حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ قُلْتُ لِعَلِيٍّ هَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لاَ، إِلاَّ كِتَابُ اللَّهِ، أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ، أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ. قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ، وَفَكَاكُ الأَسِيرِ، وَلاَ يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ.
Бизга Муҳаммад ибн Салом ривоят қилди, у деди: бизга Вакиъ, Суфёндан, у Мутаррифдан, у аш-Шаъбийдан, у Абу Жуҳайфадан хабар берди, у деди: Мен Алига: «Сизда (ёзма) бирор китоб борми?» дедим. У: «Йўқ, фақат Аллаҳнинг Китоби, ёки бир мусулмон кишига берилган фаҳм, ёки мана шу саҳифадаги (нарсалар бор),» деди. Мен: «Бу саҳифада нима бор?» дедим. У: «Дият (хун пули), асирни озод қилиш (ҳақи) ва мусулмон кофир (эвазига) ўлдирилмаслиги (ҳақида),» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ خُزَاعَةَ، قَتَلُوا رَجُلاً مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ، فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ، فَخَطَبَ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ ـ أَوِ الْفِيلَ شَكَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ـ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُؤْمِنِينَ، أَلاَ وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي أَلاَ وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، أَلاَ وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ، لاَ يُخْتَلَى شَوْكُهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ، فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ، وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ ". فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " اكْتُبُوا لأَبِي فُلاَنٍ ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلاَّ الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ الإِذْخِرَ، إِلاَّ الإِذْخِرَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ. فَقِيلَ لأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَىُّ شَىْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ.
Бизга Абу Нуайм ал-Фазл ибн Дукайн ривоят қилди, у деди: бизга Шайбон, Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Хузўа (қабиласи) Макка фатҳи йили Бани Лайс(қабиласи)дан бир кишини, ўзларидан ўлдирилган бир ўликнинг (қасоси) учун ўлдирди. Буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га хабар қилишди. Шунда у киши уловларига миниб, хутба қилиб дедилар: «Албатта, Аллаҳ Маккадан қатлни — ёки: филни (Абу Абдуллаҳ шубҳа қилди) — тўсган ва унга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва мўминларни мусаллат қилган (ғолиб қилган). Огоҳ бўлинглар, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Огоҳ бўлинглар, у менга фақат кундузнинг бир соати ҳалол бўлди. Огоҳ бўлинглар, у мана шу соатимда ҳаром (муқаддас)дир: тикани юлинмайди, дарахти кесилмайди, тушиб қолган (йўқотилган) нарсаси — эгасини изловчидан бошқаси учун — териб олинмайди. Кимнинг (яқини) ўлдирилган бўлса, у икки яхши (танлов)нинг бирига ҳақлидир: ё (қотилдан) хун пули олинади, ёки ўлдирилганнинг аҳли қасос олади,» дедилар. Шунда Яман аҳлидан бир киши келиб: «Менга (буни) ёзиб беринг, эй Расулуллаҳ,» деди. У: «Абу Фалонга ёзиб беринглар,» дедилар. Қурайшдан бир киши: «Изхир (ўти) бундан мустасно, эй Расулуллаҳ; чунки биз уни уйларимизда ва қабрларимизда ишлатамиз,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Изхир бундан мустасно, изхир бундан мустасно,» дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَخِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ مَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي، إِلاَّ مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلاَ أَكْتُبُ. تَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ.
Бизга Али ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Амр ривоят қилди, у деди: менга Ваҳб ибн Мунаббиҳ, акасидан хабар берди, у деди: мен Абу Ҳурайрани шундай деганини эшитдим: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ҳеч бири у кишидан мендан кўра кўпроқ ҳадис ривоят қилувчи эмас — фақат Абдуллаҳ ибн Амр бундан мустасно; чунки у (эшитганини) ёзарди, мен эса ёзмас эдим. Уни Маъмар, Ҳаммомдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) мутоба қилди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَجَعُهُ قَالَ " ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبُ لَكُمْ كِتَابًا لاَ تَضِلُّوا بَعْدَهُ ". قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ. قَالَ " قُومُوا عَنِّي، وَلاَ يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُ ". فَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ كِتَابِهِ.
Бизга Яҳё ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: менга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳдан, у Ибн Аббосдан хабар берди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг оғриқлари кучайганида, у киши: «Менга (ёзадиган) бир нарса келтиринглар, сизларга шундай бир мактуб ёзиб берайки, ундан кейин адашмайсиз,» дедилар. Умар: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни оғриқ енгиб қўйди; бизнинг ҳузуримизда Аллаҳнинг Китоби бор, у бизга етарли,» деди. Шунда (саҳобалар) ихтилоф қилиб, шовқин кўпайди. У киши: «Менинг олдимдан туринглар; менинг олдимда тортишув бўлмаслиги керак,» дедилар. Шунда Ибн Аббос: «Албатта, мусибатнинг энг каттаси — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан у кишининг мактуби ўртасига тўсиқ бўлган (нарса)дир,» дея чиқиб кетарди.