حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ قَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِشْقَصٍ.
Abu Osim bizga aytdi, Ibn Jurayjdan, u Hasan ibn Muslimdan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan, u Muoviya roziyallahu anhumdan: U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning (soch)ini bir o'q paykon (keng uchli) bilan qisqartirdi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يَطُوفُوا بِالْبَيْتِ، وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ يَحِلُّوا، وَيَحْلِقُوا أَوْ يُقَصِّرُوا.
Muhammad ibn Abu Bakr bizga aytdi: Fuzayl ibn Sulaymon bizga aytdi: Muso ibn Uqba bizga aytdi: Kurayb menga xabar berdi, Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Makkaga kelganida, ashoblariga Baytni va Safo bilan Marvani tavof qilishni, so'ng (ihromdan) chiqishni, va soch oldirishni yoki (soch)ni qisqartirishni buyurdi.
وَقَالَ لَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ طَافَ طَوَافًا وَاحِدًا، ثُمَّ يَقِيلُ ثُمَّ يَأْتِي مِنًى ـ يَعْنِي يَوْمَ النَّحْرِ ـ. وَرَفَعَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ.
Abu Nu'aym bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Ubaydullohdan, u Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: U bitta tavof qildi, so'ng peshin uyqusi (qaylula) qildi, so'ng Minoga keldi — ya'ni qurbonlik kuni. Abdurrazzoq uni marfu' qildi: Ubaydulloh bizga xabar berdi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ حَجَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَفَضْنَا يَوْمَ النَّحْرِ، فَحَاضَتْ صَفِيَّةُ، فَأَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا مَا يُرِيدُ الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِهِ. فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا حَائِضٌ. قَالَ " حَابِسَتُنَا هِيَ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَاضَتْ يَوْمَ النَّحْرِ. قَالَ " اخْرُجُوا ". وَيُذْكَرُ عَنِ الْقَاسِمِ وَعُرْوَةَ وَالأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَفَاضَتْ صَفِيَّةُ يَوْمَ النَّحْرِ.
Yahyo ibn Bukayr bizga aytdi: Lays bizga aytdi, Ja'far ibn Robia'dan, u A'rajdan: U dedi: Abu Salama ibn Abdurrahmon menga aytdi: Oisha roziyallahu anho dedi: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan haj qildik, qurbonlik kuni (ifoza) tavofini qildik. Safiyya hayzli bo'lib qoldi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam undan — kishi o'z ahli (xotini)dan istaydigan narsani — istadi. Men: ‹Yo Rasulullah, u hayzli-ku› dedim. U zot: «U bizni (yo'lda) ushlab qoluvchimizmi?» dedilar. Ular: ‹Yo Rasulullah, u qurbonlik kuni (ifoza) tavofini qilgan-ku› dedi. U zot: «(Bo'lmasa) chiqinglar» dedilar. Qosim, Urva va Asvaddan, u Oisha roziyallahu anhodan zikr qilinadi: Safiyya qurbonlik kuni (ifoza) tavofini qildi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قِيلَ لَهُ فِي الذَّبْحِ وَالْحَلْقِ وَالرَّمْىِ وَالتَّقْدِيمِ وَالتَّأْخِيرِ فَقَالَ " لاَ حَرَجَ ".
Muso ibn Ismoil bizga aytdi: Vuhayb bizga aytdi: Ibn Tovus bizga aytdi, otasidan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallamga — so'yish, soch olish, (tosh) otish, oldinga surish va keyinga surishda (tartib buzilishi haqida) — aytildi. U zot: «Zarari yo'q» dedilar.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُسْأَلُ يَوْمَ النَّحْرِ بِمِنًى، فَيَقُولُ " لاَ حَرَجَ ". فَسَأَلَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ. قَالَ " اذْبَحْ، وَلاَ حَرَجَ ". وَقَالَ رَمَيْتُ بَعْدَ مَا أَمْسَيْتُ. فَقَالَ " لاَ حَرَجَ ".
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Yazid ibn Zuray' bizga aytdi: Xolid bizga aytdi, Ikrimadan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan qurbonlik kuni Minoda so'ralar, u zot: «Zarari yo'q» der edilar. Bir kishi u zotdan so'rab: ‹Men so'ymasdan oldin soch oldirdim› dedi. U zot: «So'y, zarari yo'q» dedilar. U: ‹Men kech kirgach (oqshomdan keyin) (tosh) otdim› dedi. U zot: «Zarari yo'q» dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَجَعَلُوا يَسْأَلُونَهُ، فَقَالَ رَجُلٌ لَمْ أَشْعُرْ فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ. قَالَ " اذْبَحْ وَلاَ حَرَجَ ". فَجَاءَ آخَرُ فَقَالَ لَمْ أَشْعُرْ فَنَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ. قَالَ " ارْمِ وَلاَ حَرَجَ ". فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَىْءٍ قُدِّمَ وَلاَ أُخِّرَ إِلاَّ قَالَ افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ.
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Ibn Shihobdan, u Iso ibn Talhadan, u Abdulloh ibn Amrdan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Vidolashuv hajida (xutba uchun) turdi, ular u zotdan so'ray boshladi. Bir kishi: ‹Men sezmadim, shuning uchun so'ymasdan oldin soch oldirdim› dedi. U zot: «So'y, zarari yo'q» dedilar. Boshqasi kelib: ‹Men sezmadim, (tosh) otmasdan oldin so'ydim› dedi. U zot: «(Tosh) ot, zarari yo'q» dedilar. O'sha kuni oldinga surilgan yoki keyinga surilgan hech narsadan so'ralmadi-ki, illo u zot: «Qilaver, zarari yo'q» demagan bo'lsin.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، شَهِدَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ النَّحْرِ، فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ، فَقَالَ كُنْتُ أَحْسِبُ أَنَّ كَذَا قَبْلَ كَذَا. ثُمَّ قَامَ آخَرُ فَقَالَ كُنْتُ أَحْسِبُ أَنَّ كَذَا قَبْلَ كَذَا حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ، نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ. وَأَشْبَاهَ ذَلِكَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ ". لَهُنَّ كُلِّهِنَّ، فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ قَالَ افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ.
Sa'id ibn Yahyo ibn Sa'id bizga aytdi: Otam bizga aytdi: Ibn Jurayj bizga aytdi: Zuhriy menga aytdi, Iso ibn Talhadan, u Abdulloh ibn Amr ibn Os roziyallahu anhudan: U unga aytdi-ki, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamni qurbonlik kuni xutba qilayotganida hozir bo'ldi. Unga bir kishi turib: ‹Men shunday — shu (ish) shu (ish)dan oldin deb o'ylar edim› dedi. So'ng boshqasi turib: ‹Men shu — shu (ish)dan oldin deb o'ylar edim: men so'ymasdan oldin soch oldirdim, (tosh) otmasdan oldin so'ydim› dedi va shunga o'xshashlar. Nabiy sollallahu alayhi vasallam ularning hammasiga: «Qilaver, zarari yo'q» dedilar. O'sha kuni hech narsa(haqida) so'ralmadi-ki, illo u zot: «Qilaver, zarari yo'q» demagan bo'lsin.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَاقَتِهِ. فَذَكَرَ الْحَدِيثَ. تَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ.
Ishoq bizga aytdi: Ya'qub ibn Ibrohim bizga xabar berdi: Otam bizga aytdi, Solihdan, u Ibn Shihobdan: Iso ibn Talha ibn Ubaydulloh menga aytdi: U Abdulloh ibn Amr ibn Os roziyallahu anhumani shunday deganini eshitdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'z tuyasi ustida (xutba uchun) turdi — so'ng hadisni zikr qildi. Unga Ma'mar Zuhriydan (rivoyat qilib) mutobaat qildi.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ النَّاسَ يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ. أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قَالُوا يَوْمٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَأَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا ". فَأَعَادَهَا مِرَارًا، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَوَصِيَّتُهُ إِلَى أُمَّتِهِ ـ " فَلْيُبْلِغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Yahyo ibn Sa'id menga aytdi: Fuzayl ibn G'azvon bizga aytdi: Ikrima bizga aytdi, Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qurbonlik kuni odamlarga xutba qilib: «Ey odamlar, bu qaysi kun?» dedilar. Ular: ‹Harom (hurmatli) kun› dedi. U zot: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Ular: ‹Harom shahar› dedi. U zot: «Bu qaysi oy?» dedilar. Ular: ‹Harom oy› dedi. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz, mollaringiz va obro'(ehtirom)laringiz — bu kuningizdek, bu shaharingizda, bu oyingizda (hurmatli bo'lganidek) — sizlarga harom (taajjub qilingan)dir» dedilar. Buni bir necha marta takrorladi, so'ng boshini ko'tarib: «Allahim, yetkazdimmi? Allahim, yetkazdimmi?» dedilar. Ibn Abbos roziyallahu anhuma dedi: Jonim qo'lida bo'lgan zotga qasamki, bu uning ummatiga vasiyati (edi) — «Hozir bo'lgan (kishi) yo'q (g'oyib)ga yetkazsin, mendan keyin bir-biringizning bo'ynini uradigan kofirlar(ga aylanib) qaytmangiz».
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ. تَابَعَهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو.
Hafs ibn Umar bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi: Amr menga xabar berdi: U dedi: Men Jobir ibn Zaydni eshitdi: U dedi: Men Ibn Abbos roziyallahu anhumani eshitdi: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni Arafotda xutba qilayotganini eshitdi. Unga Ibn Uyayna Amrdan (rivoyat qilib) mutobaat qildi.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ،، وَرَجُلٌ، أَفْضَلُ فِي نَفْسِي مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ، قَالَ " أَتَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. فَقَالَ " أَلَيْسَ ذُو الْحَجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَتْ بِالْبَلْدَةِ الْحَرَامِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، إِلَى يَوْمِ تَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ. أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ". قَالُوا نَعَمْ. قَالَ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ، فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
Abdulloh ibn Muhammad menga aytdi: Abu Omir bizga aytdi: Qurra bizga aytdi, Muhammad ibn Sirindan: U dedi: Menga Abdurrahmon ibn Abu Bakra aytdi, Abu Bakradan, va — mening nazarimda Abdurrahmondan afzalroq kishi — Humayd ibn Abdurrahmon, Abu Bakra roziyallahu anhudan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam bizga qurbonlik kuni xutba qilib: «Bu qaysi kun ekanini bilasizmi?» dedilar. Biz: ‹Allah va Uning rasuli biluvchiroqdir› dedik. U zot jim turdi, hatto biz uni o'z nomidan boshqa nom bilan ataydi deb o'yladi. U zot: «Qurbonlik kuni emasmi?» dedilar. Biz: ‹Ha› dedik. U zot: «Bu qaysi oy?» dedilar. Biz: ‹Allah va Uning rasuli biluvchiroqdir› dedik. U zot jim turdi, hatto biz uni o'z nomidan boshqa nom bilan ataydi deb o'yladi. U zot: «Zul-Hijja emasmi?» dedilar. Biz: ‹Ha› dedik. U zot: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Biz: ‹Allah va Uning rasuli biluvchiroqdir› dedik. U zot jim turdi, hatto biz uni o'z nomidan boshqa nom bilan ataydi deb o'yladi. U zot: «Harom shahar emasmi?» dedilar. Biz: ‹Ha› dedik. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz va mollaringiz — bu kuningizdek, bu oyingizda, bu shaharingizda — Robbingizga yo'liqadigan kungacha sizlarga harom(hurmatli)dir. Bilingizki, yetkazdimmi?» dedilar. Ular: ‹Ha› dedi. U zot: «Allahim, guvoh bo'l! Hozir bo'lgan (kishi) g'oyibga yetkazsin, balki yetkazilgan (kishi) eshituvchidan ko'ra ko'proq anglovchi (yodda saqlovchi) bo'lishi mumkin. Mendan keyin bir-biringizning bo'ynini uradigan kofirlar(ga aylanib) qaytmangiz» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى " أَتَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَقَالَ " فَإِنَّ هَذَا يَوْمٌ حَرَامٌ، أَفَتَدْرُونَ أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " بَلَدٌ حَرَامٌ، أَفَتَدْرُونَ أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " شَهْرٌ حَرَامٌ ـ قَالَ ـ فَإِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا ". وَقَالَ هِشَامُ بْنُ الْغَازِ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَيْنَ الْجَمَرَاتِ فِي الْحَجَّةِ الَّتِي حَجَّ بِهَذَا، وَقَالَ " هَذَا يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ "، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ ". وَوَدَّعَ النَّاسَ. فَقَالُوا هَذِهِ حَجَّةُ الْوَدَاعِ.
Muhammad ibn Musanno bizga aytdi: Yazid ibn Horun bizga aytdi: Osim ibn Muhammad ibn Zayd bizga xabar berdi, otasidan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Minoda: «Bu qaysi kun ekanini bilasizmi?» dedilar. Ular: ‹Allah va Uning rasuli biluvchiroqdir› dedi. U zot: «Bas, bu harom kun. Bu qaysi shahar ekanini bilasizmi?» dedilar. Ular: ‹Allah va Uning rasuli biluvchiroqdir› dedi. U zot: «Harom shahar. Bu qaysi oy ekanini bilasizmi?» dedilar. Ular: ‹Allah va Uning rasuli biluvchiroqdir› dedi. U zot: «Harom oy» dedilar. U zot: «Bas, albatta Allah sizlarga qonlaringizni, mollaringizni va obro'(ehtirom)laringizni — bu kuningizdek, bu oyingizda, bu shaharingizda (hurmatli bo'lgani kabi) — harom qildi» dedilar. Hishom ibn G'oz dedi: Nofi' menga xabar berdi, Ibn Umar roziyallahu anhumadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam shu (haj) bilan haj qilgan hajda qurbonlik kuni Jamaralar orasida turdi va: «Bu — eng katta haj kuni» dedilar. Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Allahim, guvoh bo'l» deya boshladi va odamlar bilan xayrlashdi. Ular: ‹Bu — Vidolashuv haji› dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ رَخَّصَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم.
Muhammad ibn Ubayd ibn Maymun bizga aytdi: Iso ibn Yunus bizga aytdi, Ubaydullohdan, u Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam ruxsat berdi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَذِنَ.
Yahyo ibn Muso bizga aytdi: Muhammad ibn Bakr bizga aytdi: Ibn Jurayj bizga xabar berdi: Ubaydulloh menga xabar berdi, Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam izn berdi.