Фатҳ куни байроқ қаерга тикилгани

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ فَبَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا، خَرَجَ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ وَحَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ وَبُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ يَلْتَمِسُونَ الْخَبَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلُوا يَسِيرُونَ حَتَّى أَتَوْا مَرَّ الظَّهْرَانِ، فَإِذَا هُمْ بِنِيرَانٍ كَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ مَا هَذِهِ لَكَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ‏.‏ فَقَالَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ نِيرَانُ بَنِي عَمْرٍو‏.‏ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ عَمْرٌو أَقَلُّ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَرَآهُمْ نَاسٌ مِنْ حَرَسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدْرَكُوهُمْ فَأَخَذُوهُمْ، فَأَتَوْا بِهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَ أَبُو سُفْيَانَ، فَلَمَّا سَارَ قَالَ لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ احْبِسْ أَبَا سُفْيَانَ عِنْدَ حَطْمِ الْخَيْلِ حَتَّى يَنْظُرَ إِلَى الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏ فَحَبَسَهُ الْعَبَّاسُ، فَجَعَلَتِ الْقَبَائِلُ تَمُرُّ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَمُرُّ كَتِيبَةً كَتِيبَةً عَلَى أَبِي سُفْيَانَ، فَمَرَّتْ كَتِيبَةٌ قَالَ يَا عَبَّاسُ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَذِهِ غِفَارُ‏.‏ قَالَ مَا لِي وَلِغِفَارَ ثُمَّ مَرَّتْ جُهَيْنَةُ، قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ مَرَّتْ سَعْدُ بْنُ هُذَيْمٍ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَمَرَّتْ سُلَيْمُ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، حَتَّى أَقْبَلَتْ كَتِيبَةٌ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا، قَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَؤُلاَءِ الأَنْصَارُ عَلَيْهِمْ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ مَعَهُ الرَّايَةُ‏.‏ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا أَبَا سُفْيَانَ الْيَوْمُ يَوْمُ الْمَلْحَمَةِ، الْيَوْمَ تُسْتَحَلُّ الْكَعْبَةُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَا عَبَّاسُ حَبَّذَا يَوْمُ الذِّمَارِ‏.‏ ثُمَّ جَاءَتْ كَتِيبَةٌ، وَهْىَ أَقَلُّ الْكَتَائِبِ، فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ، وَرَايَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، فَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَلَمْ تَعْلَمْ مَا قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ قَالَ ‏"‏ مَا قَالَ ‏"‏‏.‏ قَالَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَذَبَ سَعْدٌ، وَلَكِنْ هَذَا يَوْمٌ يُعَظِّمُ اللَّهُ فِيهِ الْكَعْبَةَ، وَيَوْمٌ تُكْسَى فِيهِ الْكَعْبَةُ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُرْكَزَ رَايَتُهُ بِالْحَجُونِ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَأَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْعَبَّاسَ يَقُولُ لِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، هَا هُنَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَرْكُزَ الرَّايَةَ، قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَنْ يَدْخُلَ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ كَدَاءٍ، وَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ كُدَا، فَقُتِلَ مِنْ خَيْلِ خَالِدٍ يَوْمَئِذٍ رَجُلاَنِ حُبَيْشُ بْنُ الأَشْعَرِ وَكُرْزُ بْنُ جَابِرٍ الْفِهْرِيُّ‏.‏

Убайд ибн Исмоил бизга айтди, Абу Усома бизга айтди, у Ҳишомдан, у отасидан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Фатҳ йили юрганда, бу Қурайшга етиб келди. Абу Суфён ибн Ҳарб, Ҳаким ибн Ҳизом ва Будайл ибн Варқо Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳақида хабар олиш учун чиқдилар. Улар юриб, Марруз-Заҳронга келдилар, қарасалар, Арафа ўтларидай кўп ўтлар (ёниб турибди). Абу Суфён деди: «Бу нима? Гўё Арафа ўтларига ўхшайди.» Будайл ибн Варқо деди: «Бану Амрнинг ўтлари.» Абу Суфён деди: «Амр бундан озроқдир.» Уларни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қоровулларидан баъзи одамлар кўриб, уларга етиб олиб ушладилар ва уларни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга келтирдилар. Абу Суфён мусулмон бўлди. У (Набий) юрганда Аббосга деди: «Абу Суфённи отлар ўтадиган тор жойда ушлаб тур, мусулмонларга қарасин.» Аббос уни ушлаб турди. Қабилалар Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга, отряд-отряд бўлиб Абу Суфён ёнидан ўта бошладилар. Бир отряд ўтди. У деди: «Эй Аббос, бу ким?» У деди: «Бу Ғифор.» У деди: «Менга Ғифордан нима?» Кейин Жуҳайна ўтди, у шундай деди. Кейин Саъд ибн Ҳузайм ўтди, у шундай деди. Сулайм ўтди, у шундай деди. То бир отряд келдики, у шу кабисини кўрмаган эди. У деди: «Бу ким?» У деди: «Булар Ансор, устларида Саъд ибн Убода, унинг қўлида байроқ.» Саъд ибн Убода деди: «Эй Абу Суфён, бугун жанг (қирғин) куни, бугун Каъба (ичи) ҳалол қилинади (забт этилади).» Абу Суфён деди: «Эй Аббос, ҳимоя (ғайрат) куни нақадар яхши!» Кейин бир отряд келди, у отрядларнинг энг кичиги эди, уларда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва саҳобалари бор эди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг байроғи Зубайр ибн ал-Аввомнинг қўлида эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абу Суфён ёнидан ўтганда, у деди: «Саъд ибн Убода нима деганини билмадингми?» У деди: «Нима деди?» У деди: «Шундай-шундай.» У (Набий) деди: «Саъд ёлғон айтди, балки бу Аллаҳ унда Каъбани улуғлайдиган кундир, ва Каъбага (кисва) кийдириладиган кундир.» У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам байроғи Ҳажун (деган жой)да ўрнатилишига буюрди. Урва айтди: Менга Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъим хабар берди, деди: Мен Аббос Зубайр ибн ал-Аввомга: «Эй Абу Абдуллаҳ, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сенга шу ерда байроқни ўрнатишни буюрди» деганини эшитдим. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўша куни Холид ибн ал-Валидга Макканинг юқорисидан, Кадо томонидан киришни буюрди, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эса Кудо томонидан кирди. Ўша куни Холиднинг отлиқларидан икки киши — Ҳубайш ибн ал-Ашъар ва Курз ибн Жобир ал-Фиҳрий — шаҳид бўлди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُغَفَّلٍ، يَقُولُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ عَلَى نَاقَتِهِ، وَهْوَ يَقْرَأُ سُورَةَ الْفَتْحِ يُرَجِّعُ، وَقَالَ لَوْلاَ أَنْ يَجْتَمِعَ النَّاسُ حَوْلِي لَرَجَّعْتُ كَمَا رَجَّعَ‏.‏

Абул-Валид бизга айтди, Шуъба бизга айтди, у Муовия ибн Қуррадан: У айтди: Мен Абдуллаҳ ибн Муғаффални айтаётганини эшитдим: Мен Макка фатҳи куни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни туяси устида Фатҳ сурасини товушини такрорлаб (таржиъ қилиб) ўқиётганини кўрдим. У деди: «Агар одамлар атрофимга тўпланиб қолишидан (қўрқмаганимда), мен у (Набий) таржиъ қилганидек таржиъ қилиб (кўрсатиб) ўқирдим.»

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ قَالَ زَمَنَ الْفَتْحِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ مَنْزِلٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ، وَلاَ يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُؤْمِنَ ‏"‏‏.‏ قِيلَ لِلزُّهْرِيِّ وَمَنْ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ قَالَ وَرِثَهُ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا‏.‏ فِي حَجَّتِهِ، وَلَمْ يَقُلْ يُونُسُ حَجَّتِهِ وَلاَ زَمَنَ الْفَتْحِ‏.‏

Сулаймон ибн Абдурраҳмон бизга айтди, Саъдон ибн Яҳё бизга айтди, Муҳаммад ибн Абу Ҳафса бизга айтди, у Зуҳрийдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Амр ибн Усмондан, у Усома ибн Зайддан: У фатҳ замонида деди: «Эй Расулуллаҳ, эртага қаерга тушасан?» Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ақил бизга (Маккада) бирор манзил қолдирдими?» Кейин деди: «Мўмин кофирга мерос қолмайди, кофир ҳам мўминга мерос қолмайди.» Зуҳрийдан сўралди: «Абу Толибга ким мерос бўлди?» У деди: «Унга Ақил ва Толиб мерос бўлди.» Маъмар Зуҳрийдан «Эртага қаерга тушасан?» (сўзини) унинг ҳажжида (деб ривоят қилди), Юнус эса на «ҳажжида», на «фатҳ замонида» демади.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ قَالَ زَمَنَ الْفَتْحِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ مَنْزِلٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ، وَلاَ يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُؤْمِنَ ‏"‏‏.‏ قِيلَ لِلزُّهْرِيِّ وَمَنْ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ قَالَ وَرِثَهُ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا‏.‏ فِي حَجَّتِهِ، وَلَمْ يَقُلْ يُونُسُ حَجَّتِهِ وَلاَ زَمَنَ الْفَتْحِ‏.‏

Сулаймон ибн Абдурраҳмон бизга айтди, Саъдон ибн Яҳё бизга айтди, Муҳаммад ибн Абу Ҳафса бизга айтди, у Зуҳрийдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Амр ибн Усмондан, у Усома ибн Зайддан: У фатҳ замонида деди: «Эй Расулуллаҳ, эртага қаерга тушасан?» Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ақил бизга (Маккада) бирор манзил қолдирдими?» Кейин деди: «Мўмин кофирга мерос қолмайди, кофир ҳам мўминга мерос қолмайди.» Зуҳрийдан сўралди: «Абу Толибга ким мерос бўлди?» У деди: «Унга Ақил ва Толиб мерос бўлди.» Маъмар Зуҳрийдан «Эртага қаерга тушасан?» (сўзини) унинг ҳажжида (деб ривоят қилди), Юнус эса на «ҳажжида», на «фатҳ замонида» демади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْزِلُنَا ـ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، إِذَا فَتَحَ اللَّهُ ـ الْخَيْفُ، حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏‏.‏

Абул-Ямон бизга айтди, Шуайб бизга айтди, Абуз-Зинод бизга айтди, у Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бизнинг манзилимиз — иншааллаҳ, Аллаҳ фатҳ берса — ал-Хайфдир, улар (мушриклар) куфр устига қасамлашган жой.»

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَرَادَ حُنَيْنًا ‏ "‏ مَنْزِلُنَا غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ، حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏‏.‏

Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, Ибн Шиҳоб бизга хабар берди, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳунайнни (ё Маккани) қасд қилганда деди: «Эртага манзилимиз, иншааллаҳ, Бану Кинананинг Хайфида (маҳалласи)дир, улар куфр устига қасамлашган жойда.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ، فَلَمَّا نَزَعَهُ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ اقْتُلْهُ ‏"‏ قَالَ مَالِكٌ وَلَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا نُرَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ يَوْمَئِذٍ مُحْرِمًا‏.‏

Яҳё ибн Қазаъа бизга айтди, Молик бизга айтди, у Ибн Шиҳобдан, у Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Фатҳ куни Маккага кирди, бошида темир дубулға (миғфар) бор эди. Уни ечганда, бир киши келиб деди: «Ибн Хатал Каъбанинг пардаларига осилиб турибди.» У деди: «Уни ўлдир.» Молик деди: Бизнинг фикримизча — Аллаҳ яхшироқ билади — Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўша куни эҳромда эмас эди.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَحَوْلَ الْبَيْتِ سِتُّونَ وَثَلاَثُمِائَةِ نُصُبٍ، فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ فِي يَدِهِ وَيَقُولُ ‏ "‏ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ، جَاءَ الْحَقُّ، وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ ‏"‏‏.‏

Садақа ибн ал-Фадл бизга айтди, Ибн Уяйна бизга хабар берди, у Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Абу Маъмардан, у Абдуллаҳ розияллаҳу анҳудан: У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Фатҳ куни Маккага кирди, Байт атрофида уч юз олтмишта бут (нусуб) бор эди. У қўлидаги таёқ билан уларни турта бошлади ва: «Ҳақ келди, ботил йўқ бўлди. Ҳақ келди, ботил эса на бошлайди, на қайтаради» дерди.