Васият ва қарз оятининг тафсири

Vasiyat kitobi · 2 ҳадис

بَابُ تَأْوِيلِ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ لِي ‏ "‏ يَا حَكِيمُ، إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ‏"‏‏.‏ قَالَ حَكِيمٌ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا‏.‏ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَدْعُو حَكِيمًا لِيُعْطِيَهُ الْعَطَاءَ فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئًا، ثُمَّ إِنَّ عُمَرَ دَعَاهُ لِيُعْطِيَهُ فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ، إِنِّي أَعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ الَّذِي قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ فَيَأْبَى أَنْ يَأْخُذَهُ‏.‏ فَلَمْ يَرْزَأْ حَكِيمٌ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تُوُفِّيَ رَحِمَهُ اللَّهُ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, бизга Авзоий ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Саид ибн Мусайяб ва Урва ибн Зубайрдан: Ҳаким ибн Ҳизом (розияллаҳу анҳу) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрадим, у менга берди, сўнг сўрадим, у менга берди, сўнг менга деди: «Эй Ҳаким, албатта бу мол кўк (кўркам), ширин (ёқимли). Ким уни нафси сахийлик билан олса, унга унда барака берилади; ким уни нафси томагинарлик (талаб) билан олса, унга унда барака берилмайди — у еб тўймайдиган киши каби бўлади. Юқори қўл (берувчи қўл) қуйи қўлдан (олувчи қўлдан) яхшироқдир». Ҳаким деди: Мен: Ё Расулуллаҳ, сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен сендан кейин — токи дунёдан айрилгунча — ҳеч кимдан бирор нарса (сўраб) камайтирмайман, дедим. Абу Бакр Ҳакимни — унга ато бериш учун — чақирар эди, у ундан бирор нарса қабул қилишдан бош тортар эди. Сўнг Умар уни — бериш учун — чақирди, у уни қабул қилишдан бош тортди. У (Умар): Эй мусулмонлар жамоаси, мен унга — Аллаҳ бу файъдан унга тақсимлаган ҳақини таклиф қиляпман, у уни олишдан бош тортяпти, деди. Ҳаким Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин — токи вафот этгунча, Аллаҳ унга раҳм қилсин — одамлардан бирортасидан (бирор нарса) камайтирмади (сўрамади).

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّخْتِيَانِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي أَهْلِهِ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَمَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَحَسِبْتُ أَنْ قَدْ قَالَ ‏"‏ وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي مَالِ أَبِيهِ ‏"‏‏.‏

Бизга Бишр ибн Муҳаммад Сахтиёний ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ хабар берди, бизга Юнус хабар берди, у Зуҳрийдан, у деди: Менга Солим хабар берди, у Ибн Умардан (розияллаҳу анҳумо), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деяётганини эшитдим: «Ҳар бирингиз чўпондир ва ўз раийяти ҳақида масъулдир. Имом чўпондир ва ўз раийяти ҳақида масъулдир. Киши ўз оиласида чўпондир ва ўз раийяти ҳақида масъулдир. Аёл эрининг уйида чўпон(ҳомий)дир ва ўз раийяти ҳақида масъулдир. Хизматкор хўжайининг молида чўпондир ва ўз раийяти ҳақида масъулдир». У деди: Мен у: «Киши отасининг молида чўпондир» деган деб ўйлайман.