حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ لِي جَرَّةً يُنْتَبَذُ لِي نَبِيذٌ، فَأَشْرَبُهُ حُلْوًا فِي جَرٍّ إِنْ أَكْثَرْتُ مِنْهُ، فَجَالَسْتُ الْقَوْمَ، فَأَطَلْتُ الْجُلُوسَ خَشِيتُ أَنْ أَفْتَضِحَ فَقَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ غَيْرَ خَزَايَا وَلاَ النَّدَامَى ". فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ الْمُشْرِكِينَ مِنْ مُضَرَ، وَإِنَّا لاَ نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحُرُمِ، حَدِّثْنَا بِجُمَلٍ مِنَ الأَمْرِ، إِنْ عَمِلْنَا بِهِ دَخَلْنَا الْجَنَّةَ، وَنَدْعُو بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا. قَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ، هَلْ تَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَإِقَامُ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغَانِمِ الْخُمُسَ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ مَا انْتُبِذَ فِي الدُّبَّاءِ، وَالنَّقِيرِ، وَالْحَنْتَمِ، وَالْمُزَفَّتِ ".
Ишоқ менга айтди, Абу Омир ал-Ақадий бизга хабар берди, Қурра бизга айтди, у Абу Жамрадан: Мен Ибн Аббос розияллаҳу анҳумога дедим: «Менинг бир кузам бор, унда менга набиз (шарбат) ивитилади, мен уни кузада ширин ҳолида ичаман. Агар ундан кўп ичсам, қавм билан ўтириб, ўтиришни чўзсам, шарманда бўлишимдан қўрқаман.» У деди: Абдул-Қайс элчилари Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди. У деди: «Қавмга марҳабо, на хор бўлмаганлар, на пушаймон бўлганлар.» Улар дедилар: «Эй Расулуллаҳ, биз билан сенинг орангда Музарнинг мушриклари бор, биз сенга фақат ҳаром ойларда ета оламиз. Бизга ишлардан бир тўплам (қоидалар) айтгинки, агар биз унга амал қилсак, жаннатга кирамиз, ортимиздагиларни ҳам унга даъват қиламиз.» У деди: «Сизларни тўрт нарсага буюраман, тўрт нарсадан қайтараман: Аллаҳга иймон келтиришга. Аллаҳга иймон нима — биласизларми? «Ло илаҳа иллаллаҳ» деб гувоҳлик бериш, намозни барпо қилиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш, ва ўлжалардан хумсни (бешдан бирни) беришингиз. Сизларни тўрт нарсадан қайтараман: дуббо (қовоқ идиш), нақир (ўйилган ёғоч), ҳантам ва музаффат (қатрон сурилган идиш)да ивитилган нарсадан (яъни уларда набиз тайёрлашдан).»
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ، وَقَدْ حَالَتْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ، فَلَسْنَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي شَهْرٍ حَرَامٍ، فَمُرْنَا بِأَشْيَاءَ نَأْخُذُ بِهَا وَنَدْعُو إِلَيْهَا مَنْ وَرَاءَنَا. قَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ـ وَعَقَدَ وَاحِدَةً ـ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمْسَ مَا غَنِمْتُمْ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ، وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ ".
Сулаймон ибн Ҳарб бизга айтди, Ҳаммод ибн Зайд бизга айтди, у Абу Жамрадан: Мен Ибн Аббосни айтаётганини эшитдим: Абдул-Қайс элчилари Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди ва дедилар: «Эй Расулуллаҳ, биз бу қабила Робиа (қабиласи)данмиз, биз билан сенинг орангда Музар кофирлари тўсиқ бўлди. Биз сенга фақат ҳаром ойда ета оламиз. Бизни баъзи нарсаларга буюргинки, биз уларни оламиз ва ортимиздагиларни ҳам унга даъват қиламиз.» У деди: «Сизларни тўрт нарсага буюраман, тўрт нарсадан қайтараман: Аллаҳга иймон келтириш — «Ло илаҳа иллаллаҳ» деб гувоҳлик бериш — ва бир (бармоқ) тугди — намозни барпо қилиш, закот бериш, ва ўлжага олган нарсангизнинг хумсини Аллаҳ учун адо этишингиз. Сизларни дуббо, нақир, ҳантам ва музаффатдан қайтараман.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو،. وَقَالَ بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرٍ، أَنَّ كُرَيْبًا، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَرْسَلُوا إِلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا، وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، وَإِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّيهَا، وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أَضْرِبُ مَعَ عُمَرَ النَّاسَ عَنْهُمَا. قَالَ كُرَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا، وَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي، فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ. فَأَخْبَرْتُهُمْ، فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي إِلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُمَا، وَإِنَّهُ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَصَلاَّهُمَا، فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْخَادِمَ فَقُلْتُ قُومِي إِلَى جَنْبِهِ فَقُولِي تَقُولُ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَمْ أَسْمَعْكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ فَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا. فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي. فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ، فَأَشَارَ بِيَدِهِ، فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ " يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ، سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، إِنَّهُ أَتَانِي أُنَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ بِالإِسْلاَمِ مِنْ قَوْمِهِمْ، فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ، فَهُمَا هَاتَانِ ".
Яҳё ибн Сулаймон бизга айтди, Ибн Ваҳб менга айтди, Амр менга хабар берди; ва Бакр ибн Музар Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Букайрдан айтди, Курайб — Ибн Аббоснинг мавлоси унга айтди: Ибн Аббос, Абдурраҳмон ибн Азҳар ва ал-Мисвар ибн Махрама Оиша розияллаҳу анҳога (киши) юбордилар ва дедилар: «Унга ҳаммамиздан салом ўқи ва ундан асрдан кейинги икки ракъат ҳақида сўра. Бизга сен уни ўқийсан деб хабар берилди, ҳолбуки бизга Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан қайтаргани етиб келган.» Ибн Аббос деди: Мен Умар билан бирга одамларни у иккисидан (ўқишдан) урардим (ман қилардим). Курайб айтди: Мен унинг олдига кириб, улар юборган нарсани етказдим. У деди: «Умму Саламадан сўра.» Мен уларга хабар бердим. Улар мени Оишага юборган нарса каби (сўров билан) Умму Саламага қайтардилар. Умму Салама деди: «Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни у иккисидан қайтараётганини эшитдим, кейин у асрни ўқиб, менинг олдимга кирди, менинг ёнимда Ансорнинг Бану Ҳаром (қабиласи)дан аёллар бор эди. У иккисини (икки ракъатни) ўқиди. Мен унга хизматкорни юбориб дедим: «Унинг ёнига туриб айт: «Умму Салама айтади: Эй Расулуллаҳ, мен сени бу икки ракъатдан қайтараётганингни эшитмаганмидим? Сени эса уларни ўқиётганингни кўряпман.» Агар қўли билан ишора қилса, орқага чекин.» Чўри шундай қилди. У қўли билан ишора қилди, у орқага чекинди. У (намоздан) бўшаганда деди: «Эй Абу Умайянинг қизи, сен асрдан кейинги икки ракъат ҳақида сўрадинг. Менга Абдул-Қайсдан қавмларидан баъзи одамлар Ислом билан келди, улар мени пешиндан кейинги икки ракъатдан банд қилди, мана шу ўша иккиси.»
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ ـ هُوَ ابْنُ طَهْمَانَ ـ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ أَوَّلُ جُمُعَةٍ جُمِّعَتْ بَعْدَ جُمُعَةٍ جُمِّعَتْ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَسْجِدِ عَبْدِ الْقَيْسِ بِجُوَاثَى. يَعْنِي قَرْيَةً مِنَ الْبَحْرَيْنِ.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ал-Жуъфий менга айтди, Абу Омир Абдулмалик бизга айтди, Иброҳим — у Ибн Таҳмон — бизга айтди, у Абу Жамрадан, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг масжидида жума ўқилганидан кейин иккинчи ўқилган биринчи жума Жувосодаги Абдул-Қайс масжидида бўлди — яъни Баҳрайннинг бир қишлоғи.