حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ". فَقَالَ عِنْدِي خَيْرٌ يَا مُحَمَّدُ، إِنْ تَقْتُلْنِي تَقْتُلْ ذَا دَمٍ، وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ، وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ مِنْهُ مَا شِئْتَ. حَتَّى كَانَ الْغَدُ ثُمَّ قَالَ لَهُ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ". قَالَ مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ. فَتَرَكَهُ حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ، فَقَالَ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ". فَقَالَ عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ. فَقَالَ " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ "، فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى الأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ وَجْهِكَ، فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ إِلَىَّ، وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ دِينِكَ، فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَىَّ، وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٍ أَبْغَضُ إِلَىَّ مِنْ بَلَدِكَ، فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلاَدِ إِلَىَّ، وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدُ الْعُمْرَةَ، فَمَاذَا تَرَى فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ، فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ صَبَوْتَ. قَالَ لاَ، وَلَكِنْ أَسْلَمْتُ مَعَ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلاَ وَاللَّهِ لاَ يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم.
Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди, Лайс бизга айтди, деди: Саид ибн Абу Саид менга айтди, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан эшитди: У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Нажд томонга отлиқлар юборди. Улар Бану Ҳанифадан Сумома ибн Усол деб аталадиган бир кишини олиб келдилар. Уни масжид устунларидан бирига боғладилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг олдига чиқиб деди: «Сенда нима бор (қандай фикрдасан), эй Сумома?» У деди: «Менде яхшилик бор, эй Муҳаммад. Агар мени ўлдирсанг, қонли (қасос талаб қиладиган) бировни ўлдирасан. Агар инъом қилсанг (кечирсанг), шукр қилувчига инъом қиласан. Агар мол истасанг, ундан хоҳлаганингча сўра.» То эртаси кун бўлгунча (уни қолдирди). Кейин унга деди: «Сенда нима бор, эй Сумома?» У деди: «Мен сенга айтган нарса: агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қиласан.» У уни қолдирди, то эртаси кундан кейин (учинчи кун) бўлгунча. У деди: «Сенда нима бор, эй Сумома?» У деди: «Менде сенга айтган нарса бор.» У деди: «Сумомани қўйиб юборинглар.» У масжидга яқин бир хурмозорга бориб, ғусл қилди, кейин масжидга кириб деди: «Ашҳаду алло илаҳа иллаллаҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ. Эй Муҳаммад, валлаҳи, ер юзида менга сенинг юзингдан кўра ёмон кўриладиган юз йўқ эди, энди сенинг юзинг менга энг севимли юз бўлиб қолди. Валлаҳи, менга сенинг дийнингдан кўра ёмон кўриладиган дийн йўқ эди, энди сенинг дийнинг менга энг севимли дийн бўлди. Валлаҳи, менга сенинг шаҳрингдан кўра ёмон кўриладиган шаҳар йўқ эди, энди сенинг шаҳринг менга энг севимли шаҳар бўлди. Сенинг отлиқларинг мени, мен умрани хоҳлаб турганимда, ушлаб олди. Энди нима дейсан?» Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга хушхабар берди ва умра қилишни буюрди. У Маккага келганда, унга бир киши деди: «(Дийнингдан) чиқиб кетдингми (сабаъ?)» У деди: «Йўқ, лекин мен Муҳаммад Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Ислом келтирдим. Йўқ, валлаҳи, Ямамадан сизларга бир дона буғдой ҳам келмайди, то Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга изн бермагунча.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَقُولُ إِنْ جَعَلَ لِي مُحَمَّدٌ مِنْ بَعْدِهِ تَبِعْتُهُ. وَقَدِمَهَا فِي بَشَرٍ كَثِيرٍ مِنْ قَوْمِهِ، فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ، وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِطْعَةُ جَرِيدٍ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مُسَيْلِمَةَ فِي أَصْحَابِهِ، فَقَالَ " لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا وَلَنْ تَعْدُوَ أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ، وَلَئِنْ أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ، وَإِنِّي لأَرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا رَأَيْتُ، وَهَذَا ثَابِتٌ يُجِيبُكَ عَنِّي ". ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُ عَنْ قَوْلِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكَ أُرَى الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا أُرِيتُ ". فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ، فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا، فَأُوحِيَ إِلَىَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ بَعْدِي، أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيُّ، وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةُ ".
Абул-Ямон бизга айтди, Шуайб бизга хабар берди, у Абдуллаҳ ибн Абу Ҳусайндан, Нофиъ ибн Жубайр бизга айтди, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Мусайлима ал-Каззоб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида (Мадинага) келди ва: «Агар Муҳаммад ўзидан кейин (хилофатни) менга қолдирса, мен унга эргашаман» дея бошлади. У қавмидан кўп одам билан келган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам у томон юзланди, у билан Собит ибн Қайс ибн Шаммос бор эди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қўлида бир бўлак хурмо шохи бор эди, то Мусайлиманинг олдига, унинг шериклари ичида тўхтагунча. У деди: «Агар мендан бу бўлакни сўрасанг ҳам, уни сенга бермасдим. Сен ҳақингдаги Аллаҳнинг амридан ўта олмайсан. Агар юз ўгирсанг (қайтсанг), Аллаҳ сени албатта ҳалок қилади. Мен сени — мен ҳақимда кўрсатилган нарса кўрсатилган киши деб кўряпман. Мана бу Собит мен томонимдан сенга жавоб беради.» Кейин ундан кетди. Ибн Аббос айтди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг «Сен — мен ҳақимда кўрсатилган нарса кўрсатилган кишисан» деган сўзи ҳақида сўрадим. Абу Ҳурайра менга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен ухлаб ётганимда, қўлларимда иккита олтин билакузук кўрдим. Уларнинг аҳволи мени ташвишга солди. Тушимда менга: «Уларга пуфла» деб ваҳий қилинди. Мен уларга пуфладим, иккаласи учиб кетди. Мен уларни мендан кейин чиқадиган икки каззоб (ёлғончи) деб таъбирладим: бири ал-Ансий, иккинчиси Мусайлима.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَقُولُ إِنْ جَعَلَ لِي مُحَمَّدٌ مِنْ بَعْدِهِ تَبِعْتُهُ. وَقَدِمَهَا فِي بَشَرٍ كَثِيرٍ مِنْ قَوْمِهِ، فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ، وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِطْعَةُ جَرِيدٍ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مُسَيْلِمَةَ فِي أَصْحَابِهِ، فَقَالَ " لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا وَلَنْ تَعْدُوَ أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ، وَلَئِنْ أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ، وَإِنِّي لأَرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا رَأَيْتُ، وَهَذَا ثَابِتٌ يُجِيبُكَ عَنِّي ". ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُ عَنْ قَوْلِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكَ أُرَى الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا أُرِيتُ ". فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ، فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا، فَأُوحِيَ إِلَىَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ بَعْدِي، أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيُّ، وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةُ ".
Абул-Ямон бизга айтди, Шуайб бизга хабар берди, у Абдуллаҳ ибн Абу Ҳусайндан, Нофиъ ибн Жубайр бизга айтди, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Мусайлима ал-Каззоб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида (Мадинага) келди ва: «Агар Муҳаммад ўзидан кейин (хилофатни) менга қолдирса, мен унга эргашаман» дея бошлади. У қавмидан кўп одам билан келган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам у томон юзланди, у билан Собит ибн Қайс ибн Шаммос бор эди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қўлида бир бўлак хурмо шохи бор эди, то Мусайлиманинг олдига, унинг шериклари ичида тўхтагунча. У деди: «Агар мендан бу бўлакни сўрасанг ҳам, уни сенга бермасдим. Сен ҳақингдаги Аллаҳнинг амридан ўта олмайсан. Агар юз ўгирсанг (қайтсанг), Аллаҳ сени албатта ҳалок қилади. Мен сени — мен ҳақимда кўрсатилган нарса кўрсатилган киши деб кўряпман. Мана бу Собит мен томонимдан сенга жавоб беради.» Кейин ундан кетди. Ибн Аббос айтди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг «Сен — мен ҳақимда кўрсатилган нарса кўрсатилган кишисан» деган сўзи ҳақида сўрадим. Абу Ҳурайра менга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен ухлаб ётганимда, қўлларимда иккита олтин билакузук кўрдим. Уларнинг аҳволи мени ташвишга солди. Тушимда менга: «Уларга пуфла» деб ваҳий қилинди. Мен уларга пуфладим, иккаласи учиб кетди. Мен уларни мендан кейин чиқадиган икки каззоб (ёлғончи) деб таъбирладим: бири ал-Ансий, иккинчиси Мусайлима.»
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِخَزَائِنِ الأَرْضِ، فَوُضِعَ فِي كَفِّي سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ، فَكَبُرَا عَلَىَّ فَأُوحِيَ إِلَىَّ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَذَهَبَا فَأَوَّلْتُهُمَا الْكَذَّابَيْنِ اللَّذَيْنِ أَنَا بَيْنَهُمَا صَاحِبَ صَنْعَاءَ، وَصَاحِبَ الْيَمَامَةِ ".
Ишоқ ибн Наср бизга айтди, Абдурраззоқ бизга айтди, у Маъмардан, у Ҳаммомдан: У Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳуни айтаётганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен ухлаб ётганимда, менга ер хазиналари келтирилди, кафтимга иккита олтин билакузук қўйилди. Улар менга оғир (улкан) кўринди. Шунда менга: «Уларга пуфла» деб ваҳий қилинди. Мен уларга пуфладим, иккаласи кетди. Мен уларни — ўртасида мен турган икки каззоб: Санъо эгаси (ал-Ансий) ва Ямама эгаси (Мусайлима) деб таъбирладим.»
حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَهْدِيَّ بْنَ مَيْمُونٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نَعْبُدُ الْحَجَرَ، فَإِذَا وَجَدْنَا حَجَرًا هُوَ أَخْيَرُ مِنْهُ أَلْقَيْنَاهُ وَأَخَذْنَا الآخَرَ، فَإِذَا لَمْ نَجِدْ حَجَرًا جَمَعْنَا جُثْوَةً مِنْ تُرَابٍ، ثُمَّ جِئْنَا بِالشَّاةِ فَحَلَبْنَاهُ عَلَيْهِ، ثُمَّ طُفْنَا بِهِ، فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ قُلْنَا مُنَصِّلُ الأَسِنَّةِ. فَلاَ نَدَعُ رُمْحًا فِيهِ حَدِيدَةٌ وَلاَ سَهْمًا فِيهِ حَدِيدَةٌ إِلاَّ نَزَعْنَاهُ وَأَلْقَيْنَاهُ شَهْرَ رَجَبٍ. وَسَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ، يَقُولُ كُنْتُ يَوْمَ بُعِثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا أَرْعَى الإِبِلَ عَلَى أَهْلِي، فَلَمَّا سَمِعْنَا بِخُرُوجِهِ فَرَرْنَا إِلَى النَّارِ إِلَى مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ.
ас-Салт ибн Муҳаммад бизга айтди, деди: Мен Маҳдий ибн Маймундан эшитдим, деди: Мен Абу Ражў ал-Уторидийни айтаётганини эшитдим: Биз тошга сиғинардик. Агар ундан яхшироқ тош топсак, уни ташлаб, бошқасини олардик. Агар тош топмасак, бир уюм тупроқ йиғиб, кейин қўй келтириб, унинг устига соғардик, кейин уни тавоф қилардик. Ражаб ойи кирганда, биз «мунассилул-асинна (найза учларини суғургувчи)» дердик, ва Ражаб ойида темир учли ҳар бир найза ва ўқни суғуриб ташлардик. Мен Абу Ражўни айтаётганини эшитдим: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (пайғамбар қилиб) юборилган кунда мен аҳлим учун туя боқадиган бола эдим. Унинг чиққанини эшитганимизда, биз ўт (жанг) томон — Мусайлима ал-Каззобга қочдик.
حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَهْدِيَّ بْنَ مَيْمُونٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نَعْبُدُ الْحَجَرَ، فَإِذَا وَجَدْنَا حَجَرًا هُوَ أَخْيَرُ مِنْهُ أَلْقَيْنَاهُ وَأَخَذْنَا الآخَرَ، فَإِذَا لَمْ نَجِدْ حَجَرًا جَمَعْنَا جُثْوَةً مِنْ تُرَابٍ، ثُمَّ جِئْنَا بِالشَّاةِ فَحَلَبْنَاهُ عَلَيْهِ، ثُمَّ طُفْنَا بِهِ، فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ قُلْنَا مُنَصِّلُ الأَسِنَّةِ. فَلاَ نَدَعُ رُمْحًا فِيهِ حَدِيدَةٌ وَلاَ سَهْمًا فِيهِ حَدِيدَةٌ إِلاَّ نَزَعْنَاهُ وَأَلْقَيْنَاهُ شَهْرَ رَجَبٍ. وَسَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ، يَقُولُ كُنْتُ يَوْمَ بُعِثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا أَرْعَى الإِبِلَ عَلَى أَهْلِي، فَلَمَّا سَمِعْنَا بِخُرُوجِهِ فَرَرْنَا إِلَى النَّارِ إِلَى مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ.
ас-Салт ибн Муҳаммад бизга айтди, деди: Мен Маҳдий ибн Маймундан эшитдим, деди: Мен Абу Ражў ал-Уторидийни айтаётганини эшитдим: Биз тошга сиғинардик. Агар ундан яхшироқ тош топсак, уни ташлаб, бошқасини олардик. Агар тош топмасак, бир уюм тупроқ йиғиб, кейин қўй келтириб, унинг устига соғардик, кейин уни тавоф қилардик. Ражаб ойи кирганда, биз «мунассилул-асинна (найза учларини суғургувчи)» дердик, ва Ражаб ойида темир учли ҳар бир найза ва ўқни суғуриб ташлардик. Мен Абу Ражўни айтаётганини эшитдим: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (пайғамбар қилиб) юборилган кунда мен аҳлим учун туя боқадиган бола эдим. Унинг чиққанини эшитганимизда, биз ўт (жанг) томон — Мусайлима ал-Каззобга қочдик.