باب بَعْثُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى الْيَمَنِ قَبْلَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ. بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ إِلَى الْيَمَنِ، قَالَ ثُمَّ بَعَثَ عَلِيًّا بَعْدَ ذَلِكَ مَكَانَهُ فَقَالَ مُرْ أَصْحَابَ خَالِدٍ، مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ أَنْ يُعَقِّبَ مَعَكَ فَلْيُعَقِّبْ، وَمَنْ شَاءَ فَلْيُقْبِلْ. فَكُنْتُ فِيمَنْ عَقَّبَ مَعَهُ، قَالَ فَغَنِمْتُ أَوَاقٍ ذَوَاتِ عَدَدٍ.
Аҳмад ибн Усмон менга айтди, Шурайҳ ибн Маслама бизга айтди, Иброҳим ибн Юсуф ибн Ишоқ ибн Абу Ишоқ бизга айтди, отам менга айтди, у Абу Ишоқдан: Мен ал-Баро розияллаҳу анҳудан эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизни Холид ибн ал-Валид билан Яманга юборди. Кейин у Алини ундан кейин унинг ўрнига юборди ва деди: «Холиднинг шерикларига айтки, улардан ким сен билан қайтишни хоҳласа, қайтсин, ким хоҳласа (олдин) қайтиб кетсин.» Мен у (Али) билан қайтганлардан эдим. У айтди: Мен саноқли авқиялар (кумуш ўлчовлари)ни ўлжага олдим.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سُوَيْدِ بْنِ مَنْجُوفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا إِلَى خَالِدٍ لِيَقْبِضَ الْخُمُسَ وَكُنْتُ أُبْغِضُ عَلِيًّا، وَقَدِ اغْتَسَلَ، فَقُلْتُ لِخَالِدٍ أَلاَ تَرَى إِلَى هَذَا فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " يَا بُرَيْدَةُ أَتُبْغِضُ عَلِيًّا ". فَقُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " لاَ تُبْغِضْهُ فَإِنَّ لَهُ فِي الْخُمُسِ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ".
Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Равҳ ибн Убода бизга айтди, Али ибн Сувайд ибн Манжуф бизга айтди, у Абдуллаҳ ибн Бурайдадан, у отаси розияллаҳу анҳудан: У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Алини Холиднинг олдига хумс (бешдан бир)ни олиб келиш учун юборди. Мен Алини ёмон кўрардим. У ғусл қилган эди. Мен Холидга дедим: «Буни кўрмаяпсанми (улушдан ортиқча олгандай)?» Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келганимизда, мен буни унга зикр қилдим. У деди: «Эй Бурайда, Алини ёмон кўрасанми?» Мен дедим: «Ҳа.» У деди: «Уни ёмон кўрма, чунки унга хумсда бундан кўпроғи (ҳақи) бордир.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ شُبْرُمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا، قَالَ فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ، وَأَقْرَعَ بْنِ حَابِسٍ وَزَيْدِ الْخَيْلِ، وَالرَّابِعُ إِمَّا عَلْقَمَةُ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ. قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ، يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً ". قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ، مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ، نَاشِزُ الْجَبْهَةِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ، مُشَمَّرُ الإِزَارِ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اتَّقِ اللَّهَ. قَالَ " وَيْلَكَ أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ ". قَالَ ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ، قَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ " لاَ، لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي ". فَقَالَ خَالِدٌ وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ قُلُوبَ النَّاسِ، وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ " قَالَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهْوَ مُقَفٍّ فَقَالَ " إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا، لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ". وَأَظُنُّهُ قَالَ " لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ ".
Қутайба бизга айтди, Абдулвоҳид бизга айтди, у Умора ибн ал-Қаъқў ибн Шубрумадан, Абдурраҳмон ибн Абу Нуъм бизга айтди, деди: Мен Абу Саид ал-Худрийни айтаётганини эшитдим: Али ибн Абу Толиб розияллаҳу анҳу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга Ямандан, ошланган терида, тупроғидан ажратилмаган (хом) бир оз олтин юборди. У айтди: У (Набий) уни тўрт киши орасида — Уяйна ибн Бадр, ал-Ақраъ ибн Ҳобис, Зайд ал-Хайл, тўртинчиси ё Алқама ё Омир ибн ат-Туфайл — тақсимлади. Саҳобаларидан бир киши деди: «Биз буларга қараганда бунга ҳақлироқ эдик.» У айтди: Бу Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етиб келди. У деди: «Менга ишонмайсизларми? Ҳолбуки мен осмонда бўлган Зотнинг аминиман, менга осмон хабари эртаю кеч келади.» У айтди: Шунда кўзлари ич-ичида, ёноқлари туртиб чиққан, пешонаси дўнг, соқоли қуюқ, боши қирилган, изори (этаги) шимарилган бир киши туриб деди: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳдан қўрқ.» У деди: «Вой сенга! Ер аҳлининг Аллаҳдан қўрқишга энг ҳақлиси мен эмасманми?» У айтди: Кейин ўша киши юз ўгирди. Холид ибн ал-Валид деди: «Эй Расулуллаҳ, унинг бўйнини урайми?» У деди: «Йўқ, эҳтимол у намоз ўқийдигандир.» Холид деди: «Тили билан қалбида бўлмаган нарсани айтадиган қанча намозхон бор!» Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Менга одамларнинг қалбларини тешиб (текшириб) кўришим, қоринларини ёришим буюрилмаган.» У айтди: Кейин у (кишига) — у орқасини ўгирган ҳолда — қараб деди: «Бу (киши)нинг наслидан шундай бир қавм чиқадики, улар Аллаҳнинг китобини равон (чиройли) ўқийдилар, лекин у томоқларидан ўтмайди. Улар дийндан ўқ камондан отилиб чиққандай чиқиб кетадилар.» Мен гумон қиламанки, у деди: «Агар уларга етишсам, албатта уларни Самуд (қавми) ўлдирилгандай ўлдирардим.»
حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا أَنْ يُقِيمَ عَلَى إِحْرَامِهِ. زَادَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ فَقَدِمَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه بِسِعَايَتِهِ، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِمَ أَهْلَلْتَ يَا عَلِيُّ ". قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَأَهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا كَمَا أَنْتَ ". قَالَ وَأَهْدَى لَهُ عَلِيٌّ هَدْيًا.
ал-Маккий ибн Иброҳим бизга айтди, у Ибн Журайждан, Ато айтди, Жобир айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Алига ўз эҳромида туришни буюрди. Муҳаммад ибн Бакр Ибн Журайждан зиёда қилди, Ато айтди, Жобир айтди: Али ибн Абу Толиб розияллаҳу анҳу ўз (закот) ишидан (Ямандан) келди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга деди: «Нима билан эҳром боғладинг, эй Али?» У деди: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эҳром боғлаган нарса билан.» У деди: «Бас, ҳадйи сўй ва ўзинг тургандай ҳаром (эҳром)да қол.» У айтди: Али унга (Набийга) бир ҳадйи совға қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، أَنَّهُ ذَكَرَ لاِبْنِ عُمَرَ أَنَّ أَنَسًا حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ، فَقَالَ أَهَلَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ، وَأَهْلَلْنَا بِهِ مَعَهُ، فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَ " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً ". وَكَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَدْىٌ، فَقَدِمَ عَلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ مِنَ الْيَمَنِ حَاجًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِمَ أَهْلَلْتَ فَإِنَّ مَعَنَا أَهْلَكَ ". قَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ " فَأَمْسِكْ، فَإِنَّ مَعَنَا هَدْيًا ".
Мусаддад бизга айтди, Бишр ибн ал-Муфаддал бизга айтди, у Ҳумайд ат-Тавийлдан, Бакр бизга айтди: У Ибн Умарга зикр қилдики, Анас уларга Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам умра ва ҳаж билан эҳром боғлагани ҳақида айтди. (Ибн Умар) деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж билан эҳром боғлади, биз ҳам у билан ҳаж боғладик. Маккага келганимизда у деди: «Кимнинг ёнида ҳадйи бўлмаса, уни умра қилсин.» Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ҳадйи бор эди. Али ибн Абу Толиб бизнинг олдимизга Ямандан ҳаж қилган ҳолда келди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Нима билан эҳром боғладинг? Бизнинг ёнимизда аҳлинг (Фотима) бор.» У деди: «Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эҳром боғлаган нарса билан эҳром боғладим.» У деди: «Бас, (эҳромда) ушланиб тур, бизнинг ёнимизда ҳадйи бор.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، أَنَّهُ ذَكَرَ لاِبْنِ عُمَرَ أَنَّ أَنَسًا حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ، فَقَالَ أَهَلَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ، وَأَهْلَلْنَا بِهِ مَعَهُ، فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَ " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً ". وَكَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَدْىٌ، فَقَدِمَ عَلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ مِنَ الْيَمَنِ حَاجًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِمَ أَهْلَلْتَ فَإِنَّ مَعَنَا أَهْلَكَ ". قَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ " فَأَمْسِكْ، فَإِنَّ مَعَنَا هَدْيًا ".
Мусаддад бизга айтди, Бишр ибн ал-Муфаддал бизга айтди, у Ҳумайд ат-Тавийлдан, Бакр бизга айтди: У Ибн Умарга зикр қилдики, Анас уларга Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам умра ва ҳаж билан эҳром боғлагани ҳақида айтди. (Ибн Умар) деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж билан эҳром боғлади, биз ҳам у билан ҳаж боғладик. Маккага келганимизда у деди: «Кимнинг ёнида ҳадйи бўлмаса, уни умра қилсин.» Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ҳадйи бор эди. Али ибн Абу Толиб бизнинг олдимизга Ямандан ҳаж қилган ҳолда келди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Нима билан эҳром боғладинг? Бизнинг ёнимизда аҳлинг (Фотима) бор.» У деди: «Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эҳром боғлаган нарса билан эҳром боғладим.» У деди: «Бас, (эҳромда) ушланиб тур, бизнинг ёнимизда ҳадйи бор.»