَاعًا أَقْرَعَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الأَقْرَعُ الَّذِي ذَهَبَ شَعْرُ رَأْسِهِ مِنَ السُّمِّ .
Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди, у Баҳз ибн Ҳакимдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. У айтди: «Ё Расулуллаҳ, мен кимга яхшилик қилай?» дедим. У: «Онангга, сўнг онангга, сўнг онангга, сўнг отангга, сўнг яқинроқ, яна яқинроққа», дедилар. Яна Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Бир киши ўзининг мавлосидан (дўстидан) ўша кишида бўлган ортиқча нарсани сўраса-ю, у уни бермаса, қиёмат куни унинг рад этган ўша ортиқча нарсаси (боши) яланг, заҳарли илон қилиб чақирилади». Абу Довуд айтди: «ақраъ» — заҳаридан бош сочи тўкилган (илон)дир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ مُرَّةَ، حَدَّثَنَا كُلَيْبُ بْنُ مَنْفَعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبَرُّ قَالَ " أُمَّكَ وَأَبَاكَ وَأُخْتَكَ وَأَخَاكَ وَمَوْلاَكَ الَّذِي يَلِي ذَاكَ حَقٌّ وَاجِبٌ وَرَحِمٌ مَوْصُولَةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исо ривоят қилди, бизга Ҳорис ибн Мурра ривоят қилди, бизга Кулайб ибн Манфаа ривоят қилди, у бобосидан ривоят қилдики, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, мен кимга яхшилик қилай?» деди. У: «Онангга, отангга, синглингга, акангга ва шуларга эргашадиган мавлонгга; бу вожиб ҳақ ва узилмас қариндошлик риштасидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ، وَقَالَ، أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ أَكْبَرِ الْكَبَائِرِ أَنْ يَلْعَنَ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَلْعَنُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ قَالَ " يَلْعَنُ أَبَا الرَّجُلِ فَيَلْعَنُ أَبَاهُ وَيَلْعَنُ أُمَّهُ فَيَلْعَنُ أُمَّهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ибн Зиёд ривоят қилди, ва у: хабар берди, деди (ҳ), ва бизга Аббод ибн Мусо ривоят қилди, иккаласи айтди: бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, у отасидан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта энг катта гуноҳлардан бири кишининг ўз ота-онасини лаънатлашидир». «Ё Расулуллаҳ, киши қандай қилиб ўз ота-онасини лаънатлайди?» дейилди. У: «У бир кишининг отасини сўкади, у эса (жавобан) унинг отасини сўкади; унинг онасини сўкади, у эса унинг онасини сўкади», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَسِيدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عُبَيْدٍ، مَوْلَى بَنِي سَاعِدَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي أُسَيْدٍ، مَالِكِ بْنِ رَبِيعَةَ السَّاعِدِيِّ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَاءَهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَقِيَ مِنْ بِرِّ أَبَوَىَّ شَىْءٌ أَبَرُّهُمَا بِهِ بَعْدَ مَوْتِهِمَا قَالَ " نَعَمِ الصَّلاَةُ عَلَيْهِمَا وَالاِسْتِغْفَارُ لَهُمَا وَإِنْفَاذُ عَهْدِهِمَا مِنْ بَعْدِهِمَا وَصِلَةُ الرَّحِمِ الَّتِي لاَ تُوصَلُ إِلاَّ بِهِمَا وَإِكْرَامُ صَدِيقِهِمَا " .
Бизга Иброҳим ибн Маҳдий, Усмон ибн Абу Шайба ва Муҳаммад ибнул Ало — маъно бир хил — ривоят қилди, улар айтди: бизга Абдуллаҳ ибн Идрис ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Сулаймондан, у Асид ибн Али ибн Убайддан — Бану Соиданинг мавлосидан — у отасидан, у Абу Усайд Молик ибн Рабиа ас-Соидийдан ривоят қилди. У айтди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурида эканмиз, Бану Салимадан бир киши унинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, ота-онамга улар вафот этганидан кейин қиладиган бирор яхшилик қолдими?» деди. У: «Ҳа; уларга (жаноза ва дуо) намозини ўқиш, улар учун истиғфор (мағфират сўраш), улардан кейин уларнинг аҳдларини бажариш, фақат улар орқали уланадиган қариндошлик риштасини улаш ва уларнинг дўстини ҳурмат қилиш», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَبَرَّ الْبِرِّ صِلَةُ الْمَرْءِ أَهْلَ وُدِّ أَبِيهِ بَعْدَ أَنْ يُوَلِّيَ " .
Бизга Аҳмад ибн Мании ривоят қилди, бизга Абун Назр ривоят қилди, бизга Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у Язид ибн Абдуллаҳ ибн Усома ибнул Ҳоддан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта яхшиликнинг энг яхшиси — кишининг отаси вафот этганидан кейин унинг дўстларини (яхши кўрган кишиларини) силаси (риштасини улаши)дир».
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ بْنِ ثَوْبَانَ، أَخْبَرَنَا عُمَارَةُ بْنُ ثَوْبَانَ، أَنَّ أَبَا الطُّفَيْلِ، أَخْبَرَهُ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ لَحْمًا بِالْجِعِرَّانَةِ - قَالَ أَبُو الطُّفَيْلِ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ أَحْمِلُ عَظْمَ الْجَزُورِ - إِذْ أَقْبَلَتِ امْرَأَةٌ حَتَّى دَنَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَسَطَ لَهَا رِدَاءَهُ فَجَلَسَتْ عَلَيْهِ فَقُلْتُ مَنْ هِيَ فَقَالُوا هَذِهِ أُمُّهُ الَّتِي أَرْضَعَتْهُ .
Бизга Ибнул Мусанно ривоят қилди, бизга Абу Осим ривоят қилди. У айтди: менга Жаъфар ибн Яҳё ибн Умора ибн Савбон ривоят қилди, бизга Умора ибн Савбон хабар бердики, Абут Туфайл унга хабар бериб айтди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг Жиъиронада гўштни тақсимлаётганларини кўрдим — Абут Туфайл айтди: мен ўшанда туянинг суягини кўтарадиган йигит эдим — шунда бир аёл келиб, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга яқинлашди. У эса унга ридосини ёзиб қўйди, аёл унинг устига ўтирди. Мен: «У ким?» дедим. Улар: «Бу уни эмизган онасидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ السَّائِبِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ جَالِسًا يَوْمًا فَأَقْبَلَ أَبُوهُ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَوَضَعَ لَهُ بَعْضَ ثَوْبِهِ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَقْبَلَتْ أُمُّهُ فَوَضَعَ لَهَا شِقَّ ثَوْبِهِ مِنْ جَانِبِهِ الآخَرِ فَجَلَسَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ أَقْبَلَ أَخُوهُ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَقَامَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَجْلَسَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ .
Бизга Аҳмад ибн Саид ал-Ҳамдоний ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди. У айтди: менга Амр ибнул Ҳорис ривоят қилдики, Умар ибнус Соиб унга ривоят қилиб айтди: унга етиб келишича, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир куни ўтирган эдилар, шунда эмизган отаси келиб қолди, у эса унга кийимининг бир қисмини тўшаб қўйди, у (ота) унинг устига ўтирди. Сўнг эмизган онаси келиб қолди, у унга кийимининг бошқа томонидан бир парчасини тўшаб қўйди, у (она) унинг устига ўтирди. Сўнг эмизган биродари келиб қолди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг учун ўринларидан турдилар ва уни ўз ҳузурларида ўтқаздилар.