باب {لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ}
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ السَّاعِدِيُّ، أَنَّهُ رَأَى مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فِي الْمَسْجِدِ، فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهْوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ ـ وَكَانَ أَعْمَى ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي، فَثَقُلَتْ عَلَىَّ حَتَّى خِفْتُ أَنْ تُرَضَّ فَخِذِي، ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ {غَيْرَ أُولِي الضَّرَرِ}
Исмоил ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Иброҳим ибн Саъд менга айтди, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Ибн Шиҳобдан, деди: Менга Саҳл ибн Саъд ас-Соидий айтди: У Марвон ибн ал-Ҳакамни масжидда кўрди, мен келиб унинг ёнига ўтирдим. У бизга хабар бердики, Зайд ибн Собит унга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга «Мўминлардан ўтириб қолганлар ва Аллаҳ йўлида мужоҳидлар тенг эмас» (оятини) ёздирар эди. Шунда Ибн Умму Мактум келди, у (Зайд) уни менга ёздираётган эди. У деди: «Эй Расулуллаҳ, валлаҳи, агар жиҳодга қодир бўлганимда, жиҳод қилар эдим» — у кўр эди. Шунда Аллаҳ Расулига соллаллаҳу алайҳи васаллам — унинг сони менинг соним устида эди — (ваҳй) нозил қилди, у (сон) менга шу қадар оғирлашдики, соним эзилишидан қўрқдим. Кейин у ҳолат ундан кўтарилди. Аллаҳ: «Зарар (нуқсон) эгаларидан бўлганлар мустасно» (сўзини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ {لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا فَكَتَبَهَا، فَجَاءَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَشَكَا ضَرَارَتَهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ {غَيْرَ أُولِي الضَّرَرِ}
Ҳафс ибн Умар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, у Абу Ишоқдан, у ал-Баро розияллаҳу анҳудан: У айтди: «Мўминлардан ўтириб қолганлар тенг эмас» (ояти) нозил бўлганида, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Зайдни чақирди, у уни ёзди. Шунда Ибн Умму Мактум келиб ўз кўрлигидан шикоят қилди. Шунда Аллаҳ: «Зарар эгаларидан бўлганлар мустасно» (сўзини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ {لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ادْعُوا فُلاَنًا ". فَجَاءَهُ وَمَعَهُ الدَّوَاةُ وَاللَّوْحُ أَوِ الْكَتِفُ فَقَالَ " اكْتُبْ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ". وَخَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا ضَرِيرٌ. فَنَزَلَتْ مَكَانَهَا {لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ }
у Абу Ишоқдан, у ал-Бародан: У айтди: «Мўминлардан (узрсиз) ўтириб қолганлар тенг эмас» (ояти) нозил бўлганида, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Фалончини чақиринглар.» У сиёҳдон ва тахта — ёки суяк (елка суяги) билан келди. У (Набий) деди: «Ёз: «Мўминлардан ўтириб қолганлар ва Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчилар тенг эмас.»» Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ортида Ибн Умму Мактум бор эди. У деди: «Эй Расулуллаҳ, мен кўрман.» Шунда унинг ўрнига: «Мўминлардан зарар (нуқсон) эгаларидан бўлмаган ўтириб қолганлар ва Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчилар тенг эмас» (ояти) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ ح، وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ، أَنَّ مِقْسَمًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ {لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} عَنْ بَدْرٍ وَالْخَارِجُونَ إِلَى بَدْرٍ.
Иброҳим ибн Мусо бизга айтди, Ҳишом бизга хабар берди, Ибн Журайж уларга хабар берди; ва Ишоқ менга айтди, Абдурраззоқ бизга хабар берди, Ибн Журайж бизга хабар берди, менга Абдулкарим хабар берди, Миқсам — Абдуллаҳ ибн ал-Ҳориснинг мавлоси унга хабар берди, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумо унга хабар берди: «Мўминлардан ўтириб қолганлар тенг эмас» — Бадрдан (қолганлар) ва Бадрга чиқганлар (орасида).