حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ مَا نَعْلَمُ حَيًّا مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ أَكْثَرَ شَهِيدًا أَعَزَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الأَنْصَارِ. قَالَ قَتَادَةُ وَحَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّهُ قُتِلَ مِنْهُمْ يَوْمَ أُحُدٍ سَبْعُونَ، وَيَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ سَبْعُونَ، وَيَوْمَ الْيَمَامَةِ سَبْعُونَ، قَالَ وَكَانَ بِئْرُ مَعُونَةَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَيَوْمُ الْيَمَامَةِ عَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ يَوْمَ مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ.
Амр ибн Али менга айтди, Муоз ибн Ҳишом бизга айтди, у деди: Отам менга айтди, Қатодадан, у деди: Биз араб қабилаларидан — Ансордан кўра кўпроқ шаҳидли, қиёмат куни азизироқ бирон қабилани билмаймиз. Қатода деди: Бизга Анас ибн Молик айтдики, улардан Уҳуд куни етмиш, Биъру Маъуна куни етмиш ва Ямома куни етмиш (киши) ўлдирилди. (Қатода) деди: Биъру Маъуна Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида, Ямома куни эса Абу Бакр замонида — Мусайлима Каззоб куни — бўлди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ مِنْ قَتْلَى أُحُدٍ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ثُمَّ يَقُولُ " أَيُّهُمْ أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ ". فَإِذَا أُشِيرَ لَهُ إِلَى أَحَدٍ، قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ، وَقَالَ " أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلاَءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ". وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ بِدِمَائِهِمْ، وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ، وَلَمْ يُغَسَّلُوا. وَقَالَ أَبُو الْوَلِيدِ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، قَالَ لَمَّا قُتِلَ أَبِي جَعَلْتُ أَبْكِي وَأَكْشِفُ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ،، فَجَعَلَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَوْنِي وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ، وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبْكِيهِ أَوْ مَا تَبْكِيهِ، مَا زَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رُفِعَ ".
Қутайба ибн Саъид бизга айтди, Лайс бизга айтди, Ибн Шиҳобдан, Абдураҳмон ибн Каъб ибн Моликдан: Жобир ибн Абдуллаҳ розияллаҳу анҳумо унга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд ўлганларидан икки кишини бир кийимда (кафанда) жамлар, сўнг: «Улардан қайсиси Қуръанни кўпроқ олган (ёдлаган)?», дер эди. Улардан бирига ишора қилинса, уни лаҳдда (қабарда) олдинга қўяр ва: «Мен мана буларга қиёмат куни гувоҳман», дер эди. Ва уларни қонлари билан (ювилмай) кўмишни буюрди, уларга намоз ўқимади ва улар ғусл қилинмади. Абул-Валид Шуъбадан, Ибнул-Мункадирдан: Мен Жобирни шундай деганини эшитдим: Отам ўлдирилганида, мен йиғлаб, унинг юзидан кийимни оча бошлади. Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари мени қайтарар, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эса қайтармас эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга йиғлама — ёки: нега унга йиғлайсан? — Малоикалар уни — токи кўтарилгунигача — қанотлари билан соя қилиб турди», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ مِنْ قَتْلَى أُحُدٍ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ثُمَّ يَقُولُ " أَيُّهُمْ أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ ". فَإِذَا أُشِيرَ لَهُ إِلَى أَحَدٍ، قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ، وَقَالَ " أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلاَءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ". وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ بِدِمَائِهِمْ، وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ، وَلَمْ يُغَسَّلُوا. وَقَالَ أَبُو الْوَلِيدِ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، قَالَ لَمَّا قُتِلَ أَبِي جَعَلْتُ أَبْكِي وَأَكْشِفُ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ،، فَجَعَلَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَوْنِي وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ، وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبْكِيهِ أَوْ مَا تَبْكِيهِ، مَا زَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رُفِعَ ".
Қутайба ибн Саъид бизга айтди, Лайс бизга айтди, Ибн Шиҳобдан, Абдураҳмон ибн Каъб ибн Моликдан: Жобир ибн Абдуллаҳ розияллаҳу анҳумо унга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд ўлганларидан икки кишини бир кийимда (кафанда) жамлар, сўнг: «Улардан қайсиси Қуръанни кўпроқ олган (ёдлаган)?», дер эди. Улардан бирига ишора қилинса, уни лаҳдда (қабарда) олдинга қўяр ва: «Мен мана буларга қиёмат куни гувоҳман», дер эди. Ва уларни қонлари билан (ювилмай) кўмишни буюрди, уларга намоз ўқимади ва улар ғусл қилинмади. Абул-Валид Шуъбадан, Ибнул-Мункадирдан: Мен Жобирни шундай деганини эшитдим: Отам ўлдирилганида, мен йиғлаб, унинг юзидан кийимни оча бошлади. Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари мени қайтарар, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эса қайтармас эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга йиғлама — ёки: нега унга йиғлайсан? — Малоикалар уни — токи кўтарилгунигача — қанотлари билан соя қилиб турди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ أُرَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَأَيْتُ فِي رُؤْيَاىَ أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ أُخْرَى فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ بِهِ اللَّهُ مِنَ الْفَتْحِ وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ، فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ ".
Муҳаммад ибнул-Ало бизга айтди, Абу Усома бизга айтди, Бурайд ибн Абдуллаҳ ибн Абу Бурдадан, бобоси Абу Бурдадан, Абу Мусо розияллаҳу анҳудан — уни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан деб ўйлайман — у деди: «Мен тушимда бир қилич силкитганимни кўрдим, унинг ўртаси синди — бирдан у (таъбири) Уҳуд куни мўминлардан етган мусибат экан; сўнг уни бошқа (силкитиш) билан силкитдим, у бўлган ҳолатидан гўзалроқ бўлиб қайтди — бирдан у (таъбири) Аллаҳ келтирган фатҳ ва мўминларнинг жамланиши экан. Ва мен унда сигирларни кўрдим — Аллаҳ яхшироқ — бирдан улар Уҳуд куни (шаҳид бўлган) мўминлар экан», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ خَبَّابٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ، فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى أَوْ ذَهَبَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، كَانَ مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، فَلَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غُطِّيَ بِهَا رِجْلاَهُ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ، وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلَيْهِ الإِذْخِرَ ". أَوْ قَالَ " أَلْقُوا عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ ". وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدِبُهَا.
Аҳмад ибн Юнус бизга айтди, Зуҳайр бизга айтди, Аъмаш бизга айтди, Шақиқдан, Хаббоб розияллаҳу анҳудан, у деди: Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан — Аллаҳнинг важҳини истаб — ҳижрат қилдик, бас, ажримиз Аллаҳ зиммасига вожиб бўлди. Биздан баъзилар (ажридан) ҳеч нарса емай ўтиб кетди, улардан Мусъаб ибн Умайр Уҳуд куни ўлдирилди, у фақат бир намира қолдирди; биз у билан бошини ёпсак, оёқлари очилар, оёқлари ёпилса, боши очилар эди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга: «Унинг бошини у билан ёпинг ва оёқларига изхир қўйинг» — ёки: «оёқларига изхирдан ташланглар» — деди. Биздан баъзилар эса — унинг меваси пишди, у уни тераяпди.